Categories
Uncategorized कथा-लघु कथा

म्हाद्या! भाग ३

आज खूप दिवसांनी लिहायला सुरुवात केली आहे. मागच्या म्हाद्या भाग २ मध्ये सरपंच म्हाद्यावर चिडला आणि तो त्याला घरी जाण्यास सांगतो इथपर्यंत आपण वाचले.. आता सरपंच त्याला त्याच्या छोट्या चुकीसाठी कामावरून काढेल का ? असाच प्रश्न पडला होता. आज वाचूया काय होतंय ते. 

म्हाद्या! भाग ३
चित्रकार- उमा लवंदे

म्हाद्या घरी गेल्यावर..

घरी गेल्यावर म्हाद्याने घडलेला प्रकार मालीला सांगितला. तू पण थोडी चिडली ..आणि घडला प्रकार चुकीचा आहे..पण त्यासाठी नोकरी वरून काढणं तिला पण पटलं नाही. दुसऱ्या दिवशी परत

म्हाद्या सरपंचाला जाऊन भेटला आणि पुन्हा विनवणी करून ..अशी चूक पुन्हा होणार नाही.. असा विश्वास दिला ..सरपंच रागीट असला तरी मनाने चांगला होता. त्यांनी लागलीच त्याला सांगितलं .. तुला काही मी कामावरून काढत नाही. येत जा कामावर.. 

दुसऱ्या दिवशी ..

दुसऱ्या दिवशी म्हाद्या कामावर हजर झाला. रोजच्या प्रमाणे  कामाला लागला. बाग बगीचा साफ करत होता.. तिकडून सरपंच आला.. आणि त्याला म्हाद्याला अजून चार जास्तीची काम सांगितली… म्हाद्यानी सगळी काम करून टाकली. तोपर्यंत रात्र  झाली. बऱ्यापैकी काळोख पसरला होता. सरपंच बाहेरून येणार …तेवढ्यात .. त्याचा पाय कुठेतरी अडखळला .. आणि तो पडला .. हे बघून म्हाद्या तिथे धावत जाणार… तोपर्यंत सरपंचाच्या डोक्यावर कुणीतरी मागून वार केला. सरपंच त्याला बघणार तोपर्यंत मारेकरी पळून सुद्धा गेला. तिकडून म्हाद्या धावत आला.. आणि सरपंचाला पकडलं.. आणि आधी उचलून घरात घेऊन गेला. सरपंचाला कळेचना की नक्की काय झालं? कोणी असं वार केला ते? म्हाद्याने मालकीण बाई ना घडला प्रकार सांगितला. मग लगेचच डॉक्टरांना बोलावून मलम पट्टी करण्यात आली. सुदैवाने जास्त दुखापत झाली नव्हती. मग म्हाद्या घरी निघून गेला. दुसऱ्या दिवशी सरपंचांनी त्याला बोलावलं आणि विचारलं नक्की काय झालं? कोणी असा वार केला .. कारण सरपंच त्या माणसाला ओळखू शकला नव्हता.. म्हणून त्यांनी म्हाद्या ला विचारलं. तसा तो म्हणाला “म्या पन नाय बघू शकलो सईब त्यांना”. 

सरपंच त्याला म्हणाला ..तू माझा जीव वाचवला. मी तुला उगाचच बिन कामाचा समजत होतो.. तू एक काम कर.. तुझ्या बायकोला घेऊन इथे वाड्याच्या जवळच एक घर आहे.. तिथे राहायला ये. आणि उद्यापासून तू माझा खास माणूस म्हणून काम करशील आता ते बागेतली काम थांबव. साहजिक म्हाद्या ला आनंद झाला पण मनात प्रश्न आला.. आता नवीन घर म्हणजे घरभाडे पण द्यावे लागेल. त्यांनी मनातली शंका सरपंचाला बोलून दाखवली त्यावर सरपंच म्हणाला की तू त्याची काही काळजी करू नकोस ..तू माझा जीव वाचवला मी तुझ्यासाठी एवढं नक्कीच करू शकतो. तुझ्या घराचं भाड मीच देईन. तू फक्त माझ्या बरोबर रहा.

म्हाद्याला शेवटी कायमचं काम आणि राहायची सोय झाली म्हणून फार आनंद झाला. 

माली आणि म्हाद्या दोघेही नवीन घरी राहायला गेले आणि पुन्हा नव्याने नवीन स्वप्नं रंगवू लागले.

खरंतर माणसाची गरज असते किती…खूप कमी ..राहायला घर आणि पोटा पाण्यासाठी काम … बरेच लोक मात्र नश्वर सुखाच्या मागे धावताना दिसून येतात.. आता पुन्हा एकदा हे प्रकर्षानं जाणवतं.

Categories
कथा-लघु कथा

आईला काळजी, पण नक्की कशाची ?…

आई you are no fun ! असा उद्रेक  करत रागात पाय आपटत पुर्वा निघून गेली आणि खोलीचे दार आपटले. मंजिरी हताश पणे त्या बंद दरवाज्याकडे बघत राहिली.

पुर्वा ही मंजिरीची 14 वर्षांची मुलगी. मंजिरी, पुर्वा आणि तिचा छोटा भाऊ अनिकेत असं त्याचं छोटंसं कुटुंब. मंजिरी चे पती navy मध्ये होते, त्यामुळे ते बरेचदा बोटीवर असायचे. घरची सगळी जबाबदारी मंजिरी वरच होती. 

मंजिरी ने पटकन डब्बे भरले आणि घरातील बाकीची कामे उरकू लागली. तिला आज मुलांना शाळेत  सोडून, ऑफिस ला जायच्या आधी तिच्या मैत्रिणींना भेटायचे होते . खरं तर तिचा आता मूडच नव्हता. तिने तसा message करण्यासाठी फोन हातात घेतला सुद्धा, पण तेवढ्यात अनिकेत नी बोलावले आणि message पाठवायचा राहीला. 

दोघांना शाळेच्या बस मध्ये बसवून देताना सुद्धा पुर्वा मंजिरीवर नाराजच दिसली पण मंजिरी काही बोलली नाही. ती मैत्रिणींना तिच्या ऑफिस जवळच्या एका हॉटेल मध्ये नाश्त्यासाठी भेटणार होती . ३-४ महिन्यातून एकदा ह्या कॉलेजपासूनच्या ४ मैत्रिणी वेळ काढून भेटायच्या. 

चौघी जमल्या आणि ऑर्डर दिल्यानंतर नीता ने मंजिरीला विचारले 

“ आज काय बिनसलं पुर्वा बरोबर ?”

“हं , तुला कस कळलं ?”

“ आपण इतके वर्ष ओळखतो एकमेकींना, मूड ऑफ आहे, हे ओळखणं काही अवघड नाही आणि आमच्या घरातही एक लौकरच सुजाण होणारी कन्यारत्न असल्यामुळे कोणाशी वाजलं असेल ह्याचा अंदाज बांधणं ही अवघड नाही”.

नीताच हे वाक्य ऐकून चौघी हसायला लागल्या . नीता, मंजिरी, प्रीती आणि संगीता ह्या चौघी कॉलेज पासूनच्या घट्ट मैत्रिणी. त्या नंतर नौकरी , लग्नं आणी मुले सुद्धा जवळ जवळ एकाच कालावधीत झाल्यामुळे त्यांची मुले, त्यांच्या संबंधित असलेल्या अडचणी आणि रुसवे फुगवे त्या एक मेकींबरोबर share करत असत. 

मंजिरी म्हणाली “ अग पुर्वा आजकाल अशक्य झाली आहे! काहीही सांगितलं तरी उलटं समजते! I just can’t handle her anymore! कालच ती माझ्या बरोबर भांडली कारण मी तिला 7 दिवसांच्या दिल्ली ट्रीपला पाठवायला परवानगी दिली नाही. अग ह्या अल्लड वयाच्या मुलींना काही कळतं का ? सगळ्या बाबतीत नुसती मजा आणि मस्ती.”

“ तुला नक्की काय खटकतंय?” नीता नी विचारले

“सगळंच ! ह्या शाळा आपल्या कडून आधीच सही करून घेतात “ तुमची मुलं तुम्ही स्वतःच्या जबाबदारी वर पाठवताय म्हणून. आता ७ दिवस दुसऱ्या शहरात मुलीला पाठवायची आणि ते कोणाच्या जबाबदारी वर ? उद्या काही झाल तर शाळा हात झटकणार, मग मी कोणाकडे पाहायच?

बर, आत्ताच्या जगात कोणावर विश्वास ठेवण्यासारखा आहे का ? काय, काय ऐकतो आजकाल! काळजी वाटते ग! उद्या लोक लगेच बोट दाखवायला कमी करणार नाहीत – वडील इथे नसतात आणि आईच काही लक्ष नाही म्हणून “ मंजिरी थोडी संतप्त अश्या स्वरात म्हणाली . 

तू तर अशी नव्हतीस ! नीता शांत पणे म्हणाली 

हे ऐकताच मंजिरी चपापली, “ म्हणजे ?”

अग, आपण कॉलेज मध्ये असताना माझे आई -वडील आपल्या ट्रिपला परवानगी देत नव्हते तेव्हा तूच त्यांची समजूत काढायला आली होतीस ना ? प्रीती म्हणाली 

आम्हाला तुमची काळजी कळते आणि आम्ही वचन देतो की आम्ही जवाबदारीने वागू , असच म्हणाली होतीस ना ? मग आज तूच काय अशी वागत आहेस ?

“ तो काळ वेगळा होता, आणि मी पण अल्लडच होते अस म्हणीन मी आता. माणूस जीवनात अनेक प्रसंगामधून शिकतो. तसेच मी शिकले असं म्हण हवं तर”

“अग पण पुर्वा ला पण शिकू दे की ” संगीता म्हणाली. 

“आपल्या कॉलेज ट्रिप च्या वेळी आपले आई -वडील हाच विचार करत असतील ना ? पण त्या वेळी त्यांनी  आपल्याशी बोलून , चर्चा करून मग निर्णय दिला होता” नीता म्हणाली 

“तुझी भीती मी समजू शकते पण पुर्वा ला आपल्या मित्र मैत्रिणी बरोबर मजा करायचा हक्क आहेच की ?”

“मी सुचवेन कि तू शांत पणे एकदा तिच्याशी बोल. तुझी भीती, चिंता तिला सांग. आपण जग बदलू शकत नाही पण आपल्या मुलांना आपली काळजी सांगून, त्यांना जाणीव नक्कीच करून देऊ शकतो नाही का? “

प्रीती म्हणाली “आणि आपल्या मुलांवर आपण विश्वास नाही  दाखवणार तर कोण दाखवणार ? आपण आज पर्यंत त्यांना जे शिकवले , जे संस्कार त्यांच्यावर केले त्या मुळे ते स्वतःची काळजी नक्कीच घेऊ शकतील हो ना ?” आपल्या ट्रिप च्या वेळी जेव्हा बाबांनी तुला भेटल्या नंतर होकार दिला तेव्हा मला खूप वाईट वाटलं होता, हा विचार करून की त्यांना माझ्या वर विश्वास नाही. पण बाबा नंतर म्हणाले की, प्रश्न माझ्यावरचा विश्वासाचा कधीच नव्हता, त्यांना चिंता होती मी कोणाच्यासंगतीमध्ये आहे याची.. आणि तुम्हाला भेटल्यावर त्यांची चिंता दूर झाली.

“अग पूर्वा तर black belt आहे ना ? मला तिची नाही तर तिला त्रास देऊ पाहणार्यांची काळजी जास्त वाटेल ” संगीता म्हणाली. तोच चौघी मैत्रिणीच्या चेहऱ्यावर हसू आले आणि गरमा गरम चहा घेत घेत त्यांच्या गप्पा रंगल्या. 

Categories
कथा-लघु कथा

म्हाद्या ! भाग १

म्हाद्या  हा एका छोट्याश्या गावात राहणारा.. गावा मध्येच पडेल ते काम करून पोट भरणारा. आई वडील लहानपणीच गेल्यानं, लहानपणा पासून गावात राहून मिळेल ते काम करून पैसे कमवून दिवसाकाठी अर्ध पोटी झोपणारा. 

फाटलेला, मळलेला झब्बा आणि धोतर ..डोक्याला रंग ओळखूही  येणार नाही, इतपत मळलेला एक पंचा ..उन्हात काम करताना डोक्याला बांधायलाही तोच आणि  घाम टिपायलाही तोच!

म्हाद्या - ची कथा

असा हा म्हाद्या साधारण ३० वर्षाचा. प्रामाणिक आणि कष्टाळू. एक दिवस असाच गावात फिरताना त्याला एका घराच्या कुंपणाशी एक मुलगी दिसली. अंगानी अगदी बारीक.. रंगानी गव्हाळ ..नाकी -डोळी  देखणी…आणि कमरे पर्यंत लांब केस.. आणि अंगात त्यातल्या त्यात बरी असेल, अशी रंग गेलेली ..पण कुठेही न फाटलेली अशी साडी नेसलेली .. असा काहीसा तिचा वेष.

ती त्या कुंपणाच्या बाहेर उभी राहून…आत असलेल्या एका गुलाबाच्या झाडावरचे एक फुल तोडायचा प्रयत्न करत होती. कोणी आपल्याला बघत तर नाही ना… कोणी त्या घरातून बाहेर तर येत नाही ना ते ती अधून मधून बघत होती. म्हाद्या हे सगळं बघत होता… आपल्याकडे याला  चोरी म्हणतात, पण गावात त्याला एखाद्याची गोष्ट न विचारता घेणे एवढंच म्हणतात. कितीदा तिला कुंपणा वरची तार लागली, कुठे पायाला थोडे खरचटले पण काही केल्या त्या मुलीला ते फुल तोडायला काही जमत नव्हतं. म्हाद्या शेवटी तिथे गेलाच .. त्यांनी स्वतःकडे एक आणि फुलाकडे एक बोट दाखवत, खुणेनेच तिला..मी काढून देऊ का? एवढंच विचारलं, तिनं होकारार्थी मान हलवल्यावर त्याने लगेचच तिला … ते गुलाबाचं फुल काढून दिलं. दबक्या आवाजात “येक पुरं का”? असं तिला विचारलं. तिनं त्याला नुसतं एक स्माईल दिलं आणि लगेच ते फुल स्वतःच्या केसात माळलं. दोघेही आपापल्या वाटेनं निघून गेले. 

दुसऱ्या दिवशी म्हाद्याने परत तेच बघितलं, यावेळी त्यानं तिला न विचारताच, फुल काढून दिलं. म्हाद्यानं तिला विचारलं, “ह्ये, आस ..तू .. रोज रोज फुल का नीतीस ”? 

ती म्हणाली, “त्ये .. आसच .. केसात माळायला … आमाला ना चांगली कापडं, ना बाकी काय ..म्हणून आपलं ह्ये फुल घालते. तेव्हडंच आपलं रोज नवीन काहीतरी घेतल्या परीस वाटतं  नव्ह”.  

म्हाद्यानं ‘व्हंय’ म्हणतं मान हलवली. 

तेवढ्यात तिनं विचारलं, “तुमी कोन”? 

तो म्हणाला , “म्या म्हाद्या, हिकडं या रस्त्याच्या पलीकडं त्यो मोठ्ठा वाडा हाय नव्ह …त्याच्या मागल्या रस्त्यावर एक वस्ती हाय, तिथ म्या राहुतोया”, “तुमी कोन”?

त्यावर ती म्हणाली, “म्या माली, लहानपनापासनं, म्या ह्याच गावात हाय, रोज कुनाच्या तरी परसातलं फुल घ्यायचं  नी केसात माळायचं ..म्हणान गावातले लोक माका माली म्हणाय लागे”. म्या, गावा मधी एकटीच राते हाय, माझे, मायबाप, माका लहानपणीच सोडून गेले”. तवापासून मी या गावातच राहिली हाय, या गावातच मी कुना कुनाच्या  घरामंदी काम करते, कुनाची फरशी पुसते, कुनाची भांडी घासते. असं काय बाय काम करत असते.. ” तुमी काय काम करता? मालीने म्हाद्याला विचारले.

म्हाद्या म्हणाला,” म्या, कुनाच्या घरी काय पडाल ते काम करतू, कुनाची विहीर साफ करतू, कुनाच्या  बाग साफ करतू, नारळाच्या झाडावर चढतू, नारळ काढतू, कुठं कुनाला… काय मदत पायजे असलं  आणि मला चार पैक मिळणार असतंल, तर तिथं म्या काम करतू”.

दोघांमध्ये एवढं संभाषण होऊन .. मग एक जण काम शोधायला आणि एक जण काम करायला असे ते दोघेही..  आपापल्या वाटेने निघाले. त्यांनी तिला फुल काढून द्यायचा आणि तिने ते फूल केसात माळायचा हा सिलसिला बरेच महिने पुढेही अविरतपणे चालूच  होता. दोघेही रोज एकमेकांशी बोलायचे आणि नकळतपणे दोघेही एकमेकांना समजून घेऊ लागले. दोघांची परिस्थिती सारखीच आहे हेही दोघांनाही आतापर्यंत कळून चुकले होते. दोघांनाही म्हणावा तसा कोणाचाच आधार नव्हता. 

असंच एक दिवस

म्हाद्याने झाडावरचे छान टवटवीत, गुलाबाचे फुल झाडावरून तोडले आणि आज त्यांनी तो गुलाब मालीच्या हातात न देता, तो थेट तिच्या केसात माळला. तसं माली त्याच्याकडे , काहीशी आश्चर्याने, काही गोंधळल्यासारखी आणि काहीशी आनंदी होऊन बघू  लागली. तसं वेळ न जाता म्हाद्याने मालीला वेळ न घालवता विचारले,”आपन लगीन करायचं का? तसं काहीसं लाजून आणि काहीच खुश होऊन, मालीन ‘हो’ म्हणून मान हलवून त्याला होकार दिला. तसं म्हाद्या खुश होऊन गावभर पळत सुटला. दुसऱ्या दिवशी म्हाद्या आणि मालीन गावातल्या देवळात जाऊन लग्न करायचं ठरवलं..आता ह्या दोघांनी कुठल्याश्या देवळात जाऊन एकमेकांशी लग्न केलं, आता त्यांचं लग्न म्हणजे काय फार मोठा सोहळा नाही. ते दोघे आणि देवळातला देव ,हे एवढेच ! दोघांनी  देवाच्या साक्षीने एकमेकांना छोटे छोटे हार घातले. त्यांनी तिच्या गळ्यात काळं डोरलं बांधलं ..झालं दोघांचं लग्नं. बाकी काही नसलं तरी दोघांचं एकमेकांवर खूप प्रेम होतं.

आता दोघांचं लग्न झालं खरं.. पण आता यापुढे काय होईल, कसा असेल या दोघांचा प्रवास ? जाणून घेण्यासाठी लवकरच भेटू पुढच्या भागात !

Categories
महत्वाचे दिवस संस्कार

Navy Day, पहिल्या आरमार दिनाची गोष्ट .

नमस्कार मंडळी, आज ४ डिसेंबर म्हणजेच India Navy Day चे औचित्य साधून तुम्हा सर्वांसाठी स्वराज्याच्या पहिल्या आरमार (Navy) दिनाची गोष्ट घेऊन आलीये. दिवाळी साठी मुंबईमध्ये गेले असताना सावरकर स्मारकात सागर शक्ती नावाचे प्रदर्शन पाहण्याचा योग आला. या प्रदर्शनात आपल्या भारतामध्ये असलेल्या युद्धनौकांच्या हुबेहूब प्रतिकृती ठेवलेल्या होत्या. वसुबारस (दिवाळीचा पहिला दिवस) या दिवसाचे औचित्य साधून ३ दिवसांचे हे प्रदर्शन होते. आता तुम्ही म्हणाल की वसुबारस अगदी ऐन दिवाळीत का हे प्रदर्शन? तर….

गोष्ट सुरू होते शके १५७९{सन १६५७} (अश्विन कृष्ण द्वादशी) दिवाळीचा पहिला दिवस वसुबारस. कल्याण खाडी शेजारी शिवाजी महाराजांनी दुर्गाडीचा किल्ला बांधायला सुरुवात करून मराठा आरमाराचा (Maratha Navy) पाया रचला. त्यांचे असे ठाम मत होते की ज्याच्याजवळ आरमार त्याचा समुद्र म्हणूनच शिवाजी महाराजांना फादर ऑफ नेव्ही असं म्हटलं जातं. कल्याणच्या खाडीत त्यावेळच्या भारताच्या पहिल्या जहाजांची निर्मिती झाली आणि ह्या दिवसाची आठवण म्हणून आपण आरमार दिन (Maratha Navy day )साजरा करतो.

पुढे शिवाजी महाराजांनी अनेक सागरी किल्ल्यांची निर्मिती केली. (सिंधुदुर्ग, विजयदुर्ग, सुवर्णदुर्ग, पद्मदुर्ग इत्यादी.) त्याचबरोबर अनेक जहाजांची सुद्धा निर्मिती केली. (*गलबते-जलत हालचालींचे छोटे जहाज, *गुराबे- मोठे जहाज, *मचवा- व्हलवणारे जहाज,*शिबाड- तोफा असणारे मालवाहू जहाज इत्यादी.)

मराठा आरमार पुढे आणखीन भक्कम केले ते कान्होजी आंग्रे यांनी. कान्होजींची वडील तुकोजी आंग्रे हे सुद्धा महाराजांच्या सेवेत होते. त्यामुळे स्वामी भक्ती कान्होजींच्या रक्तातच होती. त्यांची चाणाक्ष बुद्धी व कष्टाळू वृत्ती यामुळे राजाराम महाराज (शिवाजी महाराजांचे पुत्र) यांनी त्यांना सरखेल (Admiral) ही पदवी दिली. या पदवीला शोभेल अशी अफाट कामगिरी कान्होजींनी करून दाखवली. त्यांच्या कुशाग्र नीती पुढे शत्रूची दाणादाण उडायची. आता तुम्ही म्हणाल कशी? 

 तर समुद्रात बांधलेला विजयदुर्ग किल्ला या किल्ल्याची एक जादुई गंमत होती. ही गंमत खुद्द शिवाजी महाराजांनी करून घेतली होती. या जादूई गमतीचा उपयोग आंग्र्यांनी मात्र करून घेतला व शत्रूची पळताभुई करून टाकली. जादुई गंमत ना! सांगते… किल्ल्याच्या बाजूने समुद्राच्या आत एक अदृश्य भिंत(तटबंदी) होती.{ह्या भिंतीचा उल्लेख लेखक गोविंद सरदेसाई ह्यांच्या मराठा रियासत ह्या पुस्तकात सापडतो.} अदृश्य अश्यासाठी की समुद्राला जरी ओहोटी आली तरी ही भिंत दिसायचीच नाही. त्यामुळे काय व्हायचं मोठी-मोठी आक्रमण करणारी शत्रूची जहाजं त्या भिंतीला आपटून अगोदरच तुटून जायची.

शत्रूला नेस्तनाबूत करण्याची आणखीन एक शक्कल आंग्र्यांनी  शोधून काढली. विजयदुर्गच्या किल्ल्या पासून समुद्रात सुमारे दोनशे किलोमीटर आत गेल्यावर खोल समुद्राच्या मधोमध एक नैसर्गिक टेकडी होती. सरखेल कान्होजींनी त्या टेकडीवर तोफांसह काही मावळे कायम सज्ज ठेवलेले असायचे. जेव्हा शत्रूची जहाजे यायची तेव्हा त्यांच्या तोफांची तोंड कायम  किल्ल्याच्या दिशेने असायची आणि ही टेकडी होती भलतीकडेच ती काही शत्रूला दिसायचीच नाही. त्यामुळे काय व्हायचं अचानक वेगळी कडूनच तोफ-गोळे शत्रूच्या जहाजांवर आदळायचे व शत्रू गोंधळून जायचा.

नंतरच्या काळात त्याच किल्ल्यावर कान्होजींनी गोदी (Dock) उभारण्याचे काम केले. या गोदी मुळे अख्खे 500 टन वजनाचे जहाज किल्ल्यामध्ये आत यायची सोय झाली. अंदमानच्या बेटावर  सुद्धा आंग्र्यांचं वर्चस्व होतं. त्यामुळे ही बेटे भारतभूमीला जोडण्याचे श्रेयही त्यांनाच जाते.

आंग्रेच्या ह्याच पराक्रमामुळे डच, फ्रेंच, पोर्तुगीज, इंग्रज  त्यांच्या पुढे कधीच जिंकू शकले नाहीत. नंतर तर पोर्तुगीज, इंग्रज एकत्रित झाले व मराठा आरमारावर त्यांनी हल्ला केला. पण कान्होजीं पुढे त्यांचा काही टिकाव लागला नाही. तर असे हे दर्याबहाद्दर कान्होजी आंग्रे. त्यांच्या अख्या आयुष्यात ते एकही लढाई हरले नाहीत.

अशी ही दिवाळीच्या दिवशी सुरू झालेल्या मराठा आरमाराची गोष्ट.

Categories
माझा कट्टा

एक दुर्लक्षित आयुष्य

होय त्या तशा कुणासाठी खास नव्हत्या आणि त्यांच्या नसण्याने ही कुणाला विशेष फरक पडणार नव्हता. अशा येसुआत्या. माझ्या लहानपणापासून मी त्यांना बघत आली आहे. सगळ्यांना त्या असल्या तरी आणि नसल्या तरी एकच होत्या. असं म्हणतात की प्रत्येक जण आपलं नशीब घेवून जन्माला येतो, तसचं येसू आत्या त्यांचं नशीब जगत होत्या. 

 येशु आत्या म्हणजे माझ्या आजोबांची चुलत बहीण. माझ्या आजोबांना सख्खी भावंडे नव्हती. त्यामुळे आत्या आणि त्यांच्या बहिणी आजोबांना जवळच्या वाटायच्या. 

लहानपणापासून फार कोड कौतुक न होता वाढल्या. त्यांच्या आईला म्हणे ३ मुलगे झाले पण तिन्ही दगावले. वाचल्या त्या तिघी मुली. म्हणून मोठी आजी म्हणायच्या मुली काय उकिरड्यावर ठेवल्या तरी जगतात. मोठ्या आजीला मुलींबद्दल खास आपुलकी नव्हती. 

येसु आत्या लहानपणी आजारी पडल्या आणि त्यांना कमी ऐकायला येवू लागले. वयपरत्वे हे बहिरे पण वाढत गेले. लग्नानंतर १२वर्षे संसार झाला, पण मुलबाळ झाले नाही. नंतर वैधव्य आले. कुणी आधार नाही म्हणून आजोबा त्यांना माहेरी घेवून आले. तेव्हा मोठ्या आजी होत्या, त्यांना हा निर्णय विशेष पटला नाही पण दुसरा पर्याय ही नव्हता. हे त्यांना ठाऊक होते. त्या म्हणायच्या स्वतःची मुलगी असली म्हणून काय झाले सतत सहवासामुळे माणूस मनातून उतरतो. त्या दोघींचं पटायचं नाही म्हणून दूध, स्वयंपाकाचे जिन्नस दोघींचे वेगळे ठेवलेले असायचे. आपापल्या कपाटात. येसु आत्यांचा खर्च कसा चालायचा हे मला माहीत नव्हते. कदाचित आजोबा देत असावेत. घरच्या शेतीत त्यांचा हिस्सा होता. 

अशा ह्या आत्या आजी , थोड्याशा संशयी, रागीट आणि घाबरट होत्या. त्या आजोबांबरोबर मोठ्या काकांकडे राहायच्या. त्यांची ठरलेली कामं होती. सकाळी देव पूजेची तयारी करायची. मग स्वतःचे कपडे धुवून घालायचे. दुपारचा चहा आणि संध्याकाळच्या भाकरी त्या करायच्या. 

त्यांचे उपासाचे दिवस ठरलेले असायचे. गुरूवार आणि शनिवार. उपवासाच्या दिवशी संध्याकाळी हमखास साबुदाण्याची खिचडी करायच्या. आम्हा मुलांमध्ये माझा धाकटा भाऊ योगेशवर त्यांचा विशेष जीव होता. त्याला एका वाटीत खिचडी काढून ठेवायच्या. चहाच्या वेळी आम्ही दिसलो तर अर्धा कप चहा आम्हालाही मिळायचा. लगेच त्यांना पोच पावती लागायची. चहा छान झालाय म्हटलं की खूश व्हायच्या. आपली स्तुती, कौतुक व्हावे ह्यासाठी त्या नेहमीच उत्सुक असायच्या.”काय म्हणतो दादा माझ्याबद्दल किंवा सूनबाई काय म्हणते माझ्याबद्दल”? असे त्या आम्हा मुलांना नेहमी विचारायच्या. मोठ्या आजी बोललेल्या त्यांना ऐकू येत नव्हते त्या आपल्यालाच काही बोलल्या असे समजून रागा रागाने आजीकडे बघायच्या. त्यांच्या बहिरेपणामुळे त्यांच्याशी खाणा खुणा करून बोलावे लागायचे. माझे धाकटे काका त्यांची खूप थट्टा करायचे. त्यांना खुणा करून खोट्या गोष्टी सांगायचे आणि आत्यांना ते खरे वाटायचे. 

ज्योतिष शास्त्राचा थोडा अभ्यास होता त्यांचा. आजूबाजूच्या बायका दुपारी त्यांच्याकडे प्रश्न विचारायला यायच्या.त्यांनी दक्षिणा म्हणून दिलेले १० ,२०  रुपये आत्या जपून ठेवायच्या. 

नऊवारी लुगडे नेसायाच्या त्या. मग दर वर्षी माझ्या आई बरोबर लुगडी खरेदीला पंढरपूरची वारी असायची. मीही एक, दोनदा त्या दोघींन बरोबर पंढरपूरला गेलीय. विठोबाचं दर्शन मग लुगडी खरेदी करून संध्याकाळी घरी परतायचं असा ठरलेला कार्यक्रम असायचा. 

दर गुरुवारी आमच्या घरी जेवायला यायच्या. आई त्यांच्या आवडीचा स्वयंपाक बनवायची. काहीतरी गोड करायची. म्हणून त्या आईवर खुष असायच्या 

काळाप्रमाणे आम्ही भावंडं मोठी झालो .आम्ही मुली लग्न होवून आपापल्या संसारात मग्न झालो. माहेरी गेल्यावर आत्या प्रेमाने पाठीवर हात फिरवून सगळं बराय ना ? असं विचारायच्या. 

हळू हळू आत्यांच वय होत गेलं. कधी तरी फोनवर आई त्याच्याबद्दल सांगायची आणि एक दिवस त्या गेल्याचं कळलं. 

शेवटचे काही दिवस त्या झोपून होत्या. त्यांची नातसून देवयानी वहिनीने त्यांची खूप छान सेवा केली. आयुष्यभर रख रख सोसली पण शेवट सुखाचा झाला त्यांचा. असं हे आयुष्य ना कुणाचं ना कुणासाठी पण त्या जगत राहिल्या. 

 आज महालय अमावास्येला त्यांची आठवण आली. म्हणून हा प्रपंच. 

नमिता पटवर्धन

Categories
महत्वाचे दिवस संस्कार

निरंतर ज्ञानेश्वरी

नेहमीप्रमाणे पेपर वाचत होते. त्याच्यातील एक बातमी मुलांना वाचून दाखवावीशी वाटली. तर बातमी अशी होती की रमेश (काल्पनिक नाव) एका बारा वर्षाच्या मुलाने प्रसंगावधान दाखवून त्याच्या मित्रांचे प्राण वाचवले. बातमी वाचून दाखवल्यावर मुलं म्हणाली की “आम्ही पण असं काम केलं तर आमचं नाव पेपर मध्ये छापून येईल का?” आता मुलांच्या या प्रश्नाला काय उत्तर देऊ? पेपर मध्ये नाव यावं म्हणून चांगलं काम करायचं का? नाही ना ! पण मग मुलांना कसं समजावून सांगू. विचार करता करता मला एक गोष्ट आठवली, गोष्ट आहे एका ग्रंथाची. जो ग्रंथ गेली सातशे वर्षांपासून आपण पाहतो आहे. त्याची मनापासून पूजा करतो आहे. ज्याची ओवी न ओवी आपण आपले जगणे सुसह्य करण्यासाठी वापरतो. तुम्हाला एव्हाना कळलं असेल, तो ग्रंथ म्हणजे भावार्थदीपिका म्हणजेच आपली ज्ञानेश्वरी. तर गोष्ट अशी आहे….

नेवासे या गावी ज्ञानेश्वर महाराज गीतेचे निरुपण मराठीत करणार. ही बातमी पंचक्रोशीत पसरली. हा हा म्हणता लोक जमा झाले. प्रवरा नदीच्या तीरावर असलेल्या शिवमंदिरात सगळी जमवाजमव झाली.

 ज्ञानेश्वर महाराज ओव्या सांगणार आणि सच्चिदानंद बाबा त्या ओव्या उतरवून घेणार आणि म्हणूनच सच्चिदानंद बाबांच्या जवळ मसी भरून मसी पात्र व पिसाची लेखणी अशी सगळी जय्यत तयारी झाली. ( मसी पात्र :- शाईची दौत) ज्ञानेश्वरांन बरोबरच त्यांचे गुरु, ज्येष्ठ बंधू निवृत्तीनाथ, सोबतच सोपान व मुक्ताई आणि समस्त गावकरी मंडळी यांच्या संगतीने गीतेचे निरूपण सुरू झाले. बघता बघता अठरा अध्याय संपत सुद्धा आले आणि शेवटी ज्ञानेश्वरीच्या सांगतेचा दिवस उगवला. सर्व गावकरी मंडळींना वाटू लागले ज्ञानेश्वर माऊलींचे आभार मानलेच पाहिजेत. आता काय बरं करूयात? सर्वांनी एक मतांनी माऊलींची हत्ती वरून मिरवणूक काढायचे ठरवले. त्यासाठी लागणारी सर्व तयारी जोरात सुरू झाली हत्ती, त्याच्यावरची चांदीची अंबारी, फुले, हार, आरतीचे ताट आणि अजून बरंच काही.

शके बाराशतें बारोत्तरे । तै टीका केली ज्ञानेश्वरे ।
सच्चिदानंद बाबा आदरे । लेखकु जाहला ।।१८१०

ज्ञानेश्वरीतील शेवटची ओवी

अशी ज्ञानेश्वरीची सांगता करून ज्ञानेश्वर माऊली बाहेर आले. तेव्हा सगळ्यांनी त्यांना अंबारीत बसायची विनंती केली आणि सांगितलं की, आम्हाला तुमची मिरवणूक काढायची आहे. त्यावर माऊली म्हणाले “ह्या अंबारीत बसायची माझी योग्यता नाही पण ज्या माझ्या गुरुमुळे मी हे गीतेचे निरूपण करू शकलो त्या माझ्या निवृत्ती दादाला अंबारीत बसवा.” त्यावर निवृत्तीनाथ लगेचच उत्तरले आणि म्हणाले “आमच्या लहानपणीच आमचे माता पिता आम्हाला सोडून गेले. आमची माते सारखी काळजी घेतली ती आमच्या मुक्ताईने. गुरुं पेक्षा सुद्धा मातेचे महत्व जास्ती आहे. त्यामुळे तुम्ही आमच्या मुक्ताईलाच अंबारीत बसवा. तो मान तिचा आहे.” त्यावर मुक्ताई काय म्हणाली माहितीये का? ती म्हणाली “माझ्यापेक्षा मोठे असलेले माझे बंधू निवृत्ती, ज्ञानेश्वर, सोपान दादा  इथे असताना. मी बरी अंबारीत बसेन.” एवढें म्हणून मुक्ताई थांबली नाही, पुढे ती म्हणाली म्हणाली “खरं सांगू का गावकरी मंडळी, मी काय किंवा माझे सगळे भाऊ काय,आम्ही सगळे अशाश्वत आहोत पण माझ्या दादाने सांगितलेली ज्ञानेश्वरी मात्र शाश्वत आहे. तर तुम्ही या ज्ञानेश्वरीलाच अंबारीत बसवा.” आहे की नाही सुंदर कल्पना. सगळ्या गावकऱ्यांना पटेल असंच बोलली मुक्ताई. नंतर सर्व गावकरी मंडळींनी मखमलीच्या वस्त्रांमध्ये ज्ञानेश्वरी बांधली आणि तिलाच अंबारीत ठेवून तिची मिरवणूक काढली.

ही गोष्ट आपल्याला हेच सांगते की, व्यक्तीच्या नावा आणि देहापेक्षा सुद्धा त्याचं कार्य मोठे असायला पाहिजे. ह्या चार भावंडांचा दृष्टिकोन सुद्धा आपल्याला हेच सांगतो . म्हणूनच आज इतकी वर्ष होऊन सुद्धा ज्ञानेश्वरांची ज्ञानेश्वरी आजही निरंतर आपल्या बरोबर आहे आणि नंतरही राहील. त्याच ज्ञानेश्वरीची आज जयंती आहे. त्याचीच ही गोष्ट.

सौ. मानसी दीक्षित .

Categories
Uncategorized अभिप्राय

करावा असाही वेडेपणा!

परवाच मला माझ्या मुलीने रात्री जेवायला बाहेर गेलेले असताना ice cream मागितलं. “आई , please, मला देना घेऊन,परत नाही मागणार”. म्हणलं ” घे ,कुठलं हवंय ते सांग “. असं म्हणून मग सगळे वेग वेगळ्या रंगाचे flavorचे विचारून आणि खूप गहन  विचार करून परत एकदा माझ्या मुलींनी strawberry ice cream ची order एकदाची दिली. बाहेर गेले कि ती icecream मागणार…. मग मी नाही म्हणणार… मग ती अगदी please ,please म्हणणार. मग मलाच वाटतं , “अरे बापरे ,आजू बाजूच्या लोकांना काय वाटेल? किती ‘दुष्ट आई’ आहे हि बाई, मुलगी एवढी please म्हणतेय तरी घेऊन देत नाहीये”. आता पर्यंत हि गोष्ट बरेचदा झालीय म्हणजे तिने मागायचं ..मग मी नाही म्हणायचं .. परत लोक काय म्हणतील हा विचार करून तिला दरवेळी सांगायचं परत नाही हं .. ती पण अगदी आज्ञाधारक मुलीसारखं हो  म्हणते. मग icecream खाऊन घरी येते. मलाही माहिती असतं ती ऐकणार नाही ,तिलाही माहिती असतं कि मी तिला आधी नाही म्हणणार आणि नंतर घेऊन देणार. कधी तरी वाटतं चुकीचं आहे, मग वाटतं हेच तर तीच वय आहे हट्ट करण्याचं ! केला थोडा हट्ट तर काय हरकत आहे.

मी पण हट्ट करतंच होते की लहान असताना …. मी तर बापरे … एक वर्ष काय झालं ,माझे आई बाबा आणि  भाऊ बाहेर फिरायला जातो असे सांगून, चांगले चार दिवस बाहेर ice cream खाऊन आले होते. मला सर्दी असल्याने आईने मला दिलं नव्हते. ती मला म्हणाली होती. तुझी सर्दी जाऊदे मग तुला पण देते. मी बापडी बरं म्हणून एकून घेतलं. मनातून मात्र  ice cream खाण्याचा विचार काही जात नव्हता. मग एक दिवस मीच आईला म्हणलं आई, मला ice cream खायचं आहे. तुम्ही मला दिलं नाही. माझं चार दिवसांचं ice cream राहील आहे. आई म्हणाली, “अगं ,चाल मग लगेच आज सर्दी नाहीये ना ..जाऊ या चल … घराबाहेर पडलो.. दुकानात गेलो , त्या बिचाऱ्या दुकानदारांनी विचारले, किती    ice cream देऊ ताई”? आई बोलायच्या आधीच मी म्हणलं ,” काका, मला एका कोन वर चार वेग वेगळ्या फ्लेवरचे ice cream द्या”. तो बिचारा गोंधळला … एका कोन वर”? त्यांनी परत मला विचारलं . आई म्हणाली, “हे काय अगं? तू धरणार कसं ? सांडेल ना ते … चार एकदम कशाला ,दोन फ्लेवर घे फार फार तर… पण माझे तर चार ice cream राहिले आहेत ना? मग परत परत कोण येणार म्हणून एकाच वेळेला चार घेऊन टाकते.. धन्य आहेस तू बाई  असे म्हणण्याशिवाय माझ्या आई कडे दुसरे काहीच शब्द नव्हते. शेवटी एकदाच हो नाही करत आईनी मला ice cream घेऊन दिलं… त्या ice cream कोनाच्या उंचीएवढंच ice cream घेऊन …. पुर्ण लक्ष ice cream वर ठेऊन ..मग वेळ मिळाला तर …मध्ये मध्ये रस्तावर लक्ष्य ठेवत …रस्तावरची सगळीच लोकं आपल्याकडे बघून गालातल्या गालात हसत आहेत …हे कळून देखील मी आपली माझा ice cream खाण्याचा कार्यक्रम यथा मति ,यथा शक्ती पार पाडत होते. शेवटी एकदा घरी येऊन पोहचलो. घरी आल्या आल्या आईने बाबांकडे तक्रार केली,”अहो, काय हट्टी मुलगी आहे हि, कसं होणार हीचं”? अशी तमाम आई वर्गाला जी काळजी तेव्हा आणि आजतागायत वाटते तशीच ती तेव्हा तिलाही वाटली.माझे बाबा अगदीच निर्विकार पणे वादळे,”चालायचंच ,लहान आहे अजून …आता कुठे सात वर्षाची आहे. बाल हट्ट आहेत…आपण पुरवायचे. हळू हळू समजेल तिला तिचंच “. असं म्हणून ते आपले त्यांच्या कामात गुंतून गेले. दुसऱ्या दिवशी जेव्हा घसा दुखू लागला …तेव्हा मला कळलं माझे बाल हट्ट ..मलाच कसे नडले ते …असो. खरंतर हेच सगळं मी पुन्हा जेहाद अनुभव आहे. फक्त यावेळेस आईच्या चष्म्यातून. 

खरंच पण आता कधी कधी वाटतं काय तो वेडेपणा … मग दुसऱ्याच क्षणाला वाटतं …असे ना का ..जोपर्यंत या गोष्टी दुसऱ्याला अडचणीत आणीत नाहीत…तोपर्यंत असा वेडेपणा करायला काय हरकते? आधी रस्त्यानी एकटच कुणीतरी बडबडताना दिसलं कि वेगळंच काहीतरी वाटायचं पण आता जवळपासचे सगळीच लोक एका हातात मोबाईल आणि कानाला इअरफोन लावून  रस्त्यानी एकटेच बडबड करताना दिसतातच कि! आम्ही बहीण आणि भाऊ अजूनही एकत्र आलो कि घरी अगदी जोकवर जोक सुरूच असतात तेव्हा कुठे वाटतं.. आज काय वेड्यासारखं हसलो. एकदा का मोठे झालो ,घर,नोकरी,संसार यामध्ये रमलो कि लहानपण आणि त्यातुनही त्यातलं निरागस,नि:स्पृह जगणं विसरून जातो आपण सगळेच.मला सुद्धा कधी कधी वाटतं ,अरे काय हे ,किती बोर होतयं … मग मी आणि माझी मुलगी दोघीजणी मिळून सापशिडी खेळ, आवाज बंद करून गाण्यांचे व्हिडीओ लाव आणि त्याच्यावर दुसरी कुठलीतरी गाणी आपणच म्हणायची, कुणाची तरी नक्कलच करून दाखव ,नाहीतर चक्क कधी कधी सिन्ड्रेलाला प्रिन्स च्या ऐवजी स्पायडरमॅन,सुपरमॅन किंवा दुसरा कुठल्या तरी गोष्टीतला हिरो भेटला असता तर … ती गोष्ट पुढे कशी तयार झाली असाही खेळ खेळतो त्यांनी मुख्यतः आपल्या कल्पनाशक्तीला चालना मिळते. अश्या काहीश्या गमती जमती आम्ही करतो.

मोठे झाल्यावर आपोआपच आपण आपल्यातलं ते वेडेपण विसरतो पण कधी कधी हेच वेडेपण आपल्याला शहाणपण शिकवून जातं. आयुष्य खऱ्या अर्थानं जगायला शिकवतं. माणसांची खरी ओळख करून देतं. आपण सगळेच जण आपल्यातलं ते लहानमुलं जिवंत ठेवू शकलो तर किती छान होईल नाही. लहान मुलं कशी मस्त असतात ,ना जगाची भीती, ना उद्याची भ्रांत, कोण काय म्हणेल याचा विचार त्यांच्या मनाला देखील स्पर्श करत नाही. बिनधास्त असतात अगदीच …म्हणून त्यांना ताण नसतो कसलाच. आपण मोठे मात्र सतत कुठल्यातरी विचारांनी ग्रासलेले असतो म्हणूनच करावा असाही वेडेपणा. Party pubbing च्या आजच्या जगात, हा थोडासा वेडेपणा तुम्हाला खूप रिलॅक्स करून जातो. म्हणूनच मी म्हणते कधीतरी वेड्यासारखं वागून त्यातलं शहाणपण अनुभवून पहा. बघा त्यातही एक वेगळीच मजाय.

आज हे सगळं वाचल्यावर तुम्ही म्हणाल कदाचित “ हे सगळं काय लिहिलं आहे आज, थोडी फार विसंगती दिसते आहे लिखाणात … आज कुछ जम्या नहीं। खुशाल म्हणा … 

रोज रोज चांगलंच लिहून मला पण आज खूप बोर होत होतं ,नवीन काही लिहायला सुचत नव्हतं … 

मग ,आज  मनात आलं … आज लिहिण्यातही असाही काही वेडेपणा करावा… मग वाटलं बघूया तरी try करून. नवीन काही सुचलं तर सुचेल उद्या . तेव्हा उद्याच उद्या बघू असा विचार करून लिहायला बसले.. आणि हा लिखाणातला वेडेपणा  तुम्हाला सादर केला. समजून घ्याल अशी अपेक्षा. 

Categories
कथा-लघु कथा भावसंग्रह

मनात घर करणारी पाहुणी

कोण जातंय स्टेशनला? असं काहीसं वहिनी स्वयंपाक घरातून विचारत असतानाच.. मी घरात प्रवेश केला. उन्हाळ्याच्या सुट्टीत घरी गेले होते. सहज जवळच राहत असलेल्या चुलत दादा वहिनी कडे डोकावून, मुलांना आणलेले खेळ आणि खाऊ देऊन जावे असा विचार करून मी त्यांच्या घरी शिरले होते.

कोण येतयं ग वहिनी? असं मी विचारल तेव्हा वहिनी म्हणाली “अग ताई आत्या येणार आहे. खूप दिवसांनी येत आहेत त्या. वय झालं ना आता, म्हणून विचारत होते, तुझे दादा जाणार का? नाहीतर मीच जाऊन घेऊन आले असते त्यांना.”

आता ह्या ताई आत्या बरेचं वर्ष आमच्या घरी यायच्या. इतर नातेवाईकांकडे त्यांचं येणं जाणं होतं. आल्या की १५ दिवस वेगैरे राहायच्या, पण गंमत म्हणजे त्यांचं आणि आमचं नक्की नातं काय, हे कोणालाच नीटस माहीत नव्हतं.

एकदा आईला मी विचारलं होत की ह्या आपल्या नक्की कोण? तेव्हा आई म्हणाली मला नातं फारसं नीट माहीत नाही, पण आजीला त्यांच्याबद्दल खूप आपुलकी आहे. 

आजच्या युगात जिथे रक्ताच्या नात्यानंमध्ये सुद्धा एवढे सख्य आणि एवढा ओलावा नसतो, तिथे ज्यांच नातंच माहीत नाही, अश्या बाईसाठी एवढी लगबग! तुम्हालाही आश्चर्य वाटलं ना! तसंच मलाही वाटलं आणि वहिनीला ते मी म्हणून दाखवले. त्यावर ती म्हणाली. “अगं ताई आत्या आल्या ना की कोणी मैत्रीण आल्यासारखचं वाटतं.” 

त्या माझ्या आजीच्या वयाच्या आहेत. वय वर्षे ८० तर सहज पार केलेल्या अश्या ह्या ताई आत्या. माझी आजी आता ह्या जगात नाही, पण तरीही ताई आत्याला नेहमी आग्रहाचं निमंत्रण असतं. ह्याचं मुख्य कारण म्हणजे ताई आत्यांनी सगळ्यांबरोबर आपलसं अस वेगळं नातं निर्माण केलं होतं.

Someones behavior can make them closer than blood relations.

ताई आत्या अतिशय कष्टाळू पण खूप हौशी. त्यांची परिस्थिती तशी बेताची. नवरा लवकर गेला. गावी त्यांची थोडी जमीन होती आणि एक छोटेसे घर होते. एकुलता एक मुलगा होता. ताई आत्यानी कष्ट करून मुलाला शिकवलं, शेती केली आणि आपलं जीवन चालवले. ह्या सगळ्या मधून तिला जमेल तशी ती कोणाची तरी मदत करत असे. अश्याच एका शिबिरात तिची आणि माझ्या आजीची ओळख झाली. 

कुठले तरी नाते लागते हे कळल्यावर आजीने तिला घरी ४ दिवस राहायला बोलावले. ह्या नंतर ताई आत्या इतक्या घरातल्या झाल्या की तिची वर्षातून एक तरी चक्कर आमच्याकडे व्हायची. ताई आत्या कमालीची स्वाभिमानी सुद्धा; तिच्या कडे तिकिटाचे पैसे असतील तरच ती यायची. येताना सगळ्यांसाठी काहीतरी बनवून आणायची. 

आल्यानंतर सुद्धा ती स्वस्थ बसणाऱ्यातील नव्हती. गप्पा मारत ती काकूला देव घरात लागणारे वाती, वस्त्र वगैरे ची मदत करायची. बाबांना पापड आवडतात म्हणून ती आईला वेगवेगळ्या प्रकारचे पापड करून द्यायची. लहान मुलांना खूप रंगवून गोष्टी सांगायची. लहान बाळांसाठी उबदार sweater हातांनी विणून द्यायची. आजीला बागेची आवड होती, महणून ती आजीसाठी, एखादं नवीन रोप आणायची, किंवा खत आणायची. काहीही  करून ह्या घरच्यांना आपली मदत कशी होईल हे ती बघायची.

तिच्या तोंडून मी कोणाबद्दल कधी काही वाईट ऐकलं नाही. सर्वांशी मिळून मिसळून राहायची आणि सगळ्यांकडे तिच्याबद्दलची अशीच आठवण होती.

माझी आठवण म्हणजे, एकदा ती आली तेव्हा तिने सगळ्यांसाठी घवल्यांची खीर केली होती. ते घवले इतके बारीक आणि सुबक होते की मला ते खूप आवडले. मी तिला म्हणाले मला शिकावशील का? तिने लगेचच दुसऱ्या दिवशी मला शिकवायला घेतले आणि जाताना एक डब्बा भर घवले माझ्यासाठी बनवून गेली. दर वर्षी माझ्यासाठी ती घवले करुन आणायची.

अशी ही ताई आत्या, जिने आयुष्यात खूप पैसे कमावले नाहीत पण खूप नाती जोडली. आज वयाच्या ८० वर्षाला सुद्धा तिला अगत्याने घरी बोलवणारी आमच्यासारखी अजून बरीच घरे होती.

Categories
संस्कार

भव्यसिंदूर लेपना हनुमान

दिनानाथा हरी रूपा सुंदरा जगदंतरा।पातालदेवताहंता भव्यसिंदूर लेपना ।।३।।

( समर्थ रामदास स्वामी विरचित श्री मारुती स्तोत्र, श्लोक तिसरा.)

जो दीन भक्तांचा, गरिबांचा पालन करणारा आहे. हरिकृपा म्हणजेच जो श्रीरामाचा सेवक आहे. जो सुंदर देखणा आहे. जगदंतरा याचा अर्थ जो पारलौकिक (परलोक)आहे. पातळातल्या दुष्ट शक्तींचा नाश करणारा पातालदेवताहंता आहे. जो अंगावर सगळीकडे कुंकूवाचा (सिंदूर) लेप लावलेला आहे. असा आपला सगळ्यांचा लाडका हनुमान बाप्पा. पण हे असं का बरं म्हणत असतील? भव्यसिंदूर लेपना. काय कारण असेल हनुमंताला असे म्हणण्या मागे त्याच्या पाठीमागे सुद्धा कथा आहे.

रावणवधानंतर सर्व मंडळी आयोध्या पोहोचली. श्रीराम राज्याभिषेक झाला आणि रामराज्य सुरू झालं. त्यानंतर सुग्रीव, बिभीषण आपल्या राज्यात परतले पण हनुमान श्रीरामा बरोबर अयोध्येतच राहिला. श्रीरामच त्याचे माता, पिता, गुरु, मित्र सर्वकाही झाले. प्रभूची सेवा हाच त्याचा प्रथम धर्म होता. एके दिवशी तो माता कौसल्या, सुमित्रा आणि कैकेयी यांना जाऊन भेटला आणि म्हणाला “तुम्ही माझ्या प्रभुंना तर लहानपणापासूनच बघता. तर आता तुम्हीच सांगा माझ्या प्रभुंना सगळ्यात जास्त काय आवडतं?” तिन्ही माता हनुमानास म्हणाल्या “आम्ही त्याच्या माता आहोत पण या प्रश्नाचे उत्तर तुला तुझी सीता माता देईल.”

मग हनुमान सीता मातेचे भेटावयास जातो. परत तोच प्रश्न हनुमंत विचारतो “सीता माते माझ्या प्रभुंना काय आवडते? तेव्हा माता म्हणाली “तुझ्या प्रभुंना प्रिय-अप्रिय असे काहीच नाही. त्यांना स्वतःसाठी असे कधीच काही आवडले नाही. श्रीरामांनी नेहमी स्वतःपेक्षा दुसऱ्यांच्या आवडीचा विचार केला. हनुमान परत मनात विचार करू लागला “मग काय करायचं?” तेव्हाच सीता माता कपाळा वरती कुंकू लावत असते. ते पाहून हनुमंताला प्रश्न पडतो “माते हे तू कपाळा वरती कुंकू का लावते आहेस? मग सीता माता त्यास म्हणाली “हे मारुतीराया श्रीरामांशी माझे लग्न झाले आहे ना मग मी त्यांच्या नावाचे कुंकू कपाळावर लावते आणि माझ्या कपाळा वरचे कुंकू पाहून श्रीरामांना खूप आनंद होतो.”

मग काय! मारुतीरायाच्या सुपीक डोक्यात एक कल्पना चमकून जाते. काय बरं असेल ती कल्पना? त्याच्या डोक्यात चक्र फिरू लागतात की, मातेच्या कपाळा वरचे एवढेसे कुंकू पाहून प्रभू आनंदित होतात. अख्खा मीच कुंकूवात न्हाऊन निघालो तर प्रभू खूपच खुश होतील.

त्यानंतर हनुमान बाप्पानी काय केलं असेल! ते तुमच्या लक्षात आलंच असेल. मारुतीराया कुंकवा मध्ये नखशिखांत लेपून आला आणि राज दरबारात श्रीरामांना समोर उभा ठाकला. त्याचे हे रूप पाहून सगळे खो खो हसायला लागले.

ते पाहून हनुमान तिथून निघून गेला. त्याच्या पाठोपाठ प्रभू रामचंद्र सुद्धा गेले. प्रभूंनी त्यास विचारले “हनुमान सगळे तुला हसले तुला वाईट वाटले का?” तेव्हा मारुती त्यांना म्हणाला “हो प्रभू मला वाईट वाटले पण ते सगळे मला हसले म्हणून नाही. माझ्यामुळे तुमचे हसू झाले याचे मला अतिव दुःख आहे.”

हनुमानाची ही निस्सीम भक्ती प्रभुं पर्यंत पोहोचली. म्हणूनच श्रीरामा शिवाय हनुमान नाही आणि हनुमान शिवाय श्रीराम नाही. त्यासाठीच आपण म्हणतो ना –

रामदासीं अग्रगण्य कपिकुळासि  मंडणू।रामरुपी अंतरात्मा दर्शने  दोष नासती।।१७।।

( समर्थ रामदास स्वामी विरचित श्री मारुती स्तोत्र, श्लोक सतरावा. )

Categories
Uncategorized संस्कार

गुढीपाडवा: ह्याच तिथीला झाला वाली वध

गुढीपाडव्याच्या सुमंगल दिनी आपण चांगल्या विचारांची कामना करतो ते वाईट विचारांना तिलांजली देऊनच. हाच आदर्श आपल्याला  प्रभू रामचंद्रांनी दिला आहे. दुष्टांचा संहार, सृजनांचा विकास आणि धर्माची स्थापना करून श्रीरामांनी नवीन पर्व सुरू केले तेही याच तिथीला.

मित्र-मैत्रिणींनो,  श्रीरामांच्या बाणांनी घायाळ झालेला वाली श्रीरामांना विचारतो, “शत्रुता तर माझी आणि सुग्रीवची होती मग हे प्रभू तुम्ही मला का मारलं?” मरता मरता श्रीरामांनी वालीला काय गुपित सांगितले त्याचीच हि गोष्ट.

उंच पर्वत शिखरावर बसून रिक्ष { सुग्रीवाचे आणि वालीचे वडील} पुत्र सुग्रीव विचार करत असतो. आता आपण या आपल्या किष्किंधा नगरी साठी काय करू शकू ? आपला मोठा भाऊ वाली याच्या त्रासापासून कसे सोडवू यात ? आपली पत्नी रोमा हिला वालीच्या छळापासून कसे मुक्त करूयात ? आपल्या वानरसेनेला कसे उत्तम भविष्य देऊ शकू? हे सर्व विचार चालू असताना तिथे सुग्रीवाचा परममित्र हनुमंत येऊन उभा ठाकतो.  त्याच्याबरोबर श्री प्रभू रामचंद्र आणि त्‍यांचे बंधू लक्ष्मण असतात. हनुमान आपल्या परम मित्र सुग्रीवास म्हणतो, “सोडून दे चिंता सारी प्रभू रामचंद्र उभे ठायी।” सांगण्याचे तात्पर्य असे की प्रत्यक्ष श्रीरामचंद्र आपल्या मदतीसाठी आले आहेत.

पण अजूनही सुग्रीवाच्या चेहऱ्यावरचे प्रश्नचिन्ह तसेच. आपल्या बलदंड अशा भावास हे श्रीरामचंद्र कसे काय बुवा धडा शिकवू शकतील. कारण वाली तर एका झटक्यात सात झाडांना उद्ध्वस्त करणारा बलशाली वानर. पण प्रभु रामचंद्रांची कीर्ती शक्ती सुग्रीवास थोडीच माहीत होती.  मग काय श्रीरामांनी सात झाडं एकाच बाणांनी जमीनदोस्त केली.

तेवीं आपुल्या सामर्थ्यानें। साऱ्या जगा थक्क करणें।

परी आपुली न होऊं देणे। चलबिचल कशानेंही।

(अनुवाद ज्ञानेश्वरी, स्वामी वरदानंदभारती, अध्याय १८, श्लोक ४३, अनुवाद ९५१)

असेच सामर्थ्य होते श्रीरामांचे. मग काय सुग्रीव गेला वालीला युद्धाचे आवाहन करायला!

त्यानंतर सुरू झाले वाली आणि सुग्रीव यांचे युद्ध, वालीच्या जबरदस्त शक्ती पुढे सुग्रीवाचा टिकाव लागेना. बरं त्यात वालीला महादेवांनी दिलेले वरदान, की जो त्याच्यासमोर जाऊन युद्ध करेल त्याची अर्धी ताकद वालीला मिळेल. ठरल्याप्रमाणे श्रीराम, वालीवर नेम साधतच होते पण झालं असं की, लांबून सुग्रीव आणि वाली एकसारखेच दिसत होते. चुकून बाण सुग्रीवास लागला तर काय?

सुग्रीव जखमी होऊन आला आणि श्रीरामांनी सुग्रीवाला त्यांची अडचण सांगितली. पण त्या अडचणीवर मात करायचा उपाय सुद्धा प्रभुंनीच दिला. आता सुग्रीवाला त्यांनी नीलकमलांची माळ दिली गळ्यात घालायला. जेणेकरून त्यांना लांबून सुद्धा सुग्रीव ओळखू यावा.

मगं काय, परत सुरू झाले वाली आणि सुग्रीव यांचे युद्ध. आता या वेळेस मात्र दोघांचे युद्ध सुरू असताना श्रीरामचंद्रांनी बाण सोडला तो थेट वालीस लागला. जमिनीवर कोसळताना वालीला श्रीराम येताना दिसले. त्यांनी श्रीरामाला प्रश्न विचारला की शत्रुता माझी आणि सुग्रीवाची होती, मग हे प्रभू तुम्ही मला का मारले?

त्यास उत्तर देताना श्रीरामचंद्र म्हणाले,

अनुज बंधू  भगिनी सुत नारी। सुनु सठ कन्या सम ए चारी।।

इन्हहि कुदृष्टि  बिलोकइ जोई। ताहि बधें कछु पाप न होई।।

श्रीराम म्हणाले,”हे वाली ऐक छोट्या भावाची पत्नी, बहिण ,पुत्राची पत्नी आणि कन्या या चार समान आहेत यांना जो वाईट नजरेने पाहतो त्याला मारल्याने काहीही पाप घडत नाही।।४।।”( तुलसीदास विरचित, श्रीरामचरितमानस,किष्किंधाकाण्ड)