Categories
माझा कट्टा

चला भक्तीला देऊ पर्यावरण संरक्षणाची झालर

आत्ताच विठु माऊलींची पालखी पुण्याहून निघाली. तो भक्ती मध्ये आकंठ बुडालेला जन समुदाय बघून मन भरून येते. आपसूक ‘बोला पुंडलिक वरदे हरी विठ्ठल’ असे नामस्मरण होते. ह्या वर्षीची वारी मात्र अजून एका कारणामुळे सुंदर आणि अविस्मरणीय होती, ती म्हणजे ‘हरित वारी’ किंवा ग्रीन वारी ह्या संकल्पाने मुळे.

ह्या वर्षी वारकऱ्यांनी माउलीच्या चरणी आपली भक्ती आणि भूमातेच्या चरणी आपले श्रम दान करायचे ठरवले आहे. मंगळवेढा ते पंढरपूर ह्या २३ किलोमीटर मार्गावर त्यांनी ९,२०० रोप लावण्याचा चंग बांधला आहे. ह्या हरित वारी मध्ये भाग घेण्यासाठी बऱ्याच दिंड्या पुढे आल्या आहेत.  ह्यांना सोलापूर प्रशासन आणि वन विभाग देखील मदत करणार आहेत. हा प्रयोग यशस्वी झाल्यास अख्या वारीच्या मार्गावर ही हरित दिंडी पुढच्या वर्षी काम करेल.

हरित दिंडी ची संकल्पना बऱ्याच खाजगी शाळा आणि शिक्षण संस्थांनी सुद्धा राबवायचे ठरविले आहे. ह्याच प्रकारे सावित्रीबाई फुले पुणे युनिव्हर्सिटी ने देखील त्यांच्या (NSS) विभागाच्या मदतीने वारी च्या मार्गावर असलेल्या सगळ्या युनिव्हर्सिटी च्या खाली असलेल्या कॉलेज भोवती वृक्षारोपण चे काम हाती घेतले आहे. 

फोटो क्रेडिट – सकाळ टाइम्स

किती सुंदर संकल्पना आहे ना ही? ज्या भक्ती भावाने आपण मूर्ती पूजन करतो त्याच भक्ती नी  पृथ्वी सृजन करण्यात हातभार लावला तर त्या परमात्म्याला किती आनंद होईल? एका सुंदर कल्पनेला हजारो लोकांनी उचलून धरल्यानंतर ती यशस्वी का नाही होणार ?

एके काळी वारीच्या मार्गावर दोन्ही बाजूला डेरेदार सुंदर वृक्ष होते. ही झाडे दमलेल्या वारकऱ्यांना विसावा देत, सायंकाळी त्यांच्या सावलीत अभंग आणि कीर्तनाचे कार्यक्रम होतं. एखाद्याचा क्षीण हरपून जायचा त्या विशाल वृक्षांच्या सावलीत, पण आता प्रगतीच्या नावाखाली ह्या वृक्षांचा बळी गेला आहे. पण जर आताच काही केला नाही तर चेन्नई सारखी भीषण परिस्थिती फार लांब नाही . 

एका वारी यात्रे मध्ये जर हजारो वृक्ष लावली जाऊ शकतात तर विचार करा अशी भक्ती ची साथ पर्यावरणाला देश भरात मिळाली तर खरी हरित क्रांती लांब नाही. 

१. आपल्या देशात प्रत्येक गावात एखादी तरी पालखी किंवा मिरवणूक असते. जर प्रत्येक आयोजकांनी ठरवले कि ते त्या पालखीच्या मार्गावर वृक्षा रोपण करतील तर किती झाडे लावली जातील!

२. आपल्या गावात जत्रा असेल तर जत्रेच्या परिसरात वृक्षारोपण करा. 

३. देव दर्शनाला जात असाल तर वाटेत दिसतील त्या झाडांना थोडे बाटलीतलं पाणी घाला. 

४. घाटात पैसे आणि नाणी टाकण्याऐवजी बीज टाका. 

५. प्रवासाला जाताना आपल्या परिसरात सहज येणारी फळं बरोबर घ्या, व खाऊन झाली कि बिया रस्त्या किनारी मऊ मातीत पेरा. 

६. ट्री गणेशा सारखे बाकी देवांचे हि मातीचे व बीज असलेले मुर्त्या विकत घ्या

७. आपल्या व परिवारातील इतर जणांच्या वाढदिवसाला एखादे झाड लावा आणि ते जगवा. 

८. पावसाळ्यात पाणी आडवा आणि जिरवा. 

जर असे उपक्रम धार्मिक संस्थांनीं हाती घेतले आणि लोकांना त्यात दडलेली देव भक्ती पटवून दिली तर भारत एक पर्यावरण स्वरक्षणाचे उदाहरण म्हणून जगासमोर उभे राहील असे मला वाटते. 

Categories
काही आठवणीतले

हौशी वारकरी

२०१८ च्या वारीत गीतांजली व तिची मैत्रीण मीनल या दोघीनीं आळंदी ते पुणे एवढा २१ – २२ कि.मी चा वारीचा पहिला टप्पा पूर्ण केला. हे कळल्या पासून २०१९ च्या वारीला जाण्याचा निश्चय मी व माझ्या धाकट्या बहिणी ने केला व त्या प्रमाणे आम्ही दोन दिवस आधीच पुण्याला आलो, आळंदी ते पुणे व पुढे जमल्यास सासवड पर्यंत वारीची सोबत करण्याचा बेत होता. गीता ने बरेच आधी पूर्व तयारी केली होती. १५ – २० जणांचा ग्रुप तयार होईल असा प्रयत्न केला होता. हो – नाही करता – करता सरते शेवटी ७ जणांचा ग्रुप तयार झाला. त्यात ६ बाई माणूस व मी एकटाच गडी माणूस म्हणून ही नारी प्रधान दिंडी होती. आम्ही ६ जण ज्यात गीता, प्रीती (गीता ची मैत्रीण ), माझी बहीण आशा, गीता च्या मुलांची care taker आशालता व एक सोसायटीच्या आजी बाई शामिल होत्या. मीनल आळंदीला भेटणार होती. या दिंडीतले सर्व लोक वय वर्ष ४० ते ७४ च्या दरम्यानातील होते .

२६ तारखेला सकाळी ५- ५:३० च्या दरम्यान आम्ही आळंदी साठी निघालो. ट्रॅफिक बंदोबस्ता मुळे गाडी आळंदी पावेतो नेता आली नाही. आम्हाला चऱ्होली फाट्याच्या २ KM आधीच गाडी सोडावी लागली व वारीत सम्मिलित होण्यासाठी चालण्या ची सुरुवात झाली .

माउलींच्या आशीर्वादाने व आमचे नशीब थोर म्हणून, पालखी व आम्ही एकाच वेळी चऱ्होली फाट्याला पोहोचलो. पालखी चे दर्शन करून पहिल्याच दिंडी बरोबर पालखी सोबत चालण्याची सुरुवात झाली. पालखीच्या दर्शना साठी फाट्या वर सारे गाव जमले होते व त्या बरोबर आमच्या सारखे अनेक ” हौशी” व “गवशी ” वारकरी, “नवशी” वारकरयां मध्ये सम्मिलित झाले. २०० फुट रुंदीचा महामार्ग, बीआरटी व फूटपाथ सकट सर्व जागा विठ्ठलाच्या भक्तांनी भरून गेला होता. कोणीच एका जागी स्थिर नव्हते सर्व चालत धावत होते. अथांग जन सागर जणू दिंडीच्या लाटाच लाटा त्यात भजनांचा मधुर स्वर, एकमेकांशी स्पर्धा करीत पुढे पुढे धावत होत्या. काही गवशी वारकऱ्यांच्या लाटा सीमा ओलांडून वाटेच्या दोन्ही बाजूला पसरलेल्या श्रद्धाळू लोकांनी, नवशी वारकऱ्यांसाठी लावलेल्या चहा, केळी , पोहे, बिस्कीट इत्यादींच्या स्टॉल वर उसळल्या .

नवशी वारकरी हे खरे वारकरी, त्यांचे ह्या स्टॉल्स कडे लक्ष्य सुद्धा जात नव्हते व वाटप करणाऱ्यांचे त्यांच्या पर्यंत काही पोहोचवण्याचे सर्व प्रयत्न अयशश्वी होत होते. वारकऱ्यांचा भक्ती-भाव व असीम श्रद्धा बघून मन भरून आले. इतक्या मोठ्या जन समुदायाला २० – २२ दिवस आपली इतर सर्व काम सोडून, फक्त माऊलीचेच नामस्मरण करण्या साठी, विठ्ठला शिवाय आणिक कोणतीच दुसरी शक्ति एकत्र करू शकत नाही ह्याची खात्री पटली. विठ्ठला आधी, मी वारकऱ्यांनाच मनातल्या मनात नमन केले व त्यांचा बरोबर भजन ऐकत, म्हणत पुढे वाट चाल करू लागलो. त्यांच्या वेगाने चालणे शक्य नव्हते. पालखीच्या दर्शनासाठी व नवशी प्रवाश्यांशी स्पर्धा कऱण्यात बरेच हॊशी, गवशी वारकरी धावत होते . किती तरी लोकांच्या पायातल्या चपला, जोडे मागे सुटत होत्या पण ते उचलून परत पायात घालण्याचे धाडस कोणीच करीत नव्हते. त्यांचा मागून येणाऱ्या वारकऱ्यांच्या लाटांचा धक्का लागून कोसळून पडण्या पेक्षा तळतळत्या उन्हात अनवाहणी चालत राहणेच जास्त श्रेयस्कर होते. गावतल्या लोकांना नंतर तिथे शेकडो जोडे चपला सापडले असतील. गीताची मैत्रीण मीनल अजून आम्हाला भेटली नव्हती, पण तिचा मोबाईल वर संपर्क झाला होता व आम्ही जवळपाससाच आहोंत असे समजले. एवढ्या मोठ्या जनसागरात तिला हुडकणे अशक्य होते पण प्रत्येक दिंडीला क्रमांक असल्याने व मोबाईल फोन जवळ असल्याने आमची भेट लवकरच झाली व आमचा कोरम पूर्ण झाला .मागील वर्षी आळंदी -पुणे वारी करणारी ती दुसरी अनुभवी होती. आम्ही ६ लोक बीआरटी मधून चालत होतो व मीनल ५ फूट कुंपणाच्या आतून. आम्ही बराच वेळ असेच चालत होतो, कारण कुंपण ओलांडून मीनलला बीआरटीत येणे शक्य नव्हते .

पावसाची वाट बघत-बघत तळपत्या उन्हात कधी सावलीत बसत, उठत, खात -पीत, कधी पालखी च्या पुढे कधी मागे, आम्ही चालत होतो. उन्हाचा त्रास सर्वानांच होत होता. सारेच जण थकले होते. पण एकआजीबाईनं शिवाय कबूल करायला कोणीच तयार नव्हते. पुढे पुणे – सासवड वारी करायची माझी पूर्ण तयारी होती, पण आमच्या नारी प्रधान दिंडी मधल्या ६ जणींनी माघार घेतल्या मुळे मी पण ते पुढच्या वर्षी वर ढकलले.

दुपारचे १२ वाजून गेले होते. आमचे चालणे सुरु होतेच. गर्दी वाढतच होती. त्यात माझी बहीण कुठे तरी मागे पुढे झाली व हरवली असे वाटले. शेवटी बरेच वेळा नंतर आम्हाला ती भेटली. अश्या प्रसंगी आपल्या ग्रुपच्या सर्वांचे मोबाइल नंबर सर्वांजवळ असणे फार आवश्यक आहे, याची खात्री पटली. हरवेल, पडेल, डिस्चार्ज होईल अशी अनेक कारणे सांगुन, शिवाय सर्वांजवळ मोबाइल आहेतच असे म्हणून मी माझा मोबाइल घरीच ठेवला होता.

“बैलांसाठी विसावा स्थळ ” अशी समोर भली मोठी पाटी लागलेली असताना ह्या पाच बाया /मुली अचानक तिथे थांबल्या. ती पाटी वाचता येऊ नये अशा फक्त एक आजी बाईचं होत्या. मी व मीनल पुढे चालत होतो . त्या थांबायचं कारण. “गायींसाठी विसावा स्थळ ” अशी पाटी दिसते का हे बघण्यासाठी थांबल्या असाव्यात कदाचित, असे मी मीनलला म्हणालो पण नंतर कळले कि माउलींचे इतक्या जवळून दर्शन घेऊन पालखी सोबत सेल्फी काढण्यासाठी त्या थांबल्या होत्या. ” नवशी” व “हवशी” वारकऱ्यांमध्ये जो फरक असतो तो हाच!

शेवटी दिंडी क्रमांक ५१ रथचा पुढे ; दिंडी क्रमांक २०१ रथचा मागे असे अनेक फळे वाचत वाचत व सर्व दिंड्यांना बघत बघत व त्यांचं कौतुक करत आम्ही ३ वाजताच्या सुमारास शिवाजी नगरला पोहोचलो व पालखीला निरोप दिला. पालखी पुण्याकडे निघाली आणि आम्ही आमच्या घराकडे! स्वेछेने एकत्र झालेला एवढा मोठा जन सागर एकदा तरी बघावा व वारकर्यांनबरोबर कमीत कमी चार पाऊले चालावी हि इच्छा पूर्ण झाली होती.

Categories
काही आठवणीतले

माऊली

वारीला जायचं तर ठरलं होतं. पण कसे.. कधी? आळंदी -पुणे करायची कि पुणे -सासवड. माझं मन सांगत होतं पुणे ते सासवड कर. पण सर्व ज्येष्ठांनी मला ओरडून पुणे- सासवडचा नाद सोडायला सांगितला. मग मी परत आळंदी ते पुणे अशी वारी करायची ठरवलं. गीतांजली होतीच बरोबर. आम्ही ह्यावेळी आपण आळंदीला भेटू असे ठरवले.

राहुल तर मला विचारत होता,” तुला वारी का करायची आहे”? त्याला म्हणाले,” मला माहित नाही. पण मला तीव्र इच्छा होतेय वारीला जायची. जणू काही माऊली सांगत आहेत ये वारीला”. प्रश्न होता आळंदी पर्यंत कसे पोचायचा? ह्याचा. राहुल सोडायला तयार होता. पण मुलींची शाळा असल्याने ते रद्द केले. शेवटी सोमनाथ म्हणजे १८ travels ला सांगून त्याने गाडीची सोय केली. त्याला म्हणाले, “मला आळंदी रोड पर्यंत कुठेही सोड. मी पुढे बघेन काय करायचे ते”. खरं तर मला आळंदी पुणे चालणे खूप hectic होईल असे वाटतं होते, पण बरोबर हि खात्री होती कि आपण करू शकू. आधीचे १० दिवस अतिशय धावपळीत गेले होते. ट्रेनिंग, ऑफिस, घरकाम, २ प्रोजेक्ट संपवायचं काम खूप जास्ती होते. पण तरीही मन सांगत होते तू जा.

सकाळी सर्व आवरून डब्बा बनवून निघाले. निघायला जरा उशीर झाला होता. गाडी वेळेत होती. पण पालखी निघाली होती. आळंदी रोड पर्यंत पोचले. खरे तर आळंदी फाटा खूप लांब होता. पण पुढे गाडी जावू शकत नव्हती. आता ह्यापुढे आपल्या पायी जायचं असा मनाचा हिय्या करून निघाले. GPS च्या मदतीमुळे खुप सोयीचं झालं. गीतांजली आणि माझी भेट अजून झाली नाही. आम्ही whatsapp live location चा फायदा घेतला. ती २ चौक मागे होती. मग मी थांबले. नशीब मात्र जोरात होते. मी थांबले तर…. “समोर पालखी. काय छान वाटले. शांतपणे पालखीकडे बघत होते. आजूबाजूला माणसांचा समुद्र होता. चक्क समुद्र. किती माणसे होती. लहान… मोठी, तरुण… वयस्कर. सर्व जण पालखीसाठी, पालखीच्या दर्शनासाठी येत होते. त्यांच्या मागून दिंडी चालत होत्या. दिंडीची शिस्त खूप असते”.

दिंडी मध्ये एक म्होरक्या{दिंडी प्रमुख }असतो. त्याच्या मागेच सगळ्यांनी चालायचं. काहींच्या हातात झेंडे होते, तर काहींच्या हातात टाळ. काही बायकांच्या डोक्यावर तुळशी वृंदावन, तर काहींच्या डोक्यावर चक्क विठूमाऊलींची मूर्ती. सर्वांनी एका रांगेत चालायचं. पुढे सर्व पुरुष, मागे सर्व बायका. त्या बायकांच्या मागे दिंडी मधील काही मुख्य पुरुष. शाळेतले marching आठवते का? एका रांगेत चालायचे तर किती आटापिटा करायला लागायचा. बर, रांगेत पुढच्या माणसाच्या बरोबर मागे चालायचे, आणि डाव्या उजव्या बाजूच्या माणसांच्या रेषेत पण बरोबरीने चालायचे. त्यासाठी, सगळ्यांचा एकचं वेग हवा. सगळ्यांच्या बरोबर जाता यायला हवे. आपल्याला वाटते तेवढे सोप्पे नाही. आपल्याला दिंडी बरोबर जायचं तर आधीपासून खूप तयारी करायला लागेल. त्यांच्या वेगाने, त्यांच्या बरोबरीने, एवढे अंतर रोज पार करणे. आपल्यासाठी नक्कीच ते एक आव्हान. त्यासाठी शारीरिक दृष्ट्या किती तंदुरुस्त पाहिजे माणूस. पण फक्त शारीरिक तंदुरुस्ती हवी का? का मानसिक पण हवी? कारण जरी शरीर थकले, आणि मनाने सांगितले कि तू हे करायचं कि शरीर करतेच. त्यामुळे मन, मनाची ताकद पण समजून येते. तर एकूण काय शारीरिक तंदुरुस्ती, आणि मानसिक तंदुरुस्ती, दोन्ही महत्वाचं.

दिंडीमधील सर्व लोक कष्टकरी. शेतकरी. कुठून कुठून वारीला आलेली. महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यामधून येतात. काय उद्देश, काय साधता येते ह्याने, देवदर्शन. देवाच्या चरणी आपले १५-२० दिवस अर्पण करायचे. काही तर १ महिन्यासाठी येतात. ह्याबाजूचे सर्व देवदर्शन करून वारीला येतात. मग पंढरपूर वरून घरी परत. दिंडी मध्ये त्यांची व्यवस्था पण चांगली करतात. नाश्ता, जेवणखाण, नेमाने सगळ्यांना मिळते. अर्थात त्यासाठी त्यांनी आधी पैसे पण घेतलेले असतात. खरेतर वारीला येताना त्यांच्या तश्या अपेक्षा पण खूप जास्त नसतात. आपल्याला २ वेळचे जेवण मिळावे, आणि आपण नामस्मरणात वेळ घालवावा. अमुक प्रकारचा जेवणं पाहिजे आणि तमुक प्रकार पाहिजे. असे काही नाही. जे मिळेल ते खावे. आणि हरी हरी करावे. अर्थात सगळी लोकं अशी नसतात.

असे म्हणतात वारीला तीन प्रकारची लोक येतात. हौशी, गवशी , नवशी. आधी वर्णन केलेले लोक नवशी. आमच्या सारखे हौस म्हणून येणारे हौशी. तर तिसरा प्रकार गवशी. थोडक्यात जे गवसेल ते घ्या आणि पिशवीत भरा. चोर वगैरे पण असतील. पण दोन्हीही वारीत आम्हाला चोरांचा अनुभव नाही आला. वारीच्या पूर्ण रस्त्यावर खूप दान देत असतात. काहीजण केळी देतात, काही बिस्कीट पुडे, पाणी, चहा, जेवण. सगळे काही वारीत मिळते. आपल्याला जेव्हा जे हवे ते आपण घेवू शकतो लोकांकडून. आम्ही प्रसाद म्हणून एकेक केळे घेतले एका माणसाकडून. पण बाकी गरजूंना मिळो असे म्हणत सगळे नाकारले. काही लोक गरज नसताना पण घेत होती, पिशव्या भरून भरून घेत होती. ते बघून मात्र वाईट वाटत होते. सगळ्यात चीड येत होती, ती म्हणजे जो माणूस देतोय त्याच्याकडून हिसकावून घेणाऱ्या लोकांची. एवढी गरज आहे का?असे वागायची गरज आहे का? हा प्रश्न त्यांना विचारावासा वाटत होता. पुढे एका दिंडीबरोबर आम्ही पण विश्रांती घेत होतो. त्यातील एक बाई म्हणत होती,”काय मी मी म्हणून घेतात. दिंडी मालकाने सगळी सोय केलेली असते. काही गरज नसते”, पण म्हणतात न,” व्यक्ती तितक्या प्रकृती”! वारीमधील चांगले अनुभव लक्षात ठेवावे आणि काही नको असलेले अनुभव विसरून जावे.

दिंडी मध्ये पांढरा वेषात असतात पुरुष मंडळी. डोक्यावर गांधी टोपी. किती मोहक हे दृश्य दिंडीचे. सगळे विठू माऊली, ज्ञानोबा माऊली, तुकारामांच्या नामस्मरणात मग्न. एकामागून एक चालत आहेत. वेगवेगळे अभंग म्हणणे चालूआहे. झांजा वाजत आहेत. काही तर एवढ्या अप्रतिम आवाजात अभंग गातात कि, ऐकत राहावे.

तर GPS मुळे आणि फोन मुळे गीतांजली आणि माझी भेट झाली. मागील वर्षी आमच्या बरोबर बरीच लोक असली तरी खूप वेळ आम्ही दोघीच दोघी होतो. ह्यावेळी आमची दिंडी जरा मोठी होती.  गीतांजलीचे बाबा, आत्या, प्रीती नावाची मैत्रीण आणि तिच्याकडे काम करणाऱ्या एक आजी आणि एक आमच्या वयाची मुलगी. हो आम्ही सगळ्या मुलीच. आमची दिंडी जरा वेगळी होती. पंजाबी ड्रेस मध्ये ४ बायका, एक नऊवारीतील आज्जी, एक साडी नेसलेली बाई. तर एक shirt pant मधील बाबा. सगळ्यांच्या पाठीला छोट्या sack आणि डोक्याला टोप्या. वयाप्रमाणे बघायला गेलो तर ७० च्या पुढील ३ आणि ४० च्या गटातील ४ असे होतो सगळे. सगळ्यांनी ठरवले होते पूर्ण चालायचं. आज्जीबाईंचा पाय जरा दुखत होता. तरी चालत होत्या आमच्या बरोबरीने. मधेच गर्दीत आत्या हरवल्या. आम्हाला वाटले त्या पुढे गेल्या. म्हणून आम्ही पुढे चालत आलो. गीतांजली चा फोन आत्याच्या कडे. कसेतरी संपर्क होवून परत भेटलो. फोन हा ,आपल्यासाठी केवढं मोठ उपयोगी असं साधन आहे. ह्यावर बोलत पुढे वारी चालू केली. ह्या वेळी आमच्या नशिबाने, निम्म्या अंतरापर्यंत पालखी आमच्या पुढे मागे होती. कधी आम्ही पुढे असायचो कधी पालखी. ह्याला कारण म्हणजे कधी आमची दिंडी थांबायची, कधी पालखी. गीतांजलीच्या बाबा आणि आत्याचे कौतुक करावे तितके थोडेच आहे. आमच्या बरोबरीने नाही, तर आमच्या पुढे ते चालत होते. दमले का? विचारले तर अजिबात कबूल करत नव्हते, “आम्ही दमलो म्हणून”. सगळ्यांबरोबर मजा येत होती. गप्पा, कधी दिंडीतील भजन ऐकत कधी थांबून पाणी पी, काहीतरी तोंडात टाक असे करत आम्ही पुढे पुढे चालत होतो. एकदा जेवणासाठी थांबलो. कुठे, कसे, काही विचारायचे नाही. जिथे जागा मिळेल तिथे बसलो आणि खावून पुढे निघालो. ह्यावेळी आम्हाला अजिबात पाऊस लागला नाही. नुसतं ऊन, घामाच्या धारा. ढग आले कि बरे वाटत होते, पण आम्हाला ह्यावेळी पाऊस काही लागला नाही. जो खरा तर हवा होता. सगळीकडे खूप उकडत होते. पण आमच्या नशिबात पाऊस नव्हता वारी मध्ये. काकांनी तर खरेदी केली होती, पावसापासून वाचायची. पण खरेदी नंतर कधीतरी उपयोगी पडेल त्यांना. Raincoat काही त्या दिवशी लागला नाही. माझ्या दृष्टीने bombay sapper पर्यंत मी आरामात चालू शकले. त्यानंतर मला जरा पायाने त्रास दिला. वारीचं ठरलेलं अंतर पूर्ण करायचे होते. त्या नंतर मात्र आम्ही जरा जास्त वेळा थांबलो. सगळ्यांनाच हवा असलेल्या विश्रांतीनंतर आम्ही संचेती पूल वर आलो. संचेती हॉस्पिटलच्या पाटीने अतिशय आनंद झाला. सगळ्यांना आपण ठरवलेले अंतर पूर्ण केल्याचा आनंद झाला. अंदाजे २२ km चाललो. प्रीतीच्या म्हणण्याप्रमाणे वारी पूर्ण चालणारी लोक पंढरपूरच्या मंदिराचा कळस बघून खुश का होत असतील ते जाणवले.

वारीत जावून काय मिळते असा विचार केला तर खरचं काय मिळाले. आपण एवढे चालू शकलो ह्याचा अभिमान! नाही. तो तर कधीच गळून पडला. खरचं! वारीमध्ये एवढी गर्दी असते आणि त्यात आपण ह्या पूर्ण जगात एक शुल्लक व्यक्ती. आपल्यामुळे काहीही होत नसते. सगळ्याचा कर्ता करविता धनी कोणी वेगळाच असतो. माऊलींची इच्छा होती म्हणून एवढे मी करू शकले. लोकांची भक्ती बघून आपल्याला आनंद मिळतो. त्यासर्व भक्तिभावात आपण कुठेतरी काहीतरी केले ह्याचं समाधान. त्यांच्यामुळे आपल्या तोंडात चार वेळा माऊलींचे नाव आले. चार वेगळ्या लोकांना भेटलो. अनंत लोकांना बघितले. अनंत लोकांमध्ये चाललो ह्याचा समाधान. वारी तुम्हाला जगाची जाणीव करून देते. कधीतरी हवेत चालत असाल तर जमिनीवर आणायला मदत करते. स्वतःशी बोलायला खूप जास्त संधी देते. जी रोजच्या पळापळीमध्ये तुम्हाला नाही मिळत. अशी संधी तुम्हाला बाकी ठिकाणी पण मिळतेच. पण हा अनुभव खूप वेगळा. मी काही खूप धार्मिक नाही ना खूप देवाचे करणारी आहे. रोज देवाला नमस्कार पण करत नाही. तरीही वारी मला अनंत कारणांनी आकर्षित करते. शिवाजीनगर वरून निघताना आता पुढील वर्षी वारीतील एक टप्पा वाढवू असा विचार करत सर्वांना टाटा करत मी घरच्या मार्गाला लागले.