Categories
संस्कार

भव्यसिंदूर लेपना हनुमान

दिनानाथा हरी रूपा सुंदरा जगदंतरा।पातालदेवताहंता भव्यसिंदूर लेपना ।।३।।

( समर्थ रामदास स्वामी विरचित श्री मारुती स्तोत्र, श्लोक तिसरा.)

जो दीन भक्तांचा, गरिबांचा पालन करणारा आहे. हरिकृपा म्हणजेच जो श्रीरामाचा सेवक आहे. जो सुंदर देखणा आहे. जगदंतरा याचा अर्थ जो पारलौकिक (परलोक)आहे. पातळातल्या दुष्ट शक्तींचा नाश करणारा पातालदेवताहंता आहे. जो अंगावर सगळीकडे कुंकूवाचा (सिंदूर) लेप लावलेला आहे. असा आपला सगळ्यांचा लाडका हनुमान बाप्पा. पण हे असं का बरं म्हणत असतील? भव्यसिंदूर लेपना. काय कारण असेल हनुमंताला असे म्हणण्या मागे त्याच्या पाठीमागे सुद्धा कथा आहे.

रावणवधानंतर सर्व मंडळी आयोध्या पोहोचली. श्रीराम राज्याभिषेक झाला आणि रामराज्य सुरू झालं. त्यानंतर सुग्रीव, बिभीषण आपल्या राज्यात परतले पण हनुमान श्रीरामा बरोबर अयोध्येतच राहिला. श्रीरामच त्याचे माता, पिता, गुरु, मित्र सर्वकाही झाले. प्रभूची सेवा हाच त्याचा प्रथम धर्म होता. एके दिवशी तो माता कौसल्या, सुमित्रा आणि कैकेयी यांना जाऊन भेटला आणि म्हणाला “तुम्ही माझ्या प्रभुंना तर लहानपणापासूनच बघता. तर आता तुम्हीच सांगा माझ्या प्रभुंना सगळ्यात जास्त काय आवडतं?” तिन्ही माता हनुमानास म्हणाल्या “आम्ही त्याच्या माता आहोत पण या प्रश्नाचे उत्तर तुला तुझी सीता माता देईल.”

मग हनुमान सीता मातेचे भेटावयास जातो. परत तोच प्रश्न हनुमंत विचारतो “सीता माते माझ्या प्रभुंना काय आवडते? तेव्हा माता म्हणाली “तुझ्या प्रभुंना प्रिय-अप्रिय असे काहीच नाही. त्यांना स्वतःसाठी असे कधीच काही आवडले नाही. श्रीरामांनी नेहमी स्वतःपेक्षा दुसऱ्यांच्या आवडीचा विचार केला. हनुमान परत मनात विचार करू लागला “मग काय करायचं?” तेव्हाच सीता माता कपाळा वरती कुंकू लावत असते. ते पाहून हनुमंताला प्रश्न पडतो “माते हे तू कपाळा वरती कुंकू का लावते आहेस? मग सीता माता त्यास म्हणाली “हे मारुतीराया श्रीरामांशी माझे लग्न झाले आहे ना मग मी त्यांच्या नावाचे कुंकू कपाळावर लावते आणि माझ्या कपाळा वरचे कुंकू पाहून श्रीरामांना खूप आनंद होतो.”

मग काय! मारुतीरायाच्या सुपीक डोक्यात एक कल्पना चमकून जाते. काय बरं असेल ती कल्पना? त्याच्या डोक्यात चक्र फिरू लागतात की, मातेच्या कपाळा वरचे एवढेसे कुंकू पाहून प्रभू आनंदित होतात. अख्खा मीच कुंकूवात न्हाऊन निघालो तर प्रभू खूपच खुश होतील.

त्यानंतर हनुमान बाप्पानी काय केलं असेल! ते तुमच्या लक्षात आलंच असेल. मारुतीराया कुंकवा मध्ये नखशिखांत लेपून आला आणि राज दरबारात श्रीरामांना समोर उभा ठाकला. त्याचे हे रूप पाहून सगळे खो खो हसायला लागले.

ते पाहून हनुमान तिथून निघून गेला. त्याच्या पाठोपाठ प्रभू रामचंद्र सुद्धा गेले. प्रभूंनी त्यास विचारले “हनुमान सगळे तुला हसले तुला वाईट वाटले का?” तेव्हा मारुती त्यांना म्हणाला “हो प्रभू मला वाईट वाटले पण ते सगळे मला हसले म्हणून नाही. माझ्यामुळे तुमचे हसू झाले याचे मला अतिव दुःख आहे.”

हनुमानाची ही निस्सीम भक्ती प्रभुं पर्यंत पोहोचली. म्हणूनच श्रीरामा शिवाय हनुमान नाही आणि हनुमान शिवाय श्रीराम नाही. त्यासाठीच आपण म्हणतो ना –

रामदासीं अग्रगण्य कपिकुळासि  मंडणू।रामरुपी अंतरात्मा दर्शने  दोष नासती।।१७।।

( समर्थ रामदास स्वामी विरचित श्री मारुती स्तोत्र, श्लोक सतरावा. )

Categories
Uncategorized संस्कार

गुढीपाडवा: ह्याच तिथीला झाला वाली वध

गुढीपाडव्याच्या सुमंगल दिनी आपण चांगल्या विचारांची कामना करतो ते वाईट विचारांना तिलांजली देऊनच. हाच आदर्श आपल्याला  प्रभू रामचंद्रांनी दिला आहे. दुष्टांचा संहार, सृजनांचा विकास आणि धर्माची स्थापना करून श्रीरामांनी नवीन पर्व सुरू केले तेही याच तिथीला.

मित्र-मैत्रिणींनो,  श्रीरामांच्या बाणांनी घायाळ झालेला वाली श्रीरामांना विचारतो, “शत्रुता तर माझी आणि सुग्रीवची होती मग हे प्रभू तुम्ही मला का मारलं?” मरता मरता श्रीरामांनी वालीला काय गुपित सांगितले त्याचीच हि गोष्ट.

उंच पर्वत शिखरावर बसून रिक्ष { सुग्रीवाचे आणि वालीचे वडील} पुत्र सुग्रीव विचार करत असतो. आता आपण या आपल्या किष्किंधा नगरी साठी काय करू शकू ? आपला मोठा भाऊ वाली याच्या त्रासापासून कसे सोडवू यात ? आपली पत्नी रोमा हिला वालीच्या छळापासून कसे मुक्त करूयात ? आपल्या वानरसेनेला कसे उत्तम भविष्य देऊ शकू? हे सर्व विचार चालू असताना तिथे सुग्रीवाचा परममित्र हनुमंत येऊन उभा ठाकतो.  त्याच्याबरोबर श्री प्रभू रामचंद्र आणि त्‍यांचे बंधू लक्ष्मण असतात. हनुमान आपल्या परम मित्र सुग्रीवास म्हणतो, “सोडून दे चिंता सारी प्रभू रामचंद्र उभे ठायी।” सांगण्याचे तात्पर्य असे की प्रत्यक्ष श्रीरामचंद्र आपल्या मदतीसाठी आले आहेत.

पण अजूनही सुग्रीवाच्या चेहऱ्यावरचे प्रश्नचिन्ह तसेच. आपल्या बलदंड अशा भावास हे श्रीरामचंद्र कसे काय बुवा धडा शिकवू शकतील. कारण वाली तर एका झटक्यात सात झाडांना उद्ध्वस्त करणारा बलशाली वानर. पण प्रभु रामचंद्रांची कीर्ती शक्ती सुग्रीवास थोडीच माहीत होती.  मग काय श्रीरामांनी सात झाडं एकाच बाणांनी जमीनदोस्त केली.

तेवीं आपुल्या सामर्थ्यानें। साऱ्या जगा थक्क करणें।

परी आपुली न होऊं देणे। चलबिचल कशानेंही।

(अनुवाद ज्ञानेश्वरी, स्वामी वरदानंदभारती, अध्याय १८, श्लोक ४३, अनुवाद ९५१)

असेच सामर्थ्य होते श्रीरामांचे. मग काय सुग्रीव गेला वालीला युद्धाचे आवाहन करायला!

त्यानंतर सुरू झाले वाली आणि सुग्रीव यांचे युद्ध, वालीच्या जबरदस्त शक्ती पुढे सुग्रीवाचा टिकाव लागेना. बरं त्यात वालीला महादेवांनी दिलेले वरदान, की जो त्याच्यासमोर जाऊन युद्ध करेल त्याची अर्धी ताकद वालीला मिळेल. ठरल्याप्रमाणे श्रीराम, वालीवर नेम साधतच होते पण झालं असं की, लांबून सुग्रीव आणि वाली एकसारखेच दिसत होते. चुकून बाण सुग्रीवास लागला तर काय?

सुग्रीव जखमी होऊन आला आणि श्रीरामांनी सुग्रीवाला त्यांची अडचण सांगितली. पण त्या अडचणीवर मात करायचा उपाय सुद्धा प्रभुंनीच दिला. आता सुग्रीवाला त्यांनी नीलकमलांची माळ दिली गळ्यात घालायला. जेणेकरून त्यांना लांबून सुद्धा सुग्रीव ओळखू यावा.

मगं काय, परत सुरू झाले वाली आणि सुग्रीव यांचे युद्ध. आता या वेळेस मात्र दोघांचे युद्ध सुरू असताना श्रीरामचंद्रांनी बाण सोडला तो थेट वालीस लागला. जमिनीवर कोसळताना वालीला श्रीराम येताना दिसले. त्यांनी श्रीरामाला प्रश्न विचारला की शत्रुता माझी आणि सुग्रीवाची होती, मग हे प्रभू तुम्ही मला का मारले?

त्यास उत्तर देताना श्रीरामचंद्र म्हणाले,

अनुज बंधू  भगिनी सुत नारी। सुनु सठ कन्या सम ए चारी।।

इन्हहि कुदृष्टि  बिलोकइ जोई। ताहि बधें कछु पाप न होई।।

श्रीराम म्हणाले,”हे वाली ऐक छोट्या भावाची पत्नी, बहिण ,पुत्राची पत्नी आणि कन्या या चार समान आहेत यांना जो वाईट नजरेने पाहतो त्याला मारल्याने काहीही पाप घडत नाही।।४।।”( तुलसीदास विरचित, श्रीरामचरितमानस,किष्किंधाकाण्ड)