Categories
संस्कार

गोष्ट विचारी श्रीरामाची

आभास एक हुशार मुलगा.  इंजिनिअरिंगच शेवटचं वर्ष. मार्क सुद्धा उत्तम. शेवटचं वर्ष असल्यामुळे कॅम्पस सिलेक्शन चालू होतं. आभासच मार्कशीट उत्तमच त्यामुळे त्याला प्रत्येक कंपनीकडून इंटरव्ह्यूसाठी बोलावंण येत होतं. पण माशी कुठे शिंकली कुणास ठाऊक ऑफर काही हाती लागेना. आभास मात्र उदास होता. शेवटी आईने आभासला विचारलं “काय झालं? कसा झाला इंटरव्यू? तेव्हा तो म्हणाला “अगं आई मी चार वर्ष शिकलो त्याचा आणि इंटरव्यू मध्ये विचारल्या जाणाऱ्या प्रश्नांचा काही ताळमेळच लागत नाही. मला इंटरव्यू मध्ये काहीच जमत नाही.” मग आई त्याला म्हणाली “तुला लहानपणी सांगितलेली श्रीरामाची गोष्ट आठवती आहे का? त्याचा बहुतेक तुला विसर पडला आहे. म्हणून तुझं असं होत आहे. “कुठची गोष्ट आई?” आभास म्हणाला. तशी आई सांगू लागली.

हि तेव्हाची गोष्ट आहे. जेव्हा श्रीराम आणि त्यांचे तीन भाऊ लक्ष्मण,भरत,शत्रुघ्न हे चौघेही ब्रह्मर्षी वसिष्ठांच्या आश्रमात शिकत होते. म्हणजे शाळेतच जात होते. पण तुमच्या आमच्यासारखी शाळा नाही. बारा वर्ष गुरूंच्या सान्निध्यातच राहायचं. घरापासून लांब,आई-बाबा नाही, कोणाला भेटणं नाही.

गुरु वशिष्ठांनी त्यांना वेदाभ्यास संस्कार याचबरोबर धनुर्विद्या, अश्वारोहण, पशु परीक्षा, अस्त्रविद्या, न्यायव्यवस्था, रथाचे सारथ्य, एकाग्र मन या सर्वांचे ज्ञान दिले. सगळं शिक्षण पूर्ण झाल्यावर उजाडला तो परीक्षेचा दिवस. एकेक करून सगळ्या परीक्षा होत्या. आता वेळ होती धनुर्विद्येचा परीक्षेची. गुरु वशिष्ठ एकामागून एक प्रश्न समोर ठेवत होते. कधी हलत्या माठावर नेम साधायचा होता. तर कधी आकाशात उंच उडवलेल्या चेंडूवर नेम साधायचा होता. सगळेच विद्यार्थी गुणवंत होते. पण आता मात्र शेवटची सगळ्यात अवघड अशी परीक्षा होती. या परीक्षेतून सर्वोत्तम कोण हे निवडायचं होतं.

गुरूंनी आकार न उकार असलेला अत्यंत वाकडा तिकडा धनुष्य सगळ्या विद्यार्थ्यांना समोर आणून ठेवला. तर आता प्रश्न असा होता की, धनुष्याला प्रत्यंचा बांधायची(धनुष्याची दोरी)आणि समोर ठेवलेल्या लक्ष्यावर नेम साधायचा. बाण तोच पण धनुष्य वेगळा. गुरुजी म्हणाले आता प्रश्न सोडवा. एक एक करून सगळे विद्यार्थी समोर येत होते. पण कोणाला दोरी नीट बांधता येत नव्हती. कोणाला धनुष्य नीट पकडता येत नव्हता. कोणाला बाण सोडता येत होता, पण तो बाण तिरकाच जात होता. हे करणं अशक्यप्राय आहे असे सर्व विद्यार्थ्यांना वाटत होते.शेवटी श्रीराम उभे राहिले.

धैर्यवान, अविचल, स्थिरचित्त असलेले श्रीराम शांतपणे धनुष्या कडे बघत होते. गुरूंनी शिकवलेल्या सर्व ज्ञानाचा एकत्रित विचार करून काही गोष्टी त्यांनी मनाशी ठरवल्या आणि त्या केल्या जसे–

(१) प्रथम त्यांनी धनुष्य हातात घेतला. त्याच्या विकृतीचा अभ्यास केला. धनुष्याचा आकार प्रमाणापेक्षा जास्त होता. म्हणून धनुष्याची दोरी काढून श्रीरामांनी असलेल्या जागे पेक्षा ती थोडी पुढे बांधली.

(२) आता प्रश्न होता बाण सोडल्यावर तो तिरका जात होता, याचे उत्तर शोधताना श्रीरामांनी वाऱ्याच्या दिशेचा विचार केला म्हणून त्यांनी माती मुठीत घेऊन ती मुठीतून सोडून वाऱ्याची दिशा बघितली.

(३) आता त्यांनी बाण हातात घेतला. बाणाच्या लांबीचा, वजनाचा आणि हातात असलेल्या धनुष्याचा एकत्रितपणे अभ्यास केला.

(४) नेम साधायला श्रीराम सज्ज झाले. मगाशी वाऱ्याची दिशा त्यांनी बघितलीच होती. बरोबर त्याच्या विरुद्ध दिशेला उभे राहात त्यांनी बाण सोडला.

लक्ष भेद झाला तोही अगदी बरोबर आणि अचूक जे बाकी सगळ्यांना नाही जमलं ते फक्त श्रीरामांना कसं जमलं? गुरु वसिष्ठांनी त्यांना फक्त अस्त्रविद्या, म्हणजे फक्त अस्त्र सोडणे एवढेच नाही शिकवलं. पण सोडलेलं अस्त्र वेळ पडली तर परत कसं घ्यायचं हे सुद्धा शिकवलं. त्याचप्रमाणे त्याच्यात बिघाड झाल्यास ते अस्त्र दुरुस्त करणे हेसुद्धा शिकवलं. रथाचा सारथ्य शिकवलं, तसं मोडलेला रथ दुरुस्त करायलाही शिकवलं. शिकवलेल्या सगळ्या विद्या, त्यातील ज्ञान कुठे आणि कसं वापरायचं हे श्रीरामांना उमगलं. तुझ्या भाषेत सांगायचं झालं तर शिकलेल्या theory चा practical मध्ये उत्तम उपयोग.

म्हणूनच श्रीरामाच्या बाबतीत असे म्हणतात की, चार वेद मुखोद्गत आहेत. म्हणजेच पूर्ण ज्ञान आहे व पाठीवर बाणासह धनुष्य आहे, म्हणजेच शौर्य आहे. एकंदरीत येथे ब्राह्मतेज व क्षात्रतेज अशी दोन्ही तेज आहेत.

अग्रतश्चचतुरो वेदा: पृष्ठत: सशरं धनु: ।

ही गोष्ट ऐकताक्षणी आभास ला त्याची चूक कळली आणि  पुढच्या वेळी शिकलेल्या सगळ्या ज्ञानाचा एकत्रित अभ्यास करून इंटरव्यू कसा द्यायचा हे त्याला कळले.

Dietician Manasi

By Dietician Manasi

Manasi Dixit