Categories
काही आठवणीतले माझा कट्टा

वाढदिवस कि सोहळा?

काल एका वाढदिवसाला गेले होते. माझ्या मुलीची मैत्रीण तिचा १०वा वाढदिवस अगदी जोरदार साजरा करायचा असं त्या आई -वडिलांनी ठरवले होते . एका बड्या हॉटेल मध्ये हॉल बुक केला होता. तिथे कितीतरी फुगे लाऊन सजावट केली होती. अर्थात प्रिन्सेसची थिम होती! 

वाढदिवसाची तयारी सजावट आणि सगळा चकचकाट पाहता माझी मुलगी मला म्हणाली.

“माझा पुढचा वाढदिवस असाच आणि इथेच करायचा हं !” मी नुसतीच मान डोलावली आणि “उद्या बोलू त्यावर” असे म्हणाले. 

तिथले विविध खेळ, (tattoo, nail art, extensions – इत्यादी कॉउंटर्स वर माझी मुलगी मनसोक्त खेळली आणि निघताना एक रिटर्न गिफ्टचा पॅकेट घेऊन परत आलो . 

दुसरा दिवस 

दुसऱ्या दिवशी सुट्टी असल्यामुळे मुलगी निवांत उठली पण तो आदल्या दिवशीचा वाढदिवस तिच्या डोक्यात घोळत होता . 

मुलगी – “ तुम्ही कसे करायचा वाढदिवस ?” असा प्रश्ण तिने विचारला.

मी- “आमचा अगदी साधा घरच्या घरी व्हायचा वाढदिवस” मी म्हणाले 

मुलगी – “ मग तुला वाईट वाटायचं का ?”

मी- छे ग ! तेव्हा सगळ्यांचा तसाच व्हायचा . १ वर्ष  आणि ५ व वर्ष वाढदिवस त्यातल्या त्यात जोरात. बाकी सगळे घरीच!

मुलगी – म्हणजे आजी तुझ्या मैत्रिणींना पार्टीला बोलवत नव्हती,  special थिम ठरवत नव्हती? आणि cake चं काय? मुलीनी आश्चर्याने विचारले. 

मी- ( हसत ) अगं तेव्हा वाढदिवस म्हणजे घरच्यांसाठी महत्वाचा दिवस होता, पण तो असा commercialize झाला नव्हता. 

मुलगी – तुला तुझे बर्थडे आठवतात ?

मी – हो ! तेव्हाच्या वाढदिवसात महागडे गिफ्ट नव्हते पण मनापासून दिलेले “ यशस्वी हो ! औक्षवंत हो!” अशी आपुलकीचे आशीर्वाद होते . तेव्हा cake कापला जायचा आणि सगळ्यांमध्ये वाटला हि जायचा पण जिभेवर चव रेंगाळायची ती म्हणजे आईने केलेल्या माझ्या आवडीच्या गोडाची !

मुलगी – मग आजी सगळ्यांना काय द्यायची खायला? Chineseकि चाट ?

मी – अगं तेव्हा पार्टी म्हणलं कि सगळ्यांच्या घरी ठरलेला मेनू असायचा – वेफर्स , cake आणि सामोसा किंवा ढोकळा. 

मुलगी  -( जोरजोरात हसत ) हा काही मेनू आहे! तुम्ही पिझ्झा किंवा बर्गर का ठेवत नव्हता!

मी – कारण तो तेव्हा इतक्या सर्रास मिळतच न्हवते!

आता मात्र मुलगी चाट पडली 

मुलगी – तुम्ही नक्की वाढदिवसाला करायचा तरी काय ?

फार काही नाही . आमचा वाढदिवस आमच्या घरच्यांसाठी एक आनंददायी दिवस होता, पण त्याचा सोहोळा झाला नव्हता. दिवाळीत आई दोन ड्रेस घेत असे . त्यातला एक वाढदिवसाचा आणि एक दिवाळीचा. जर वाढदिवसाच्या दिवशी शाळा असेल तर शाळेत चांगला ड्रेस घालून जायचो. 

आई माझ्या आवडीचा स्वयंपाक करायची आणि मला आवडतो म्हणून खास हलवा ! मग संध्याकाळी आजू बाजूचे मित्र मैत्रीण बोलवायचे. मोजून ७-८ मुलं असत . तेव्हा हे रिटर्न गिफ्ट च काही फॅड नव्हतं. काही गिफ्ट मिळायची, नाहीतर सगळे मिळून एक काहीतरी उपयोगी वस्तू देत. 

मग संध्याकाळी cake कापला जायचा . तेव्हा आमचे cake हि साधे! कधी आई घरी करायची , कधी कोपऱ्यावरच्या बेकरी मधून मागवायची . Cake चे आकारही ठरलेले! चौकोनी, गोल किंवा फार फार तर बदाम आकाराचा . त्यावर गुलाब आणि काही फुलं पानं सोडली तर वेगळे काही फारसे नसत. 

सगळे आले, कि आई आधी औक्षण करायची . मग सगळ्यांच्या पाया पडायचे , देवाच्या पाया पडायचे आणि शेवटी cake कापायचा. तेव्हा आईला मदतीला म्हणून आपणहुन शेजारच्या काकू यायच्या. तेव्हा  स्मार्ट फोन नव्हते मग कोणीतरी त्या रीळवाल्या कॅमेरा तुन २-४ फोटो काढायचे कि झाला आमचा वाढदिवस. सुट्टीच्या दिवशी वाढदिवस असेल तर सकाळी देवळात जाऊन यायचो इतकंच.

वाढदिवस म्हणून आई-बाबा सुट्ट्या टाकून घरी बसत नव्हते किंवा वाढदिवस पुढे ढकलणे वगैरे प्रकार नव्हते. भल्या मोठ्या पार्ट्या नव्हत्या, त्यातून निर्माण होणार कचरा आणी अन्नाची नासाडीही नव्हती, कोणाला नको असलेले खेळांचे ढीग नव्हते कि अव्वाच्या सव्वा खर्च नव्हते. सगळं कसं सुटसुटीत .. short and simple but still sweet असं असायचं. आमचे वाढदिवस असे भव्य दिव्य नव्हते पण इतक्या वर्षांनंतर देखील त्या वाढदिवसाची आठवण मनाला सुखावा देते. 

इतका देखावा आणि ग्रँड सेलेब्रेशनची खरंच गरज आहे का? हा प्रश्ण आज आपण पालकांनी स्वतःला विचारणे गरजेचे आहे, नाही का?

Categories
महत्वाचे दिवस संस्कार

नवचैतन्याचा गुढीपाडवा!

चैत्र पाडवा, म्हणजेच गुढीपाडवा. मराठी नवीन वर्षातला पहिला सण म्हणजे गुढीपाडवा. हिंदू कालगणनेनुसार चैत्र शुद्ध प्रतिपदा म्हणजे नवीन वर्षाची सुरुवात. नवीन वर्ष, नवीन संकल्प. चैत्र महिना लागला म्हणल्यावर, डोळ्यासमोर येते ती झाडांना फुटलेली पालवी. गुढीपाडव्यापासून सुरु होणारे सण, चैत्र गौरीचे आगमन त्यासाठी अंगणामध्ये रेखाटलेलं सुंदर चैत्रांगण, राम नवमी, अक्षय्य तृतीया. दारावरती लागलेलं झेंडूच्या फुलांचं, आंब्याच्या पानांचे तोरणं, नवीन खरेदी; घरोघरी उभी केलेली गुढी. वातावरणात एक वेगळ्याच प्रकारची प्रसन्नता असते.

त्याचबरोबर आठवण येते ती लहान असताना आईने अगदी हट्टाने खायला लावलेल्या  कडुलिंबाचा नैवेद्याची, “वर्षभर आजारी पडायचं नसेल तर हे खायलाच हवं!” असं दटावून सांगणारी आई; आणि नाक मुरुडून तो कडू कडुलिंब खाणारे आम्ही! घरोघरी केले जाणारे खास मिष्टन्नाचे भोजन. श्रीखंड-पुरी, खीर,कोशिंबीर असे एक ना अनेक पदार्थ.

आता मी आईच्या भूमिकेत असते आणि माझी मुलगी कडुलिंब खाताना नाक मुरडते. हा मात्र एवढा फरक झाला. नवीन वर्षात येणारे सगळे सणवार आणि उत्सव आपण वर्षानुवर्षे साजरा करतो. काळानुरूप साजरा करण्यात थोडा फार बदल झाला पण आजदेखील उत्साह मात्र तेवढाच असतो.

गुढीपाडवा का साजरा करतात?

शालिवाहन राजाने या दिवसापासून शालिवाहन शके गणनेला सुरुवात केली म्हणून हिंदू कालगणनेनुसार गुढीपाडवा म्हणजे नवीन वर्षातील पहिला दिवस म्हणून  साजरा केला जातो.

ब्रह्मदेवाने याच दिवशी सृष्टीची निर्मिती केली म्हणून हा दिवस आपण साजरा करतो.

इतर राज्यातही गुढीपाडवा वेगळ्या नावानी साजरा करण्यात येतो. श्रीराम वालीशी युद्ध करून आणि नंतर चौदा वर्षांचा वनवास संपवून याचदिवशी अयोध्येत परत आले. वातावरणात होणारा बदल हे सुद्धा एक कारण आहे.

Traditional gudi hoisted during gudi padwa celebration
गुढीपाडवा च्या दिवशी दारासमोर उभी करतात ती गुढी

गुढीपाडवा कसा साजरा करतात?

गुढीपाडव्याच्या दिवशी सूर्योदयापूर्वी उठून अभ्यंगस्नान करून, देवांची नित्यपूजा करतात. घराच्या प्रवेशद्वारावर झेंडूच्या फुलांचे आणि आंब्याच्या पानांचे तोरण लावण्यात येते. सडा-रांगोळी करून अंगण सजवण्यात येते. वेळूच्या काठीला तेल लावून गरम पाण्याने अंघोळ घातली जाते. त्यानंतर गुढीला नवीन खण बांधण्यात येतो. त्यावर मग कडुलिंबाची फुलांसह असलेली पाने, आंब्याचा डहाळा, साखरेच्या गाठी आणि छानसा सुगंधित फुलांचा हार असं सर्व एकत्र बांधण्यात येते. सगळ्यात शेवटी तांब्याचा कलश त्यावर उपडा घालण्यात येतो. त्याला चंदन आणि हळदी-कुंकू, फुले वाहून प्रासादित केले जाते.

गुढी घराच्या प्रवेशद्वाराच्या उजव्या दिशेला, रांगोळीने सुशोभित केलेल्या जागेवर, एका पाटावर उभी करण्यात येते. तिची हळदी-कुंकू, अक्षता, फुलं, धूप आणि दिप अर्पण करून मनोभावे पूजा केली जाते. त्यानंतर फुलांसहित कडुलिंब, गूळ, हिंग, ओवा, मिरे आणि साखर हे चिंचेत कालवून एक आरोग्य दाई चटणी बनवून ते ग्रहण केले जाते. या गुढीला “ब्रह्मध्वज” अथवा “विजय पताका” असे म्हणतात. नवीन पंचांगाची पूजा करून, त्यातील संवत्सर फल याचे वाचन केले जाते. संध्याकाळी हळद-कुंकू आणि अक्षता वाहून गुढी उतरवली जाते.

गुढीपाडव्याचे महत्व

हिंदू दिनदर्शिकेप्रमाणे गुढीपाडवा हा दिवस साडे तीन मुहूर्तांपैकी एक आहे. गुढीपाडवा, दसरा, अक्षय्य तृतीया हे संपुर्ण तीन दिवस. कार्तिक शुद्ध प्रतिपदा म्हणजेच दिवाळीतील पाडवा हा अर्धा दिवस असे साडेतीन मुहूर्त मानले जातात. म्हणजेच जर नवीन खरेदी, व्यवसाय सुरु करायचा असेल तर या दिवशी तुम्ही ते करू शकता त्यासाठी वेगळा मुहूर्त बघण्याची गरज नसते.

असा हा गुढीपाडवा तुमच्या  घरी सुख समृद्धी घेऊन यावा ही शुभेच्छा!