सखे राम जन्मला! अर्थात श्रीराम नवमी.

श्रीराम नवमी

चैत्र शुद्ध नवमीला, दुपारी मध्यान्ही सूर्य असताना श्रीरामांचा जन्म झाला. श्रीविष्णुंच्या दशावतारांपैकी, सातवा अवतार म्हणजे श्रीराम. दशरथ राजाने पुत्र कामेष्ठी यज्ञ केला. कौसल्या, कैकेयी आणि सुमित्रा या तिन्ही राण्यांना गर्भधारणा झाली. दशरथ राजाला चार पुत्ररत्न प्राप्त झाले. राम, लक्ष्मण, भरत, शत्रुघ्न. धन्य ती कौसल्या राणी आणि दशरथ राजा, ज्यांच्या पोटी स्वतः श्रीरामांनी जन्म घेतला. अयोध्यावासी जनता आनंदानी आणि उत्साहाने न्हाऊन निघाली. राजपुत्र जन्माला आला.

श्री राम जय राम जय जय राम
श्रीराम,सीतादेवी,लक्ष्मण,आणि हनुमान यांची मूर्ती
ठिकाण-श्रीराम मंदिर ट्रस्ट, बोळींज- विरार.
फोटो सौजन्य – अजय काणे, विरार.

आजही रामनवमी साजरी केली जाते. चैत्र शुद्ध नवमीला म्हणजेच श्रीरामनवमीला दुपारी बारा वाजता रामजन्म साजरा केला जातो. श्रीरामाची पूजा करून, हार-फुले वाहून, प्रार्थना केली जाते. पाळणा सजवण्यात येतो आणि “रामाचा पाळणा” गायला जातो. जनतेसमोर एक उत्तम आदर्श असावा या हेतूने रामाचा जन्म झाला. श्रीराम म्हणलं की आपोआप रामायण आणि त्यातली राम, लक्ष्मण, सीता, कैकेयी, हनुमान, रावण, ब्रह्मर्षि विश्वामित्र, ब्रह्मर्षि वसिष्ठ,वाली, सुग्रीव, बिभीषण, मंदोदरी, मारीच राक्षस, रावण ह्या व्यक्तिरेखा डोळ्यासमोर येतात.

मर्यादापुरुषोत्तम श्रीराम

श्रीराम म्हणजे पुरुषोत्तम, ते एक आदर्श. ब्रह्मर्षि विश्वामित्र यांनी राक्षसांनी त्रास देण्यास सुरुवात केल्याने मदतीसाठी म्हणून दशरथराजाकडे श्रीरामांना त्यांच्याबरोबर घेऊन जाण्याची इच्छा व्यक्त केली. कारण त्यांना माहित होते की या राक्षसांना मारण्याचे सामर्थ्य फक्त श्रीराम यांच्याकडेच आहे. त्यांच्या आदेशाचे पालन करून दशरथराजाने श्रीराम यांना विश्वामित्र ऋषींबरोबर राम आणि लक्ष्मण दोघांनाही पाठवले. तेव्हापासुन ब्रह्मर्षि विश्वामित्र हे राम आणि लक्ष्मण यांचे गुरु झाले.

एकदा विश्वामित्र श्रीरामांना मिथिला नगरी मध्ये घेऊन गेले. तेथे सीता स्वयंवर आयोजित करण्यात आले होते. “जो कोणी शूरवीर शिवधनुष्यास प्रत्यंच्या लावेल त्या शूरवीरासह मी जानकीचा विवाह करून देईन.” अशी घोषणा जनक राजाने केली होती. ब्रह्मर्षि विश्वामित्र यांनी जेव्हा श्रीराम यांना आज्ञा केली आणि त्यामुळे श्रीराम स्वयंवरात सहभागी झाले. त्यांनी शिवधनुष्य सहज उचलून धरले. धनुष्याला प्रत्यंचा लावणार तोच, शिवधनुष्य भंग पावले. तो आवाज ऐकून श्रीविष्णु अवतार परशुराम तेथे आले. त्यांनी श्रीराम यांना ओळखले आणि अशाप्रकारे सीतामाता आणि प्रभू श्रीराम यांचा विवाह संपन्न झाला.

श्रीराम हे एक आदर्श पुत्र… दशरथ राजा एकदा देव आणि दानव यांच्यामध्ये चालू असलेल्या युद्धात देवांना मदत करण्यासाठी सहभागी झाले. राणी कैकेयी त्यांच्यासोबत होती. त्यावेळी कैकेयीने दशरथ राजाचे प्राण वाचवले म्हणून त्यांनी तिला दोन वर मागण्यास सांगितले. तेव्हा “वेळ आल्यावर मागेन” असे सांगून, रामाच्या राज्याभिषेकाच्या आधी तिने ते दोन वर मागितले. रामाला चौदा वर्ष वनवास आणि भरत याला राजा घोषित करावे असे दोन वर मागितले. श्रीरामांनी वनवासही मान्य केला.

ते एक आदर्श राजा देखील आहेत, त्यांच्यासाठी कायम प्रजेचे हित हेच प्राधान्य होते. त्यामुळेच रामराज्य ही संकल्पना रुजू झाली. अयोध्येत आल्यानंतर परिटाच्या संशयामुळे राजधर्माचे पालन म्हणून श्रीरामांनी सीता त्यागही केला.

राम आणि भरत भेट, राम-लक्ष्मण बंधुप्रेमाच्या कथा आपल्या सगळ्यांना माहिती आहेत.

श्रीराम हे आदर्श पतीही आहेत. मारीच राक्षसाने सोन्याच्या हरिणाचे रूप धारण केले आणि सीतेला भुरळ घातली. तिच्या हट्टामुळे त्यांना हरिणाला पकडण्यासाठी पर्णकुटी सोडून अरंण्यात जावे लागले. काही वेळाने श्रीरामांनी मदतीसाठी हाक मारली आहे असे सीतेला वाटल्याने तिच्या सांगण्यावरून लक्ष्मणाने सीतेच्या पर्णकुटी भोवती लक्ष्मण रेषा आखून मग ते रामाला शोधवयास निघाले. सीतेला सांगितले होते, “ही लक्ष्मण रेषा ओलांडू नका.” इकडे रावण वेष बदलून भिक्षा मागण्यासाठी पर्णकुटीबाहेर उभा राहिला. लक्ष्मण रेषा ओलांडू नये हे सीतेला लक्षात आले पण भिक्षा तर द्यावी लागेल म्हणून तिने लक्ष्मण रेषा ओलांडली आणि रावणाने मूळ रूपात येऊन सीतादेवीचे अपहरण केले. वाटेत जटायूने रावणाला अडवण्याचा प्रयत्न केला पण त्याचा एक पंख
कापुन रावणाने त्याला घायाळ केले. मग सीता लंकेमध्ये आहे हे कळल्यावर सेतू बांधून योजना आखून सीतेसाठी त्यांनी रावणाशी युद्ध केले. रावणाचा वध केला.

आज जेव्हा जेव्हा श्रीराम यांचे नाव घेतले जाते त्याचबरोबर सीतेचाही आपोआप उल्लेख होतो. हनुमान यांच्यासारखा दुसरा निस्सीम भक्त होणे नाही. श्रीरामांनी  दिलेल्या प्रत्येक आज्ञेचे पालन हनुमानांनी केले.

शत्रुसाठी श्रीराम हे उत्तम योद्धा आहेत. रावण हा एक शिवभक्त होता. रावण त्याच्या आयुष्याच्या शेवटच्या घटका मोजत असताना श्रीरामांनी लक्ष्मणाला, रावणाकडून ज्ञानग्रहण करण्यास सांगितले. श्रीरामांना माहित होते की रावण हा खूप ज्ञानी आहे. फक्त सत्तेची हाव आणि पर स्त्रीचा लोभ यामुळे रावणाला श्रीरामाशी युद्ध करावे लागले.

श्रीरामांबद्दल जितके लिहावे आणि बोलावे तेवढे कमीच आहे. श्रीराम म्हणलं की वाल्मिकी ऋषींचे रामायण प्रत्येकाला आठवते. याचा प्रचार आणि प्रसार श्रीरामांचे पुत्र लव आणि कुश यांनी केला. रामायणावरून बरंच काही शिकण्यासारखं आहे.

कर्तव्यांचे पालन करा. आज्ञेचे पालन करा. कितीही संकटे  आली तरी सत्याच्या मार्गापासून दूर होऊ नका.निस्सीम भक्ती आपलं रक्षण करते. अश्या बऱ्याच गोष्टी आहेत ज्या आजच्या काळातही आपण शिकु शकतो. तसंच रामायणाने आपल्याला बऱ्याच संकल्पनाही दिल्या ज्याचा अर्थ खूप खोल आहे. “रामराज्य”, “खारीचा वाटा”, “लक्ष्मणरेषा”, “शबरीची बोरं”, “शिव धनुष्य”.

संत रामदास, संत तुलसीदास यांनी जगापुढे श्रीरामांचे कार्य आणि चरित्र अजून सोपे करून सांगितलं. भक्ती मार्ग सोपा करून, समजावून सांगितला.बाबूजी आणि गदिमा यांनी जगाला दिलेली एक सुंदर भेट म्हणजे गीत रामायण !मग रामनवमीच्या दिवशी “राम जन्माला गं सखे” हे गीत आठवणार नाही असे कसे होईल.

शेवटी एवढचं म्हणेन, सृष्टीच्या चरा चरात राम आहे. म्हणूनच तर म्हणलंय…

नादातूनि या नाद निर्मितो ।। श्री राम जय राम जय जय राम ।।

नाद निर्मितो मंगलधाम ।। श्री राम जय राम जय जय राम ।।


अमृता गाडगीळ-गोखले

नमस्कार, मी अमृता गाडगीळ-गोखले. मी पत्रकारितेचा डिप्लोमा केला आहे. मी ब्लॉग्सही लिहिते. मला लिखाणाची आवड आहे. मी कोणत्याही गोष्टीचा दोन्ही बाजूने विचार करते. निसर्गामध्ये रमणं मला आवडतं, लहान मुलांच्या मनातले भाव जाणून घ्यायला मला आवडतं.