कारण आम्ही अस्वस्थ झालो- जीवित नदी भाग १.

मागच्या वर्षीची गोष्ट, आज तुमच्याबरोबर शेअर करत आहे. माझ्या मुलीच्या शाळेमध्ये फॅन्सी ड्रेस compitition होती. मुलीला विचारलं, “काय ग… mam नि काही specific असच करायला सांगितलं आहे का? कि आपल्या मनावर आहे”? त्यावर ती म्हणते,” अगं ,असं specific  असं काही नाही, mam म्हणाली तुम्ही tree, fruit असं काहीही करू शकता. ज्या दिवशी compitition होती. तो दिवस बघितला तो होता २२ मार्च मग मनात आलं, “ अरे, हा तर जल दिवस म्हणजेwater day !” मग लागलीच तिला म्हणलं, चल ठरलं तर, तू a drop of water होशील का? तसं ती म्हणाली, wow, so unique  ,चालेल मला ,माझ्या बाकीच्या friends princess होणार आहेत, मग मी हेच करते”. मग न्युज पेपर आणि चार्ट पेपर वापरून कात्रीची मदत घेऊन कराकरा कागद कापत, drop of water तयार केला आणि तिच्या सुपूर्द केला. थोडं फार काय बोलायचं ते सांगितलं. तिला म्हणलं, “ हे बघ किती थोडक्यात आणि लगेच आपलं काम झालं बघ. नाहीतर तो प्रिन्सेसचा ड्रेस, crown  हे सगळं कोण बघत बसणार”? मग हि म्हणते कशी,अगं हो आणि water is so precious ना, मग भारीच झालं एकदम”.शाळेत गेल्यावर मात्र तिच्या फ्रेंड्स नि तिला चिडवलं, श्ये, तू काय drop of water? अस कोणी करत का? मुलींनी कसं छान प्रिन्सेस व्हावं. स्वतःच्या ड्रेस दाखवून बघ हा असा भारी ड्रेस घालून यायचा, सोबत ती magic wand घ्यायची आणि परफॉर्म करायचं. माझ्या मुलीचा मूड थोडा ऑफ झाला. तिचा परफॉर्मन्स बघितल्यावर स्वतः प्रिन्सिपल मॅमना  ती कल्पना खूप आवडली. मग माझ्या मुलीचा आनंद अगदी.. सातवे आसमान पार था।

आज महाराष्ट्र आणि इतर काही ठिकाणी अतिवृष्टीमुळे पूर आला. आज नद्यांना एवढं पाणी आलं आहे म्हणून बरेच जण पाऊस पडत असताना देखील नदीचे पाणी बघण्यासाठी जातात. उत्सुकता म्हणून. हीच उत्सुकता जेव्हा नदीला पाणी नसतं तेव्हा मात्र कुठेच दिसून येत नाही. 

हे इथे सांगण्याचं कारण एवढचं  कि मुलांना आज पाण्याचं महत्व समजावून सांगणे हि आता काळाची  गरज झाली आहे. शिक्षण जितकं गरजेचं आहे, तितकंच आजूबाजूच्या भीषण वास्तवाची जाणीव मुलांना करून देणं पालक म्हणून आपलं कर्तव्य आहे. मी स्वतः महाराष्ट्रा बाहेर राहत असल्याने .. एक दोन आठवड्याखाली आमच्या अपार्टमेंट मध्ये पाण्याचे खूप हाल झाले. Save water म्हणून बरेच campaign  पण झाले. काही लोकांना ते पटले, काही लोकांनी ते फार गांभीर्याने घेतले नाही. टँकर जिकडून पाणी घेऊन येतात तिथले पाण्याचे स्रोत देखील आटले, पर्यायाने अजून लांब ठिकाणाहून पाणी आणावे लागल्याने टँकरचे रेट मात्र वाढले. आज बरेच ठिकाणी ओला दुष्काळ आणि कोरडा दुष्काळ असे दोन्ही प्रकार बघायला मिळतात.

रोज बातम्या बघतो, एकीकडे पाणीच पाणी चहूकडे अशी परिस्थिती तर दुसरीकडे पाण्याची किती ओरड आहे हे देखील  बघतो पण एकदाचा का पाऊस सुरु झाला कि या सगळ्या गोष्टी आपण किती पटकन विसरतो. आता पाऊस पडला ना…. आता काही हरकत नाही पाणी वापरायला असा विचार करून आपण त्याकडे सोयीस्कर रीतीने दुर्लक्ष करतो. पाणी आलं नाही तरी आपण ओरडतो…  पाणी साठून राहीलं, तुंबलं तरी… आपण ओरडतोच. आज जरी बरा पाऊस झाला तरी पुढच्या वर्षी काय होईल? हे कुणालाच माहित नसतं…. बरं आपल्या घरी ज्या नदीतून पाणी येतं किंवा ज्या धरणातून पाणी येत ते पिण्यायोग्य आहे की नाही किंवा आज ती नदी कोणत्या स्थितीमध्ये आहे याचं  आम्हाला कोणालाच काहीही घेण देणं नसत. थोडं कठोर वाटेल ऐकायला पण आपण एवढे स्वयंकेंद्री झालो आहोत का? प्रत्येक गोष्टीसाठी सरकारकडे बोट दाखवायचं आणि आपण मात्र निष्क्रिय राहायचं.

समुद्राला मिळणारी नदी….  कित्येक गोष्टी समृद्ध करते. नदीच्या काठी संस्कृती विकसित होती म्हणून तर  नदीला इतकं महत्व. नदी मुळे आपल्या जगण्याला अर्थ मिळाला. अनेक संस्कृती तिथे विकसित झाल्या. शहरं  वसली. त्या नदी मध्ये एक जीवसृष्टीचं चक्र निर्माण होतं. मासे, प्राणी, पक्षी असे सगळेच आणि हो अगदी माणूस प्राणी देखील त्यावरच अवलंबून आहे, नाही का? आज आम्हाला मात्र त्याच्याशी किंचितही देणं घेणं नाही.आम्ही कधी बरं नदीच्या किनारी गेलो ? ते देखील  आता आम्हाला आठवावं लागतं. नदीच्या किनारी अतिशय घाण, कचरा, नदीचं प्रदूषण, नदी मध्ये साचलेला कचरा हे सगळं आम्हाला दिसत. आजूबाजूला त्यामुळे पसरलेली दुर्गंधी,त्यामुळे पसरणारे आजार. आम्ही काय करतो? बघतो… शी ssss किती घाण आहे नदी, असे म्हणतो… मग आपल्या जवळचा एक रुमाल काढतो … नाकावर लावतो मनातल्या मनात…. सरकारच्या नावाने पुट पुट करतो … काय करायचं … चालायचेच … असा विचार करून तिथून पुढे निघून जातो.. आपापल्या कामाला लागतो.  इतकी अनास्था आहे. यामागे कारण एकचं आहे ते म्हणजे ….आज नळ सुरु केला कि माझ्या घरी पाणी येतेय ना … मग पुरे… मला काय घेणं देणं .. हा सगळ्याच गोष्टींकडे बघायचा तयार झालेला आपला दृष्टिकोन. आपण अस्वस्थ होतं नाही. ती नदी साफ करता येईल का? हा विचार आपल्या मनातही येत नाही. ज्या काही लोकांच्या मनात हा विचार येतो त्या लोकांना नक्की काय करावं हे कळतं नाही.

नदी आपली जबाबदारी आहे, ती स्वच्छ ,शुद्ध करता येईल का? असा विचार  काही चार सहा लोकांनी केला. ते अस्वस्थ झाले. त्यांनीच एकत्र येऊन एक चळवळ सुरु केली. पुढे काही वर्षांनी एक संस्था स्थापन केली ती म्हणजे 

“ जीवितनदी”- Living River Foundation आता ही संस्था नक्की कुठल्या प्रकारे काम करते ते आपण वाचूया पुढील दोन भागामध्ये … कारण आम्ही अस्वस्थ झालो- जीवित नदी भाग २ आणि भाग ३ मध्ये.

अमृता गाडगीळ-गोखले

नमस्कार, मी अमृता गाडगीळ-गोखले. मी पत्रकारितेचा डिप्लोमा केला आहे. मी ब्लॉग्सही लिहिते. मला लिखाणाची आवड आहे. मी कोणत्याही गोष्टीचा दोन्ही बाजूने विचार करते. निसर्गामध्ये रमणं मला आवडतं, लहान मुलांच्या मनातले भाव जाणून घ्यायला मला आवडतं.