Categories
संस्कार

योगिनी भिल्लीण शबरी

श्रीरामांना व लक्ष्मणांना उष्टी बोरं प्रेमाने आणि आदराने खाऊ घातली. ती शबरी तुम्हाला ठाऊक असेलच. हो ना!  पण ही शबरी कोण होती. चला तर मग तिचीच सर्वांना न माहीत असलेली गोष्ट.

शबर राजाची कन्या शबरी. भिल्ल समाजाचे मुख्य म्हणजेच शबर राजा, आपल्या कुटुंबा बरोबर जंगलात राहत असतो. एके दिवशी शबरीचे बाबा घरी छोटंसं बोकड घेऊन येतात. थोड्याच दिवसात शबरीची आणि बोकडाची एकदम घट्ट मैत्री जमते. आठ-दहा वर्षांची शबरी त्या बोकडा बरोबर छान रमत असते. त्याच्या बरोबर खेळत असते, त्याचं सर्व प्रेमाने करत असते. दोघांनाही एकमेकांचा लळा लागलेला असतो. लहानश्या शबरीचे तिच्या वडिलांनी लग्न ठरवलेले असते. काही दिवसांनी तिच्या आईकडून तिला कळले की, तुझ्या लग्नात या बोकडाचा बळी द्यायचा आहे. त्यासाठी ते बोकड येथे आणलेले आहे. एवढ्याश्या शबरीचा जीव कळवळला. ती धावत आपल्या वडिलांकडे गेली त्यांना विनवणी करू लागली. ती वडिलांना म्हणाली “असे करू नका. माझ्या लग्नात या मुक्या जनावराला मारू नका.” पण छे वडील काही ऐकायलाच तयार नाहीत. हा तर भिल्लांच्या  प्रतिष्ठेचा प्रश्न. मीच भिल्लांचा प्रमुख, मीच नियम कसे मोडणार असा त्यांचा समज.

शबरीला तर, इकडे आड तिकडे विहीर. काय करायचं? त्या चिमुकलीने खुप विचार केला. तिच्या मनात आलं की, जर आपलं लग्नच झालं नाही तर, हे बोकड काही कापले जाणार नाही. त्या क्षणी रात्रीच्या वेळी ती लगेचच घरातून निघून गेली. भिल्लींणच ती त्यामुळे जंगलातील रस्ते तिला खडान्खडा माहीत होते. रस्ता माहित होता पण कुठे जायचं ते माहीत नव्हतं.

चालत चालत ती मातंग ऋषींच्या आश्रमात पोहोचली. तिची सर्व कथा तिने मातंग ऋषींना सांगितली. तिच्यात असलेली करुणा मातंग ऋषींनी ओळखली. त्यांनी शबरीला त्यांच्या आश्रमात राहायचे स्थान दिले. नुसती ती तिथे राहिली नाही तर, मातंग ऋषींनी तिला ज्ञानसंपन्न केले. त्यांनी दिलेल्या योग सामर्थ्याने तिच्यात परिपूर्णता आली. खऱ्या अर्थाने ती योगिनी झाली. मातंग ऋषींनी तिला प्रभू श्रीरामांचे तुझ्याकडे येणे होईल असे सांगितले होते . त्यानंतर शबरी रोज न चुकता नित्यनियमाने आपली झोपडी झाडून व पुसून स्वच्छ ठेवीत असे. आपल्या मातंग ऋषींच्या वचनाप्रमाणे प्रभू रामचंद्र कधीतरी आपल्याला भेटावयास येतील. या एका आशेवर तिने आपलं जीवन व्यतीत केलं. असे शबरीने अनेक वर्षे करीत होती .

पुढे वयोवृद्ध झाल्यावर ती श्रीरामांना भेटली. ती नुसती अज्ञानी भिल्लींण म्हणून नाही, तर एक योगिनी म्हणून! नुसती उष्टी बोरं तिने श्रीरामांना दिली नाहीत तर…

कंद मूल फल सुरस अति दिए राम कहुँ आनि ।

प्रेम सहित प्रभू खाए बारंबार बखानि ।।३४।।

(तुलसीदास विरचित, श्रीरामचरित्रमानस, अरण्यकाण्ड, श्लोक चौतिसावा.)

तिने अत्यंत रसाळ आणि स्वादिष्ट कंद, मूल, फळे आणून श्रीरामांना दिली. प्रभूंनी वारंवार प्रशंसा करीत ती प्रेमाने खाल्ली.।।३४।।

त्यानंतर तिनेच श्रीरामांना आणि लक्ष्मणाला पंपा सरोवरास जाण्यास सांगितले.( पंपा सरोवर म्हणजे आत्ताचे हम्पी. त्याच्याजवळ कोप्पल जिल्हा आहे, राज्य कर्नाटक तिथे हे सरोवर आहे.) हे सर्व सांगून तिने श्रीरामांचे मुखदर्शन करून त्यांचे चरणकमल हृदयात धारण केले आणि योगअग्नी ने देहत्याग( स्वतःच्या योगसामर्थ्याने अग्नी निर्माण करून देह अग्नीला समर्पित केला.) केला.

Baby photo created by freepik – www.freepik.com

Categories
काही आठवणीतले

गोष्ट तशी छोटीशी पण …

माझी दहावीची बोर्डाची परीक्षा नुकतीच संपली होती. सुट्टीचे पहिले काही दिवस मी खूप धमाल केली. पण मी ठरवले होते की या सुट्टीचा जेवढा सदुपयोग आपल्याला करता येईल तेवढा करायचा. माझ्या बाबांनी मला रोज सकाळी उठून व्यायाम करायचा सल्ला दिला. आम्ही दोघांनी रोज सकाळी व्यायाम करायला सुरुवात केली. आमच्या घराजवळचेच एक मोठे ग्राउंड आमच्या व्यायामाचे ठिकाण झाले.

मी काय कोणी व्यायामपटू नव्हतो, म्हणूनच सुरुवातीचे काही दिवस मला त्रास व्हायचा. जसा मी घरी परत यायचो तसा मी लगेचच एक ग्लासभर दूध प्यायचो. गार वा गरम, दूध प्यायल्यावर खूप बरे वाटायचे. आमच्याकडे रोज एक दादा दूध घेऊन यायचा. महिन्याच्या शेवटच्या तारखेला आम्ही त्याला पूर्ण महिन्याचे पैसे द्यायचो. त्याचे नाव वैभव. नावाच्या विपरीत त्याची आर्थिक स्थिती होती. फक्त आम्हालाच दूध द्यायला तो आमच्या बिल्डींगमध्ये यायचा तरीपण या गोष्टीचा राग किंवा कंटाळा त्याच्या चेहऱ्यावर दिसत नसे. आमचे बोलणे जरी दोन एक मिनिटांचे असायचे तरी मला त्याच्याबद्दल आपुलकी वाटायची. मला त्याची सगळ्यात आवडणारी गोष्ट म्हणजे त्याचा हसतमुख चेहरा. त्याच्याकडचे दूध तर मला आवडायचेच पण त्याच्याशीही माझी चांगली मैत्री झाली होती. व्यायामाला जायला लागल्यापासून आमच्या भेटी कमी झाल्या होत्या.

व्यायाम सुरू करण्याआधी आम्ही ग्राउंडवर चालण्याचा व धावण्याचा सराव करायचो. ग्राउंड सर्व बाजूंनी सपाट नसल्यामुळे काही ठिकाणी खड्डे तयार झाले होते. रोजच्या प्रमाणे धावत असताना माझा पाय अशाच एका खड्ड्यात गेला आणि मी अडखळलो. माझा पाय मुरगळला अचानक पाय मुरगळून झालेल्या वेदनेने मी कळवळलो. त्या दिवसाचा आमचा व्यायाम थांबला.

बाबांच्या आधाराने मी घरी यायला निघालो. प्रत्येक पावलागणिक मला असह्य वेदना सहन कराव्या लागत होत्या. कधी एकदाचे घरी पोहचतोय असे मला झाले होते. मी कसाबसा बिल्डिंगपर्यंत  पोहचलो. बिल्डिंगला लिफ्ट असल्याने सुदैवानें मला पायऱ्या चढायला लागणार नव्हत्या. आम्ही लिफ्टजवळ पोहचणार, तेवढयातच कुणीतरी लिफ्टचे दार लावून वर जाण्याच्या तयारीत होते. लगेच आम्ही त्याला थांबा असे म्हणून थांबण्याचा संकेत दिला. जसे आम्ही लिफ्टच्या समोर आलो तसे बघतो तर काय, ती व्यक्ती म्हणजे आमचा वैभवदादाच होता. आम्ही एकमेकांकडे बघून हसलो. घाईत असणारा तो दुधाच्या पिशव्या आमच्याकडे सुपुर्द करून निघून गेला. त्याला बाय बाय करून त्याच हाताने मी लिफ्टचे दार लावले आणि आम्ही वर आलो. जसे आम्ही आमच्या घराच्या मजल्यापर्यंत पोहचलो आणि लिफ्टच्या बाहेर आलो, लिफ्टचे दार लावले तेवढ्यात अचानक लाईट गेले. आता काही वेळासाठी लिफ्ट निकामी होणार होती. जर वैभवदादा आम्हाला न बघताच वर गेला असता तर कदाचित आम्हाला लिफ्ट वापरता आली नसती, त्यामुळे माझ्यासमोर दुखऱ्या पायाने सत्तर पायऱ्या चढण्याचे आव्हान उभे ठाकले असते. हातात दुधाच्या पिशव्या असल्यामुळे मी मनातल्या मनातच मनापासून देवाचे आभार मानले. वैभवदादा मला त्यावेळेस एका देवदूतापेक्षा कमी नव्हता. त्याने फक्त माझ्या कळवळत्या जीवाचे श्रमच नव्हते वाचवले तर शक्ती देणारे दूधही माझ्याकडे सुपूर्द केले होते. गमतीने मी त्याला देवदूत नव्हे तर देवदूध ही उपमा देतो.