Categories
माझा कट्टा

कोरोना आणि अभ्यास … एक अनुभव

सध्या सगळीकडे एकच चर्चा चालू आहे. कोरोना आणि त्या मुळे होत असलेले नुकसान. पण ह्या सगळ्या मध्ये चंदेरी किनार काय आहे माहिती आहे? अहो आपण किती सहज गोष्टी ऑनलाईन करायला लागलो आहे ते! ह्याचा सर्वात मोठा फायदा आपल्या मुलांना आणि त्यांच्या अभ्यासाला झाला आहे असे मला वाटतं.

हे कोरोनाचं सावट आलं तेव्हा माझ्या मुलांची परीक्षा नुकतीच संपली होती. CBSE पद्धतीच्या अभ्यासक्रमात असल्यामुळे त्यांना पंधरा दिवसांची सुट्टी होती आणि मग एप्रिल मध्ये परत नवीन वर्ष सुरु होणार होते. आता नेमकं तेव्हाच कोरोनाचा संचार वाढल्यामुळे आणि सगळीकडे lockdown जाहीर झाल्यामुळे आमची पंचाईत झाली. म्हणजे नवीन वर्षाची काहीच तयारी करू शकलो नाही. अगदी पुस्तके आणि वह्या आणणे सुद्धा शक्य नव्हते.

मला तर वाटलं आता काही नवीन वर्ष सुरु होत नाही आणि आधीचे वर्ष संपल्या मुळे मुलांना अभ्यासाला बसवण्याचा प्रश्नच नाही. मग ह्यांचा वेळ सत्कारणी कसा लावायचा ? शाळा सुरु झाल्या नंतर मुलांवर किती ताण पडेल? पुढच्या सुट्ट्या मिळतील का? ते सगळे ह्या सुट्ट्या भरून काढण्यात जातील का ? असे असंख्य प्रश्न माझ्या मनात घोळत असतानाच शाळेचा ई-मेल आला. 

ई-मेल मध्ये लिहिले होते की शाळा online classes सुरु करत आहे. ई-मेल वाचून सुद्धा माझ्या मनात शंका होतीच! असे किती आणि काय शिकवणार, मुलांकडे वह्या पुस्तके कुठे आहेत? टीचर नी शिकवलं तरी सराव कसे करणार इत्यादी. 

अखेर तो दिवस उजाडला. आम्हाला कुठे लॉगिन करावे, password, किती वाजता? इत्यादि ची माहिती ई-मेल वर आली होतीच, त्या प्रमाणे सकाळी जवळ जवळ शाळा सुरु होते त्याच दरम्यान माझी मुलगी तयार होऊन कॉम्पुटर समोर बसली. लॉगिन केले आणि सगळं इतकं सोपे झाले, जणू कोणी जादूची कांडीच फिरवली.

कोरोना आणि अभ्यास … एक अनुभव

Dashboard वर सगळ्या तासांची माहिती, त्यांच्या वेळा इत्यादी लिहिले होते. विडिओ session कधी सुरु होणार ह्याची देखील माहिती होती. विडिओ session मध्ये जॉईन झाले की तिथे नेहमीच्या टीचर दिसल्या. सगळ्या वर्गातील मुलांना शिक्षकांशी संवाद साधता यावा म्हणून chat ची सोय होती. ते सोडून मुलांना आणि शिक्षकांना एकमेकांशी बोलण्यासाठी विडिओ आणि ऑडिओ फॅसिलिटी सुद्धा होती.

जणू भविष्यातील ऑफीस जीवनासाठी मुलांना आत्ता पासूनच तयार करत आहेत असं मला वाटलं. वर्ग सुरु झाल्यानंतर शिक्षकांनी एक वेगळे टॅब/ पान उघडायला सांगितले ज्यावर ह्यांचे पुस्तके अपलोड केलेली होती.

मला शिक्षक आणि शाळेचे खूप कौतुक वाटले. त्यांनी आत्ताच्या परिस्थितीत सुद्धा मुलांचा वेळ वाया जाऊ नये ह्या साठी बरेच कष्ट घेतले होते.

माझ्या मुलीसाठी सुद्धा हा अनुभव अतिशय प्रेरणादायी आणि आनंदी होता. पहिल्या दिवशी Online classes असे तब्बल 4  तास झाले. झाल्यानंतर जेवताना अगदी वर्गात बसून आल्यासारखी माझी मुलगी गमती जमती सांगत होती. एक वर्ग संपवून दुसरा चालू होई पर्यंत मुलांनी कश्या एक दुसर्याशी मनसोक्त गप्पा मारल्या हे हि त्यात आलंच! 

आता असे classes सुरु होऊन एक आठवडा झाला आहे. मुलगी अगदी व्यवस्थित रुळली आहे. Online पुस्तके बघून गृहपाठ सुध्दा करायला लागली आहे. आता पुढच्या आठवड्यात प्रत्येक धड्या वर शिक्षक छोटी टेस्ट सुद्धा घेणार आहेत. हे सगळं अर्थात ऑनलाईन! आता घरी  चित्र असं आहे की आई -वडील remote working आणि मुलगी remote learning करत आहे . 

ऑनलाईन शिक्षण जे अगदी काही महिन्यापूर्वी पर्यंत असंभव किंवा फक्त कॉलेजच्या मुलांनी अथवा executive learning साठी वापरल्या जाण्याचे साधन मानले जात होते ते आज चिमुकली मुलंही वापरत आहेत. माझी एक मैत्रीण सातारा मध्ये शिक्षिका आहे. ती देखील online साधने आणि zoom कॉल्सच्या मदतीने वर्ग घेते असं मला समजलं. 

जबरदस्ती ने घरी बांधल्या गेल्यामुळे का होईना पण ही एक अतिशय चांगली बाब झाली आहे असं मला वाटतं. विचार करा जर अशी साधने आपल्या संपूर्ण शिक्षण प्रणाली ने वापरली तर एक सुद्धा मूल अशिक्षित राहणार नाही . फक्त एक चांगला फोन एका मुलाची शाळा होऊ शकते! 

कोरोनाच हे सावट कधी पर्यंत असेल हे माहित नाही. देशाच्या पातळीवर मी काही बदल घडवून आणू शकेन असे मला वाटत नाही  पण ह्या अनुभवानंतर आमच्या शाळेच्या पातळीवर मी नक्की प्रयत्न करेन. अशी online साधने जास्तीत जास्त शाळेनी वापरावी ह्या साठी माझा आग्रह असेल. 

तुमच्या शाळेत सुद्धा अशी काही साधने वापरली गेली का? तुमच्या मुलांचा अनुभव कसा होता ? आणि मुख्य म्हणजे तुमचं ह्या सगळ्याबद्दल काय मत आहे ? जरूर कळवा!

Categories
महत्वाचे दिवस संस्कार

निरंतर ज्ञानेश्वरी

नेहमीप्रमाणे पेपर वाचत होते. त्याच्यातील एक बातमी मुलांना वाचून दाखवावीशी वाटली. तर बातमी अशी होती की रमेश (काल्पनिक नाव) एका बारा वर्षाच्या मुलाने प्रसंगावधान दाखवून त्याच्या मित्रांचे प्राण वाचवले. बातमी वाचून दाखवल्यावर मुलं म्हणाली की “आम्ही पण असं काम केलं तर आमचं नाव पेपर मध्ये छापून येईल का?” आता मुलांच्या या प्रश्नाला काय उत्तर देऊ? पेपर मध्ये नाव यावं म्हणून चांगलं काम करायचं का? नाही ना ! पण मग मुलांना कसं समजावून सांगू. विचार करता करता मला एक गोष्ट आठवली, गोष्ट आहे एका ग्रंथाची. जो ग्रंथ गेली सातशे वर्षांपासून आपण पाहतो आहे. त्याची मनापासून पूजा करतो आहे. ज्याची ओवी न ओवी आपण आपले जगणे सुसह्य करण्यासाठी वापरतो. तुम्हाला एव्हाना कळलं असेल, तो ग्रंथ म्हणजे भावार्थदीपिका म्हणजेच आपली ज्ञानेश्वरी. तर गोष्ट अशी आहे….

नेवासे या गावी ज्ञानेश्वर महाराज गीतेचे निरुपण मराठीत करणार. ही बातमी पंचक्रोशीत पसरली. हा हा म्हणता लोक जमा झाले. प्रवरा नदीच्या तीरावर असलेल्या शिवमंदिरात सगळी जमवाजमव झाली.

 ज्ञानेश्वर महाराज ओव्या सांगणार आणि सच्चिदानंद बाबा त्या ओव्या उतरवून घेणार आणि म्हणूनच सच्चिदानंद बाबांच्या जवळ मसी भरून मसी पात्र व पिसाची लेखणी अशी सगळी जय्यत तयारी झाली. ( मसी पात्र :- शाईची दौत) ज्ञानेश्वरांन बरोबरच त्यांचे गुरु, ज्येष्ठ बंधू निवृत्तीनाथ, सोबतच सोपान व मुक्ताई आणि समस्त गावकरी मंडळी यांच्या संगतीने गीतेचे निरूपण सुरू झाले. बघता बघता अठरा अध्याय संपत सुद्धा आले आणि शेवटी ज्ञानेश्वरीच्या सांगतेचा दिवस उगवला. सर्व गावकरी मंडळींना वाटू लागले ज्ञानेश्वर माऊलींचे आभार मानलेच पाहिजेत. आता काय बरं करूयात? सर्वांनी एक मतांनी माऊलींची हत्ती वरून मिरवणूक काढायचे ठरवले. त्यासाठी लागणारी सर्व तयारी जोरात सुरू झाली हत्ती, त्याच्यावरची चांदीची अंबारी, फुले, हार, आरतीचे ताट आणि अजून बरंच काही.

शके बाराशतें बारोत्तरे । तै टीका केली ज्ञानेश्वरे ।
सच्चिदानंद बाबा आदरे । लेखकु जाहला ।।१८१०

ज्ञानेश्वरीतील शेवटची ओवी

अशी ज्ञानेश्वरीची सांगता करून ज्ञानेश्वर माऊली बाहेर आले. तेव्हा सगळ्यांनी त्यांना अंबारीत बसायची विनंती केली आणि सांगितलं की, आम्हाला तुमची मिरवणूक काढायची आहे. त्यावर माऊली म्हणाले “ह्या अंबारीत बसायची माझी योग्यता नाही पण ज्या माझ्या गुरुमुळे मी हे गीतेचे निरूपण करू शकलो त्या माझ्या निवृत्ती दादाला अंबारीत बसवा.” त्यावर निवृत्तीनाथ लगेचच उत्तरले आणि म्हणाले “आमच्या लहानपणीच आमचे माता पिता आम्हाला सोडून गेले. आमची माते सारखी काळजी घेतली ती आमच्या मुक्ताईने. गुरुं पेक्षा सुद्धा मातेचे महत्व जास्ती आहे. त्यामुळे तुम्ही आमच्या मुक्ताईलाच अंबारीत बसवा. तो मान तिचा आहे.” त्यावर मुक्ताई काय म्हणाली माहितीये का? ती म्हणाली “माझ्यापेक्षा मोठे असलेले माझे बंधू निवृत्ती, ज्ञानेश्वर, सोपान दादा  इथे असताना. मी बरी अंबारीत बसेन.” एवढें म्हणून मुक्ताई थांबली नाही, पुढे ती म्हणाली म्हणाली “खरं सांगू का गावकरी मंडळी, मी काय किंवा माझे सगळे भाऊ काय,आम्ही सगळे अशाश्वत आहोत पण माझ्या दादाने सांगितलेली ज्ञानेश्वरी मात्र शाश्वत आहे. तर तुम्ही या ज्ञानेश्वरीलाच अंबारीत बसवा.” आहे की नाही सुंदर कल्पना. सगळ्या गावकऱ्यांना पटेल असंच बोलली मुक्ताई. नंतर सर्व गावकरी मंडळींनी मखमलीच्या वस्त्रांमध्ये ज्ञानेश्वरी बांधली आणि तिलाच अंबारीत ठेवून तिची मिरवणूक काढली.

ही गोष्ट आपल्याला हेच सांगते की, व्यक्तीच्या नावा आणि देहापेक्षा सुद्धा त्याचं कार्य मोठे असायला पाहिजे. ह्या चार भावंडांचा दृष्टिकोन सुद्धा आपल्याला हेच सांगतो . म्हणूनच आज इतकी वर्ष होऊन सुद्धा ज्ञानेश्वरांची ज्ञानेश्वरी आजही निरंतर आपल्या बरोबर आहे आणि नंतरही राहील. त्याच ज्ञानेश्वरीची आज जयंती आहे. त्याचीच ही गोष्ट.

सौ. मानसी दीक्षित .