चणे खावे लोखंडाचे व दूध प्यावे सोन्याचे ! (भाग १)

मानसी दीक्षित (आहारतज्ञ)

चणे खावे लोखंडाचे ।  मग ब्रम्हपदी नाचे।।

मुक्ताबाई अभंग ताटी उघडा ज्ञानेश्वरा (ओवी ५)

एखादी गोष्ट साध्य करायची असेल म्हणजेच, ब्रह्मपदाला पोहोचला असेल तर कष्टाला पर्याय नाही. ह्याच अर्थाची मुक्ता बाईंची ओवी तर तुम्हाला सगळ्यांना माहीत असेलच. पण तुम्ही म्हणाल खरंच लोखंडाचे चणे खाणं शक्य तरी आहे का? आणि हे काय नवीनच दूध प्यावे सोन्याचे! अर्थ नाही कळत, हो ना! तर वाचा हा माझा लेख.

पूर्णहार ?

आपल्या सगळ्यांना हे माहित आहे कि चांगले आरोग्य मिळवायला व ते टिकवून ठेवायला संतुलित आहार घेणं खुप महत्वाचं आहे पण संतुलित आहार, असे सांगितले कि पहिल्यांदा आपल्या डोक्यात काय येतं ? फळ, भाज्या, दूध, meat हे सगळं. ह्या सगळ्या मधून आपल्याला उत्तम प्रकारे Proteins, Carbohydrates व Vitamins मिळतात. मात्र तुम्हाला आश्चर्य वाटेल कि आपला संतुलित आहार तेव्हाच पूर्ण होतो जेव्हा त्याच्यात काही विशिष्ट प्रकारचे धातू सुद्धा समाविष्ट असतात. तर ते धातू कोणते ?

चणे खावे लोखंडाचे ।

लोखंडाचे चणे म्हणजेच आपल्या अन्नातील लोह. आपण श्वासाद्वारे जो प्राणवायू सतत आत घेत असतो आणि ज्या योगे आपला प्राण अर्थातच जीव शेवटपर्यंत टिकून राहतो. तो प्राणवायू आपल्या रक्तात मिसळण्यासाठी आणि नंतर शरीरातील अनेक क्रिया प्रक्रियेद्वारे उपयोगात येण्यासाठी रक्तात लोह असणे आवश्यक आहे.

आता हे लोखंडाचे चणे आपल्या अन्नात किंवा रोजच्या आहारात कसे समाविष्ट करायचे? त्यासाठी काही सोपे उपाय आहेत. ते आपण केले कि काम झालंच म्हणून समजा.

Meat, अंडी, दूध या सगळ्यांमध्ये लोहाचे प्रमाण जास्त आढळते पण शाकाहारी लोकांचे काय? अर्थात त्याला सुद्धा पर्याय आहेत. जसे हिरव्या पालेभाज्या, खजूर, डाळी, उसळी, गूळ इत्यादी. काही मसाल्यांच्या पदार्थांमध्ये सुद्धा लोह असते उदाहरणार्थ आमचूर, तीळ, खसखस, हळद. फळांमध्ये म्हणाल तर पेरू, सीताफळ, केळ, करवंद.

छोट्या पण महत्त्वाच्या टिप्स

  • लोखंडाची कढई अन्न शिजवताना वापरलीत तर त्याच्यातून आपल्याला लोह मिळते .
  • त्याच कढईत शिजवताना लिंबाचा वापर केल्यास अन्ना मध्ये लोहाचे प्रमाण जास्ती वाढण्यास मदत होते.

Born with a Silver Spoon

वरील म्हण आपण श्रीमंतीत जन्मलेल्या मुलांसाठी वापरतो. पण ह्याच चांदीचा उपयोग आपल्या शरीराला सुदृढ बनवण्यासाठी होतो. हे तुम्हाला माहीत आहे का? खूप पूर्वीपासून आपण ऐकतो की चांदीच्या भांड्यात रात्रभर पाणी ठेवून ते सकाळी प्यावे. याचे कारण हे आहे की, चांदीमध्ये रोगाचे जिवाणू (bacteria) मारायची क्षमता असते. त्यामुळेच आपली रोगप्रतिकारक शक्ती वाढण्यास मदत होते.

चांदी जवळजवळ ६५० रोग निर्माण करणारे bacteria, fungus, parasites, molds यांना मारून टाकते. ( हे प्रमाण UCLA मेडिकल स्कूल ने मान्य केले आहे.)

Larry C. Ford, M.D., UCLA Department of Obstetrics and Gynecology, UCLA School of Medicine, November, 1, 1988

आहारात चांदी मिळवायचा अजून एक पर्याय म्हणजे चांदीचा वर्ख. थोड्याच दिवसात दिवाळीची सुरुवात होणार. दिवाळी म्हटलं कि घरी मिठाई बनवायची तयारी सुरु झालीच असेलच! घरी बनवलेल्या मिठाईवर तुम्ही चांदीचा वर्ख लावू शकता. आपल्या आहारात चांदी मिळवण्याचा तो एक उत्तम पर्याय आहे. चांदीचा वर्ख  विकत आणताना तो खरंच चांदीचा आहे का?

वर्ख पारखण्यासाठी सोपे घरगुती उपाय

  • खऱ्या चांदीचा वर्ख हाताला लगेच चिकटतो.
  • तो दोन बोटांमध्ये चोळत राहिल्यास शेवटी दिसेनासा होतो. पण चोळत राहिल्यानंतर त्याचा जर छोटासा गोळा तयार झाला तर मात्र त्याच्यात ॲल्युमिनियम ची भेसळ आहे.
  • चांदीचा वर्ख आणून जर तो घरात तसाच खूप दिवस राहिल्यानंतर सुद्धा जर त्याची चकाकी कायम असेल तर ती चांदी खरी आहे, पण जर तो वर्ख काळा पडला असेल तर मात्र त्याच्यात ॲल्युमिनियमची भेसळ असते.

तर मित्र मैत्रिणींनो, आहारातल्या धातूंबद्दलच्या अजून काही गमतीशीर गोष्टी जसे सोन्याचं दूध, हे घेऊन मी लवकरच तुमच्या भेटीला येईनाच. तोपर्यंत मला तुमचे अभिप्राय कळवायला विसरू नका.

Dietician Manasi

Manasi Dixit