चैत्रांगण…….. एक रांगोळी!

चैत्रांगण.

नमस्कार मंडळी,

सर्व प्रथम, मराठी नवं वर्षाच्या सगळ्यांना हार्दिक शुभेच्छा. !!!

आज गुढीपाडवा, नवीन वर्षाचा पहिला दिवस. चैत्र महिना लागला कि जाणवु  लागतं ते रणरणतं ऊन. पण असं असलं तरी पानगळती होऊन  झाडांना छान चैत्र पालवी फुटते. नुकत्याच झाडाला कैऱ्या लगडलेल्या असतात, त्यामुळे घरोघरी थंडाव्यासाठी पन्हं तयार केलं जातं . निसर्गाने सर्व गोष्टींचा किती सुरेख समतोल साधलाय नाही? अशातच, घरी माहेरवाशीण ‘चैत्रगौर’ महिनाभर रहायला येते.चैत्र तृतीया ते वैशाख तृतीया म्हणजेच ‘अक्षय्य तृतीया’. याच वेळेस  चैत्रगौरीचे हळदी-कुंकू करतात. घरच्याच अन्नपूर्णेला छान अलंकार आणि वस्त्रांनी नटवतात. तिच्यासमोर विविध प्रकारचे फराळ करून मांडतात. ह्या ऋतूतील फळं म्हणजे कैरी, खरबूज आणि कलिंगडाचे छान कोरीव काम करून वेगवेगळे आकार देऊन त्याचीही आरास करतात. सर्व वातावरण कसं मंगलमय होतं. तिचं कौतुक करण्यासाठी कैरीची डाळ आणि पन्हं करायची परंपरा तर सगळ्यांनाच ठाऊक आहे. हळदी कुंकू साठी आलेल्या सवाष्णींना  कैरीची डाळ आणि  पन्हं देण्याची प्रथा आहे.

खूप  ठिकाणी चैत्रात तुळशी समोर ‘चैत्रांगण’ काढायची पण परंपरा आहे बरं का.आता तुम्ही म्हणाल हे काय नवीन?  माहेरी आलेली ‘चैत्रगौर’ म्हणजे साक्षात पार्वती. तिच्या स्वागतासाठी काढली जाणारी ही एक रांगोळीच आहे. रांगोळी हा सर्व महिला वर्गाचा एक आवडता प्रकार.  आपली एक पारंपरिक कला आहे. संपूर्ण भारतात रांगोळी काढण्याचा प्रघात आहेच. दक्षिण भारतात काही ठिकाणी तांदुळाच्या पेस्टने रांगोळी काढतात. पूर्वी बायकांना चित्रकलेचं आवड जपायचे हे एक साधन होते. त्यामुळे अंगण सुशोभित होते. आपल्याकडे आजकाल विविध प्रकारच्या  रांगोळ्या बघायला मिळतात….. ठिपक्यांची, फ्री हॅन्ड, पानं, फुलं- वेली, काही चक्क सामाजिक जागरूकता निर्माण करणारी रांगोळी. तशीच ‘चैत्रांगण’ ही आपल्या संस्कृतीची ओळख करून देणारी एक पारंपरिक रांगोळी आहे.  यामध्ये ५१ प्रकारची शुभं चिन्हे आहेत. पार्वतीचा लाडका पुत्र गणपती आहे. दिनमान ठरवणारी  सूर्य चंद्राची जोडी आहे. साक्षात पाळण्यात बसलेली चैत्रगौर आहे. तिचे सौभाग्य अलंकार, जसे मंगळसूत्र, करंडा, फणी,आरसा, ओटी. काही पवित्र वृक्ष  आणि फळे, तुळस, आंबा, नारळ, केळी आहेत. गाय, हत्ती, कासव आणि नागोबा आहे. पार्वती देवीला साजेशी अशी तिची आयुधं  …… शंख, चक्र, गदा, पद्म, त्रिशुळ,धनुष्य-बाण आहेत. कलश, शिवलिंग, पणती, पाळणा, मोरपीस, धान्याची ओंबी, ध्वज आणि तोरणही आहे. विद्येची देवता सरस्वती आहे. विजयाची प्रतिक असलेली गुढी आहे. देवीला हलकेचं वारं घालता यावं म्हणून छान दोन हातपंखे देखील आहेत. ह्या सर्व बोधचिन्हांचं आपलं असं एक वैशिष्ट्य आहे. तुम्ही म्हणालं  एवढी मोठी रांगोळी काढायला वेळ आहे कुणाला? आणि आपल्याकडे सहज रुजत चाललेल्या फ्लॅट संस्कृती मध्ये तर रांगोळी काढायला जागा तरी असते का हो……… मी काय म्हणते अगदी आपल्या आजी किंवा पणजी सारखं नाही तरी निदान रोज २-३ वेगवेगळी बोधचिन्हं काढली तर काय हरकत आहे? आणि सध्या बाजारात चैत्रांगणाच्या स्टेनसिल्स  सहज उपलब्ध आहेत. त्यांनी अगदी पाच मिनिटांमध्ये होते रांगोळी काढून. आपली संस्कृती टिकवायला आणि आपल्या पुढच्या पिढी पर्यंत न्यायला थोडी मेहनत घ्यायला काय हरकत आहे ?