Navy Day, पहिल्या आरमार दिनाची गोष्ट .

नमस्कार मंडळी, आज ४ डिसेंबर म्हणजेच India Navy Day चे औचित्य साधून तुम्हा सर्वांसाठी स्वराज्याच्या पहिल्या आरमार (Navy) दिनाची गोष्ट घेऊन आलीये. दिवाळी साठी मुंबईमध्ये गेले असताना सावरकर स्मारकात सागर शक्ती नावाचे प्रदर्शन पाहण्याचा योग आला. या प्रदर्शनात आपल्या भारतामध्ये असलेल्या युद्धनौकांच्या हुबेहूब प्रतिकृती ठेवलेल्या होत्या. वसुबारस (दिवाळीचा पहिला दिवस) या दिवसाचे औचित्य साधून ३ दिवसांचे हे प्रदर्शन होते. आता तुम्ही म्हणाल की वसुबारस अगदी ऐन दिवाळीत का हे प्रदर्शन? तर….

गोष्ट सुरू होते शके १५७९{सन १६५७} (अश्विन कृष्ण द्वादशी) दिवाळीचा पहिला दिवस वसुबारस. कल्याण खाडी शेजारी शिवाजी महाराजांनी दुर्गाडीचा किल्ला बांधायला सुरुवात करून मराठा आरमाराचा (Maratha Navy) पाया रचला. त्यांचे असे ठाम मत होते की ज्याच्याजवळ आरमार त्याचा समुद्र म्हणूनच शिवाजी महाराजांना फादर ऑफ नेव्ही असं म्हटलं जातं. कल्याणच्या खाडीत त्यावेळच्या भारताच्या पहिल्या जहाजांची निर्मिती झाली आणि ह्या दिवसाची आठवण म्हणून आपण आरमार दिन (Maratha Navy day )साजरा करतो.

पुढे शिवाजी महाराजांनी अनेक सागरी किल्ल्यांची निर्मिती केली. (सिंधुदुर्ग, विजयदुर्ग, सुवर्णदुर्ग, पद्मदुर्ग इत्यादी.) त्याचबरोबर अनेक जहाजांची सुद्धा निर्मिती केली. (*गलबते-जलत हालचालींचे छोटे जहाज, *गुराबे- मोठे जहाज, *मचवा- व्हलवणारे जहाज,*शिबाड- तोफा असणारे मालवाहू जहाज इत्यादी.)

मराठा आरमार पुढे आणखीन भक्कम केले ते कान्होजी आंग्रे यांनी. कान्होजींची वडील तुकोजी आंग्रे हे सुद्धा महाराजांच्या सेवेत होते. त्यामुळे स्वामी भक्ती कान्होजींच्या रक्तातच होती. त्यांची चाणाक्ष बुद्धी व कष्टाळू वृत्ती यामुळे राजाराम महाराज (शिवाजी महाराजांचे पुत्र) यांनी त्यांना सरखेल (Admiral) ही पदवी दिली. या पदवीला शोभेल अशी अफाट कामगिरी कान्होजींनी करून दाखवली. त्यांच्या कुशाग्र नीती पुढे शत्रूची दाणादाण उडायची. आता तुम्ही म्हणाल कशी? 

 तर समुद्रात बांधलेला विजयदुर्ग किल्ला या किल्ल्याची एक जादुई गंमत होती. ही गंमत खुद्द शिवाजी महाराजांनी करून घेतली होती. या जादूई गमतीचा उपयोग आंग्र्यांनी मात्र करून घेतला व शत्रूची पळताभुई करून टाकली. जादुई गंमत ना! सांगते… किल्ल्याच्या बाजूने समुद्राच्या आत एक अदृश्य भिंत(तटबंदी) होती.{ह्या भिंतीचा उल्लेख लेखक गोविंद सरदेसाई ह्यांच्या मराठा रियासत ह्या पुस्तकात सापडतो.} अदृश्य अश्यासाठी की समुद्राला जरी ओहोटी आली तरी ही भिंत दिसायचीच नाही. त्यामुळे काय व्हायचं मोठी-मोठी आक्रमण करणारी शत्रूची जहाजं त्या भिंतीला आपटून अगोदरच तुटून जायची.

शत्रूला नेस्तनाबूत करण्याची आणखीन एक शक्कल आंग्र्यांनी  शोधून काढली. विजयदुर्गच्या किल्ल्या पासून समुद्रात सुमारे दोनशे किलोमीटर आत गेल्यावर खोल समुद्राच्या मधोमध एक नैसर्गिक टेकडी होती. सरखेल कान्होजींनी त्या टेकडीवर तोफांसह काही मावळे कायम सज्ज ठेवलेले असायचे. जेव्हा शत्रूची जहाजे यायची तेव्हा त्यांच्या तोफांची तोंड कायम  किल्ल्याच्या दिशेने असायची आणि ही टेकडी होती भलतीकडेच ती काही शत्रूला दिसायचीच नाही. त्यामुळे काय व्हायचं अचानक वेगळी कडूनच तोफ-गोळे शत्रूच्या जहाजांवर आदळायचे व शत्रू गोंधळून जायचा.

नंतरच्या काळात त्याच किल्ल्यावर कान्होजींनी गोदी (Dock) उभारण्याचे काम केले. या गोदी मुळे अख्खे 500 टन वजनाचे जहाज किल्ल्यामध्ये आत यायची सोय झाली. अंदमानच्या बेटावर  सुद्धा आंग्र्यांचं वर्चस्व होतं. त्यामुळे ही बेटे भारतभूमीला जोडण्याचे श्रेयही त्यांनाच जाते.

आंग्रेच्या ह्याच पराक्रमामुळे डच, फ्रेंच, पोर्तुगीज, इंग्रज  त्यांच्या पुढे कधीच जिंकू शकले नाहीत. नंतर तर पोर्तुगीज, इंग्रज एकत्रित झाले व मराठा आरमारावर त्यांनी हल्ला केला. पण कान्होजीं पुढे त्यांचा काही टिकाव लागला नाही. तर असे हे दर्याबहाद्दर कान्होजी आंग्रे. त्यांच्या अख्या आयुष्यात ते एकही लढाई हरले नाहीत.

अशी ही दिवाळीच्या दिवशी सुरू झालेल्या मराठा आरमाराची गोष्ट.

Dietician Manasi

Manasi Dixit