Categories
माझा कट्टा

कोरोना आणि अभ्यास … एक अनुभव

सध्या सगळीकडे एकच चर्चा चालू आहे. कोरोना आणि त्या मुळे होत असलेले नुकसान. पण ह्या सगळ्या मध्ये चंदेरी किनार काय आहे माहिती आहे? अहो आपण किती सहज गोष्टी ऑनलाईन करायला लागलो आहे ते! ह्याचा सर्वात मोठा फायदा आपल्या मुलांना आणि त्यांच्या अभ्यासाला झाला आहे असे मला वाटतं.

हे कोरोनाचं सावट आलं तेव्हा माझ्या मुलांची परीक्षा नुकतीच संपली होती. CBSE पद्धतीच्या अभ्यासक्रमात असल्यामुळे त्यांना पंधरा दिवसांची सुट्टी होती आणि मग एप्रिल मध्ये परत नवीन वर्ष सुरु होणार होते. आता नेमकं तेव्हाच कोरोनाचा संचार वाढल्यामुळे आणि सगळीकडे lockdown जाहीर झाल्यामुळे आमची पंचाईत झाली. म्हणजे नवीन वर्षाची काहीच तयारी करू शकलो नाही. अगदी पुस्तके आणि वह्या आणणे सुद्धा शक्य नव्हते.

मला तर वाटलं आता काही नवीन वर्ष सुरु होत नाही आणि आधीचे वर्ष संपल्या मुळे मुलांना अभ्यासाला बसवण्याचा प्रश्नच नाही. मग ह्यांचा वेळ सत्कारणी कसा लावायचा ? शाळा सुरु झाल्या नंतर मुलांवर किती ताण पडेल? पुढच्या सुट्ट्या मिळतील का? ते सगळे ह्या सुट्ट्या भरून काढण्यात जातील का ? असे असंख्य प्रश्न माझ्या मनात घोळत असतानाच शाळेचा ई-मेल आला. 

ई-मेल मध्ये लिहिले होते की शाळा online classes सुरु करत आहे. ई-मेल वाचून सुद्धा माझ्या मनात शंका होतीच! असे किती आणि काय शिकवणार, मुलांकडे वह्या पुस्तके कुठे आहेत? टीचर नी शिकवलं तरी सराव कसे करणार इत्यादी. 

अखेर तो दिवस उजाडला. आम्हाला कुठे लॉगिन करावे, password, किती वाजता? इत्यादि ची माहिती ई-मेल वर आली होतीच, त्या प्रमाणे सकाळी जवळ जवळ शाळा सुरु होते त्याच दरम्यान माझी मुलगी तयार होऊन कॉम्पुटर समोर बसली. लॉगिन केले आणि सगळं इतकं सोपे झाले, जणू कोणी जादूची कांडीच फिरवली.

कोरोना आणि अभ्यास … एक अनुभव

Dashboard वर सगळ्या तासांची माहिती, त्यांच्या वेळा इत्यादी लिहिले होते. विडिओ session कधी सुरु होणार ह्याची देखील माहिती होती. विडिओ session मध्ये जॉईन झाले की तिथे नेहमीच्या टीचर दिसल्या. सगळ्या वर्गातील मुलांना शिक्षकांशी संवाद साधता यावा म्हणून chat ची सोय होती. ते सोडून मुलांना आणि शिक्षकांना एकमेकांशी बोलण्यासाठी विडिओ आणि ऑडिओ फॅसिलिटी सुद्धा होती.

जणू भविष्यातील ऑफीस जीवनासाठी मुलांना आत्ता पासूनच तयार करत आहेत असं मला वाटलं. वर्ग सुरु झाल्यानंतर शिक्षकांनी एक वेगळे टॅब/ पान उघडायला सांगितले ज्यावर ह्यांचे पुस्तके अपलोड केलेली होती.

मला शिक्षक आणि शाळेचे खूप कौतुक वाटले. त्यांनी आत्ताच्या परिस्थितीत सुद्धा मुलांचा वेळ वाया जाऊ नये ह्या साठी बरेच कष्ट घेतले होते.

माझ्या मुलीसाठी सुद्धा हा अनुभव अतिशय प्रेरणादायी आणि आनंदी होता. पहिल्या दिवशी Online classes असे तब्बल 4  तास झाले. झाल्यानंतर जेवताना अगदी वर्गात बसून आल्यासारखी माझी मुलगी गमती जमती सांगत होती. एक वर्ग संपवून दुसरा चालू होई पर्यंत मुलांनी कश्या एक दुसर्याशी मनसोक्त गप्पा मारल्या हे हि त्यात आलंच! 

आता असे classes सुरु होऊन एक आठवडा झाला आहे. मुलगी अगदी व्यवस्थित रुळली आहे. Online पुस्तके बघून गृहपाठ सुध्दा करायला लागली आहे. आता पुढच्या आठवड्यात प्रत्येक धड्या वर शिक्षक छोटी टेस्ट सुद्धा घेणार आहेत. हे सगळं अर्थात ऑनलाईन! आता घरी  चित्र असं आहे की आई -वडील remote working आणि मुलगी remote learning करत आहे . 

ऑनलाईन शिक्षण जे अगदी काही महिन्यापूर्वी पर्यंत असंभव किंवा फक्त कॉलेजच्या मुलांनी अथवा executive learning साठी वापरल्या जाण्याचे साधन मानले जात होते ते आज चिमुकली मुलंही वापरत आहेत. माझी एक मैत्रीण सातारा मध्ये शिक्षिका आहे. ती देखील online साधने आणि zoom कॉल्सच्या मदतीने वर्ग घेते असं मला समजलं. 

जबरदस्ती ने घरी बांधल्या गेल्यामुळे का होईना पण ही एक अतिशय चांगली बाब झाली आहे असं मला वाटतं. विचार करा जर अशी साधने आपल्या संपूर्ण शिक्षण प्रणाली ने वापरली तर एक सुद्धा मूल अशिक्षित राहणार नाही . फक्त एक चांगला फोन एका मुलाची शाळा होऊ शकते! 

कोरोनाच हे सावट कधी पर्यंत असेल हे माहित नाही. देशाच्या पातळीवर मी काही बदल घडवून आणू शकेन असे मला वाटत नाही  पण ह्या अनुभवानंतर आमच्या शाळेच्या पातळीवर मी नक्की प्रयत्न करेन. अशी online साधने जास्तीत जास्त शाळेनी वापरावी ह्या साठी माझा आग्रह असेल. 

तुमच्या शाळेत सुद्धा अशी काही साधने वापरली गेली का? तुमच्या मुलांचा अनुभव कसा होता ? आणि मुख्य म्हणजे तुमचं ह्या सगळ्याबद्दल काय मत आहे ? जरूर कळवा!

Categories
माझा कट्टा

वंदे मातरम्

हा पोस्ट आधी http://shwetanup.blogspot.com संकेतस्थळावर प्रकाशित झाला होता आणि त्या लेखिकेच्या परवानगी ने हा लेख इथे पुन्हा प्रकाशित केला गेला आहे .

” वंदे मातरम् “

प्रजासत्ताक दिनाच्या निमित्ताने आमच्या सोसायटीच्या झेंडावंदनाच्या कार्यक्रमात बऱ्याच वर्षांनी “वंदे मातरम्” म्हणण्याचा योग आला. योग आला म्हणजे मीच तो आणवला 😀. आधी मैत्रिणींना विचारले की सगळ्याजणी मिळून देशभक्तीचं एखादं गाणं म्हणू. पण नेमका कुणालाच ह्यावेळेस सरावाला वेळ नव्हता. मग मी ठरवलं निदान ‘ वंदे मातरम् ‘ म्हणून तरी आपला झेंडा रोवू. तसा माझा आणि गायनाचा दूर दूर पर्यंत सुद्धा काहीही संबंध नाही हां. पण हौस दांडगी की काहीतरी म्हणायचेच , आवाज कसा का असेना 😀.

     २६ जानेवारीला सकाळी लवकर नेहमीच्या वेळेआधीच अर्धा तास आमच्या सोसायटीचा  सेक्युरिटी स्टाफ आणि हाऊसकीपिंग च्या मदतनीस बायका आल्या. त्यांनी अगदी उत्साहाने सोसायटीची साफसफाई केली आणि मस्त मोठी रांगोळी काढली. त्यांचा सुट्टीचा दिवस असूनही त्यांनी हजेरी लावली म्हणून त्यांचं विशेष कौतुक वाटले. माझ्याही घरातल्या मदतनीस आम्माने आदल्यादिवशीच मला सांगितले होते, ‘आम्मा, नाळे रजे बेकु’. तिला तिच्या मुलांच्या शाळेत झेंडावंदन आणि मुलांच्या वक्तृत्वाच्या स्पर्धा पहायला जायचे होते म्हणाली. तिचा उत्साह बघुन मला खूप कुतूहल वाटले आणि आनंदही झाला. बिनधास्त घे म्हणाले मी सुट्टी. प्रत्येकाने हा दिवस आपापल्या परीने साजरा करायलाच हवा, नाही का ?

     प्रमुख पाहुण्यांच्या हस्ते झेंडावंदन झाले. भाषणं झाली. लहान मुलांची गाणी , नाच असं सगळं सादरीकरण पार पडलं. मग काय मीही घेतला माईक हातात. मनातल्या मनात म्हंटले, “Howz the Josh?”….”High Sir “… मग केली सुरवात  ‘ वंदे मातरम्’ म्हणायला. तेंव्हा मला माझ्या शालेय जीवनातल्या प्रजासत्ताक दिनाची आठवण झाली.

     आम्ही शाळेत असताना आमचा गणतंत्र दिवस अगदी थाटात साजरा व्हायचा. सोनेरी दिवसांमधले ते सोनेरी क्षण. नवचैतन्य घेऊन येणारी ती प्रसन्न सकाळ. आम्ही भावंडं पहाटे लवकर उठून लगबगीने आवरायला लागायचो. आई माझ्या केसांना भरपूर तेल लावून घट्ट दोन वेण्या घालून देऊन त्या काळ्या रिबिनीने गच्च बांधायची. काय बिशाद त्या दोन वेण्यांची की दिवसभरात विस्कटतील. 😀… स्वच्छ धुवून इस्त्री केलेला गणवेश घालून वर्गाचे किंवा शाळेचे सेक्रेटरी पद मिळाले असेल तर तसा मानाचा पिवळा/केशरी बिल्ला सेफ्टी पिन ने गणवेशावर लावून दिवसभर रुबाबात मिरवायचो. सगळं आवरून सव्वा सहा साडे सहाच्या दरम्यान घरातून निघून, जाता जाता वाटेत मैत्रिणींना हाका मारत एकत्र मिळून शाळेत पोहचायचो. कुठल्याही परिस्थितीत पावणे सात पर्यंत शाळा गाठायचो. वेळेच्या बाबतीत आमची आई आणि शाळा दोघीही एकदम कडक शिस्तीच्या बरका. कुठल्याही परिस्थितीत वेळ ही पाळलीच पाहिजे असा दंडक होता. आमची अगदी इकडे आड तिकडे विहीर अशी अवस्था असायची.😀 शिवाजी महाराजांच्या किल्ल्यांना कसा महादरवाजा आणि त्यात एकच माणूस वाकून जाऊ शकेल असा एक छोटा दरवाजा असायचा अगदी तसंच पण दोन लोखंडी दरवाजे आणि त्यातच असलेला एक छोटा दरवाजा आमच्या शाळेलाही होता. वेळ म्हणजे वेळ. उशीर झाल्यामुळे रायगडाचे दरवाजे बंद झाल्यावर हिरकणीला कडा उतरून घरी तिच्या बाळा जवळ पोहचावे लागले होते. तसंच आम्हाला शाळेला जायला पाच मिनिट जरी उशीर झाला तरी छोट्या दरवाजातून आत प्रवेश तर मिळायचा पण मैदानाला चांगल्या पाच फेऱ्या पळत मारल्यावरच आपापल्या वर्गात जायची परवानगी मिळायची. त्यामुळे शक्यतो वेळेआधीच पंधरा मिनिटं शाळेत पोहचण्याचा आमचा प्रयत्न असायचा. त्यावेळी जाचक वाटणारे हे शिस्तीचे नियम आता मात्र पदोपदी ते उपयोगी पडतात. वेळेचं महत्त्व जाणवून देतात.

     शाळेत पोहचल्यावर वर्गात जाऊन आपापल्या ठरलेल्या जागेवर जाऊन बसायचो. वर्गशिक्षिका बाईंनी हजेरी घेऊन झाली की उंचीप्रमाणे रांगा करून शाळेच्या मैदानावर ओळीत जाऊन ध्वजारोहणाच्या स्तंभाच्या दिशेने तोंड करून उभे राहायचो. पाचवी ते दहावी पर्यंतचे सर्व वर्ग आणि प्रत्येक वर्गाच्या वर्गशिक्षिका एकदम शिस्तीत तिथे उभे ठाकायचे. ध्वजारोहणाची जागा सडा रांगोळी ने सुुुशोभित केलेेली असायची.

     ठरलेल्या वेळेत मुख्याध्यापक आणि आमंत्रित प्रमुख पाहुणे ध्वजारोहणासाठी उपस्थित व्हायचे. सर्वांना ‘सावधान’ अशी आज्ञा दिली जायची. एकदम शांततेत आणि सावधान स्थितीत आम्ही पाहुण्यांच्या हस्ते संपन्न होणारा ध्वजारोहणाचा सोहळा डोळे भरून पाहायचो. ढोल ताशांच्या गजरात ध्वजारोहण व्हायचे. आम्ही  सारेजण एकसूरात मोठ्या आवाजात राष्ट्रगीत आणि त्या पाठोपाठ प्रतिज्ञा ही म्हणायचो. “भारत माझा देश आहे. सारे भारतीय माझे बांधव आहेत. माझ्या देशावर माझे प्रेम आहे. ……”. प्रार्थना म्हणत असताना देशप्रेमाने ऊर अगदी भरून यायचा. उपस्थित सर्व जण फक्त आणि फक्त भारतीयच असायचे. गरीब श्रीमंत, जात पात, कुठलेही भेदभाव मनालाही शिवायचे नाहीत. राष्ट्रधर्म हाच श्रेष्ठ धर्म ही जाणीव व्हायची. स्फूर्तिदायक असं ते वातावरण असे. आमच्या इतिहासाच्या शहाणे बाईंनी अगदी रंगवून सांगितलेल्या क्रांतिकारकांच्या, शहीदांच्या शौर्य कथा आठवायच्या. आपसूकच सगळ्यांच्या डोळ्यांच्या कडा पाणावायच्या. झेंडावंदनाने त्या दिवसाची सुरुवात अशी एकदम प्रेरणादाई होई.

 वंदे मातरम्

      आलेल्या पाहुण्यांचे आणि मुख्याध्यापकांचे भाषण असायचे. त्या पाठोपाठ आमच्या निरनिराळ्या स्पर्धा असायच्या. वक्तृत्व, खो-खो, उंच उडी, लांब उडी, गोळा फेक , थाळी फेक , स्काऊट / गाईड मध्ये असू तर खरी कमाईचा सुधा दिवस असे. सगळं पार पडलं की परत आम्ही आपापल्या वर्गात जमत असू. शाळेचे शिपाई काका मोठा बॉक्स घेऊन येत असत. त्यात तळलेल्या पोह्यांचा खमंग, झणझणीत चिवडा आणि दोन बुंदीचे लाडू अशी भरलेली पाकीटं असत. प्रत्येकीला एक एक पाकीट बाई देत असत. सोहळ्याची सांगता ‘ वंदे मातरम् ‘ गीतानेच होत असे.

     एरवीही त्यावेळी आमच्या शाळांचा रोजचा दिनक्रम राष्ट्रगीत , प्रतिज्ञा आणि प्रार्थनेने सुरू होत असे आणि ‘ वंदे मातरम् ‘ गीत म्हणूनच संपत असे. प्रत्येक वर्गातल्या विद्यार्थिनींना आळीपाळीने राष्ट्रगीत आणि वंदे मातरम् म्हणण्याची संधी दिली जाई. त्यासाठी गायन विषय घेतला असावा अशी काही अट नव्हती. मुख्याध्यापकांच्या ऑफिस मध्ये जाऊन माईक समोर ग्रुपने उभे राहून आम्ही ते म्हणत असू. ती संधी मिळाली की वर्गापुढे आमची कॉलर एकदम ताठ होत असे. राष्ट्रगीत म्हणतानाचा आपला आवाज आपली आख्खी शाळा ऐकणार ह्यात एक वेगळाच आनंद ओसंडून वाहत असे. आता असं वाटतं  ते दिवस परत एकदा अनुभवायला मिळावेत.

     हल्ली मात्र शाळांमध्ये राष्ट्रगीत कधीतरीच किंवा विशेष प्रसंगीच म्हटले जाते. तो पूर्वीसारखाच शालेय दिनक्रमाचाच एक भाग व्हावा. सिनेमा थिएटर मध्ये मात्र आता सिनेमाच्या आधी सुरवातीला राष्ट्रगीत लावतात हा सकारात्मक बदल मला फार आवडला. 

आता आपण मोठेपणी आपल्या दैनंदिन जीवनात जरी रोज ‘जन गण मन’, ‘वंदे मातरम्’, म्हणत नसलो तरी आपणच आपल्या आचरणातून देशाचा सन्मान करून देशप्रेम जोपासायला हवे. आपण ही जबाबदारीने आपला देश स्वच्छ सुंदर बनवायला हातभार लावायला हवा. पर्यावरणाचा आदर राखायला हवा. विहिरी, नद्या, ओढे, समुद्रा मध्ये निर्माल्य विसर्जित करणं, कचरा टाकणं, दूषित पाणी सोडणं, रस्त्यांवर अथवा सार्वजनिक ठिकाणी थुंकणं, कचरा फेकणं थांबवले पाहिजे. निदान आपल्या आजूबाजूचा परिसर श्रमदान करून स्वछ ठेवणं, वाहतुकीचे सर्व नियम पाळणं, कुठलेही सरकारी काम लाच न देता किंवा घेता केले पाहिजे. अशा देशहिताच्या कामांची सुरुवात एक जबाबदार नागरीक म्हणून आपण स्वतःपासूनच करूयात. हेच खरं भारतमातेला वंदन असेल आणि हाच आपल्या भारतवर्षाच्या ध्वजाचा खरा सन्मान असेल.
आपल्या भारतमातेला आणि ज्यांच्यामुळे आपण आपले स्वातंत्र्यदिन , गणतंत्र दिन आनंदाने साजरे करू शकतो त्या सैनिक बांधवांना त्रिवार वंदन.🙏🙏🙏

वंदे मातरम् । वंदे मातरम् ।
सुजलाम् सुफलाम् मलयज शीतलाम्
सस्य श्यामलाम् मातरम्।
वंदे मातरम्। वंदे मातरम्।
शुभ्र ज्योत्स्नाम् पुलकित यामिनीम्
फुल्ल कुसुमित द्रुमदल शोभिनीम्
सुहासिनीम् सुमधुर भाषिणीम्
सुखदाम् वरदाम् मातरम् ।
वंदे मातरम्। वंदे मातरम्। वंदे मातरम्।

भारत माता की जय!🇮🇳🙏

©सौ.श्वेता अनुप साठये


Categories
काही आठवणीतले माझा कट्टा

माझा शालेय अनुभव

नमस्कार मंडळी! आज तुम्ही हा लेख वाचत आहात म्हणजे नक्कीच तुम्ही साक्षर आहात. म्हणजेच तुम्ही लहान असताना शाळेतही गेला आहात. मी पण! विनोदाचा भाग सोडला तर शाळा हा नेहमीच आपल्या जिव्हाळ्याचा विषय असतो आणि शाळेच्या कुठल्या न कुठल्या वर्षात आपण केशवकुमारांच्या ‘ही आवडते मज मनापासुनी शाळा, लाविते लळा ही,जसा माऊली बाळा!’ या ओळींचा अनुभव नक्की घेतलेला असतो. म्हणूनच की काय पण आजकाल खूप शाळांची रियूनियन्स होताना आपल्याला बघायला मिळतात.

        पण आपल्याला शाळेबद्दल हे इतकं प्रेम, आपुलकी का बरं वाटते असा विचार त्यादिवशी सहज माझ्या मनाला चाटून गेला. हे प्रेम नक्की कशाबद्दल/कुणाबद्दल असतं? शाळेच्या इमारतीबद्दल? शाळेच्या संस्कृतीबद्दल? तिथल्या शिक्षकांबद्दल? की तिथे आपण मित्रमैत्रिणींबरोबर केलेल्या मजेच्या आठवणींबद्दल? की मित्रमैत्रिणींबद्दल? पण मला काही या प्रश्नाचं उत्तर सापडलं नाही पण प्रश्न काही डोक्यातून गेला नाही.

माझा शालेय अनुभव

माझा शालेय अनुभव

        त्यासुमारास मी एका शाळेच्या प्राथमिक विभागाची ग्रंथपाल म्हणून कार्यरत होते. खरं सांगायचं तर मी घेतलेल्या शिक्षणाचा तिथे काही फारसा उपयोग होत नसल्यामुळे मला त्या नोकरीचा नाही म्हटलं तरी कंटाळाच आला होता. आदल्या दिवशी पडलेल्या प्रश्नाचा विचार करत करतंच मी दुसर्‍या दिवशी शाळेत गेले आणि काय आश्चर्य! मला पहिल्यांदा तिथल्या विद्यार्थ्यांमध्ये मला माझे सहविद्यार्थी दिसू लागले. कुणी शांत, कुणी खोडकर, कुणी अभ्यासू, तर कुणी क्रीडापटू! एक शिक्षिका म्हणून मला ही सगळी मुलं इतकी जवळची वाटायला लागली. प्राथमिक शाळा असल्यामुळे इयत्ता पहिली ते चौथीची मुलं माझ्या संपर्कात अधिक येत असत. त्यांचं तर त्यांच्या शिक्षकांवर इतकं प्रेम असतं. देवाच्या दयेनं मलाही ते वर्षभर अनुभवला मिळालं.

        त्या वर्षभरात मला शाळेबद्दल अनेक गोष्टी कळल्या. शिक्षकांचं आयुष्य कसं असतं, त्यांच्यावर किती जबाबदार्‍या असतात, त्यांच्या काय समस्या असू शकतात, या आणि अशा कितीतरी गोष्टी! अनेकदा मला असंही ऐकायला मिळालं, “अरे वा! तू काय शाळेत आहेस! सगळ्या सार्वजनिक सुट्ट्या मिळत असतील.” “वेळेवर घरी पोहोचत असशील.” ”मजा आहे बुवा तुझी!” वगैरे वगैरे…

शालेय शिक्षक आणि त्यांचा अनुभव

        हो! शाळेतल्या शिक्षकांना सगळ्या सार्वजनिक सुट्ट्या मिळतात. त्यांना मे महिन्याची आणि दिवाळीची सुट्टीही मिळते. पण त्या मे महिन्याच्या सुट्टीत ते घरी पुढल्या वर्षीचा लेसन प्लॅन तयार करत असतात. दिवाळीच्या सुट्टीत शाळेत येऊन किंवा घरी पेपर तपासात असतात आणि कदाचित म्हणूनच त्यांची एवढी मोठी रजा भरपगारी असते.

        तुमच्यापैकी शिक्षक नसलेले किती जण तुमच्या मुलांच्या शाळेत जातात? तिथे गेल्यावर अर्थातच तुम्ही फक्त आपल्या पाल्याबद्दल चौकशी करत असाल आणि साहजिकच आहे ते. पण प्राथमिक शाळेतल्या शिक्षकांवर त्यांच्या स्वतःच्या मुलांइतकीच त्यांच्या वर्गातल्या मुलांचीही जबाबदारी असते. पहिलीच्या मुलांना तर अक्षरशः आईसारखं सांभाळावं लागतं. त्यांच्या खाण्यापिण्यापासून, औषधांपासून अभ्यासापर्यंतच्या बर्‍याच गोष्टींची जबाबदारी त्यांच्या वर्गाशिक्षकांवर असते, कारण हल्ली मुलांचा जास्त वेळ घरापेक्षा शाळेतच जातो. त्याखेरीज पोर्शन पूर्ण करण्यासाठी त्यांची होणारी धावपळ निराळीच! शाळेच्या वेळात तर शिक्षकांना अनेकदा त्यांच्या नैसर्गिक विधींनाही जाता येत नाही.

        तरी मी मुंबईसारख्या शहरात एका नावाजलेल्या शाळेत कार्यरत होते. त्यामुळे निदान शाळेची इमारत आणि इतर स्वच्छतेच्या सोयी उत्तम होत्या. पण खेड्यापाड्यातून एक-शिक्षकी शाळा चालवणार्‍या शिक्षकांचं तर मला जास्त कौतुक वाटतं. काही काही ठिकाणी तर मुलांना घरी आणण्यापासून त्यांच्या शाळेच्या संदर्भातील सगळ्याच गोष्टींची जबाबदारी या शिक्षकांना घ्यावी लागते. एवढं करून पुन्हा वेतन वेळेवर मिळेल, मिळेल की नाही याची काहीही शाश्वती देता येत नाही. या गोष्टीचा नुसता विचार करूनही माझ्या अंगावर शहारा आला आणि “तुम्ही काय नुसते शिक्षकच नं!” असं नाकं मुरडून म्हणणार्‍या अनेक मंडळींना सांगावंसं वाटलं की तुम्हाला फक्त शिक्षकांच्या सुट्ट्या आणि वेळेत जाणं-येणं दिसतं पण शाळेच्या वेळात त्यांना काय काय करायचं असतं याची तुम्हाला कदाचित पुसटशीही कल्पना नसेल. म्हणून मला तरी असं मनापासून वाटतं की प्रत्येकाने कमीत कमी सहा महिने तरी शाळेत नोकरी केली पाहिजे. तो आपल्याला सर्वार्थाने समृद्ध करणारा अनुभव असू शकतो.

        एवढ्या सगळ्या विचारांची डोक्यात गर्दी  झाल्यावर मला माझ्या शाळेतल्या सगळ्या शिक्षकांची, तिथल्या कार्यालयीन कर्मचार्‍यांची अगदी शिपाईदादांची सुद्धा आठवण आली. या सगळ्यांबद्दल माझ्या मनात असलेला आदर दुणावला आणि माझ्या या (जिथे मी कार्यरत होते त्या) आणि त्या (ज्या शाळेत मी शिकले त्या) अशा दोन्ही शाळांच्या बाबतीत पुन्हा एकदा केशवसुतांच्या ओळींची प्रचिती आली.

सौ. मधुरा बाळ.

Categories
काही आठवणीतले माझा कट्टा

वाढदिवस कि सोहळा?

काल एका वाढदिवसाला गेले होते. माझ्या मुलीची मैत्रीण तिचा १०वा वाढदिवस अगदी जोरदार साजरा करायचा असं त्या आई -वडिलांनी ठरवले होते . एका बड्या हॉटेल मध्ये हॉल बुक केला होता. तिथे कितीतरी फुगे लाऊन सजावट केली होती. अर्थात प्रिन्सेसची थिम होती! 

वाढदिवसाची तयारी सजावट आणि सगळा चकचकाट पाहता माझी मुलगी मला म्हणाली.

“माझा पुढचा वाढदिवस असाच आणि इथेच करायचा हं !” मी नुसतीच मान डोलावली आणि “उद्या बोलू त्यावर” असे म्हणाले. 

तिथले विविध खेळ, (tattoo, nail art, extensions – इत्यादी कॉउंटर्स वर माझी मुलगी मनसोक्त खेळली आणि निघताना एक रिटर्न गिफ्टचा पॅकेट घेऊन परत आलो . 

दुसरा दिवस 

दुसऱ्या दिवशी सुट्टी असल्यामुळे मुलगी निवांत उठली पण तो आदल्या दिवशीचा वाढदिवस तिच्या डोक्यात घोळत होता . 

मुलगी – “ तुम्ही कसे करायचा वाढदिवस ?” असा प्रश्ण तिने विचारला.

मी- “आमचा अगदी साधा घरच्या घरी व्हायचा वाढदिवस” मी म्हणाले 

मुलगी – “ मग तुला वाईट वाटायचं का ?”

मी- छे ग ! तेव्हा सगळ्यांचा तसाच व्हायचा . १ वर्ष  आणि ५ व वर्ष वाढदिवस त्यातल्या त्यात जोरात. बाकी सगळे घरीच!

मुलगी – म्हणजे आजी तुझ्या मैत्रिणींना पार्टीला बोलवत नव्हती,  special थिम ठरवत नव्हती? आणि cake चं काय? मुलीनी आश्चर्याने विचारले. 

मी- ( हसत ) अगं तेव्हा वाढदिवस म्हणजे घरच्यांसाठी महत्वाचा दिवस होता, पण तो असा commercialize झाला नव्हता. 

मुलगी – तुला तुझे बर्थडे आठवतात ?

मी – हो ! तेव्हाच्या वाढदिवसात महागडे गिफ्ट नव्हते पण मनापासून दिलेले “ यशस्वी हो ! औक्षवंत हो!” अशी आपुलकीचे आशीर्वाद होते . तेव्हा cake कापला जायचा आणि सगळ्यांमध्ये वाटला हि जायचा पण जिभेवर चव रेंगाळायची ती म्हणजे आईने केलेल्या माझ्या आवडीच्या गोडाची !

मुलगी – मग आजी सगळ्यांना काय द्यायची खायला? Chineseकि चाट ?

मी – अगं तेव्हा पार्टी म्हणलं कि सगळ्यांच्या घरी ठरलेला मेनू असायचा – वेफर्स , cake आणि सामोसा किंवा ढोकळा. 

मुलगी  -( जोरजोरात हसत ) हा काही मेनू आहे! तुम्ही पिझ्झा किंवा बर्गर का ठेवत नव्हता!

मी – कारण तो तेव्हा इतक्या सर्रास मिळतच न्हवते!

आता मात्र मुलगी चाट पडली 

मुलगी – तुम्ही नक्की वाढदिवसाला करायचा तरी काय ?

फार काही नाही . आमचा वाढदिवस आमच्या घरच्यांसाठी एक आनंददायी दिवस होता, पण त्याचा सोहोळा झाला नव्हता. दिवाळीत आई दोन ड्रेस घेत असे . त्यातला एक वाढदिवसाचा आणि एक दिवाळीचा. जर वाढदिवसाच्या दिवशी शाळा असेल तर शाळेत चांगला ड्रेस घालून जायचो. 

आई माझ्या आवडीचा स्वयंपाक करायची आणि मला आवडतो म्हणून खास हलवा ! मग संध्याकाळी आजू बाजूचे मित्र मैत्रीण बोलवायचे. मोजून ७-८ मुलं असत . तेव्हा हे रिटर्न गिफ्ट च काही फॅड नव्हतं. काही गिफ्ट मिळायची, नाहीतर सगळे मिळून एक काहीतरी उपयोगी वस्तू देत. 

मग संध्याकाळी cake कापला जायचा . तेव्हा आमचे cake हि साधे! कधी आई घरी करायची , कधी कोपऱ्यावरच्या बेकरी मधून मागवायची . Cake चे आकारही ठरलेले! चौकोनी, गोल किंवा फार फार तर बदाम आकाराचा . त्यावर गुलाब आणि काही फुलं पानं सोडली तर वेगळे काही फारसे नसत. 

सगळे आले, कि आई आधी औक्षण करायची . मग सगळ्यांच्या पाया पडायचे , देवाच्या पाया पडायचे आणि शेवटी cake कापायचा. तेव्हा आईला मदतीला म्हणून आपणहुन शेजारच्या काकू यायच्या. तेव्हा  स्मार्ट फोन नव्हते मग कोणीतरी त्या रीळवाल्या कॅमेरा तुन २-४ फोटो काढायचे कि झाला आमचा वाढदिवस. सुट्टीच्या दिवशी वाढदिवस असेल तर सकाळी देवळात जाऊन यायचो इतकंच.

वाढदिवस म्हणून आई-बाबा सुट्ट्या टाकून घरी बसत नव्हते किंवा वाढदिवस पुढे ढकलणे वगैरे प्रकार नव्हते. भल्या मोठ्या पार्ट्या नव्हत्या, त्यातून निर्माण होणार कचरा आणी अन्नाची नासाडीही नव्हती, कोणाला नको असलेले खेळांचे ढीग नव्हते कि अव्वाच्या सव्वा खर्च नव्हते. सगळं कसं सुटसुटीत .. short and simple but still sweet असं असायचं. आमचे वाढदिवस असे भव्य दिव्य नव्हते पण इतक्या वर्षांनंतर देखील त्या वाढदिवसाची आठवण मनाला सुखावा देते. 

इतका देखावा आणि ग्रँड सेलेब्रेशनची खरंच गरज आहे का? हा प्रश्ण आज आपण पालकांनी स्वतःला विचारणे गरजेचे आहे, नाही का?

Categories
माझा कट्टा

मी अनुभवलेले रस्ता रुंदीकरण

काळाप्रमाणे रस्त्यांवर गर्दी वाढते. वाहनांसाठी रस्ते कमी पडायला लागतात. traffic jam होतात. त्यामुळे नगरपालिकेला रस्ता रुंदीकरणाचे निर्णय घ्यावे लागतात. त्यांना ते निर्णय पूर्णत्वाला आणायला खूप विरोध सहन करावे लागतात. सर्वात आधी ज्यांची घर किवा दुकानं पाडावी लागतात त्यांची परवानगी घ्यावी लागते आणि बाकी सगळ्या प्रकारच्या नोटीस तयार करायला लागतात. तो निर्णय पूर्ण पार पाडायला आणि रुंदीकरण करून रस्ता बनवेपर्यंत खूप दिवस लागतात. त्याबरोबर मनुष्यबळ लागते. compensation द्यावे लागते. पैसा, वेळ सगळे लागते. त्यात काही जण पालिकेविरुद्ध कोर्टात जातात. मग परत रस्ता रुंदीकरण अडकते. बाकीचे ताब्यात घेवून जेवढे कोर्टात गेले आहेत, त्या जागा सोडून बाकी रस्ता तयार करावा लागतो. त्यामुळे रस्ता रुंदीकरण हा नक्कीच सोप्पा विषय नसतो पालिकेसाठी.

दुकानाचा फोटो .
फोटो सौजन्य – मीनल रिसबूड

आमचे दूकान सदाशिव पेठेतल्या हौदापाशी होते. ५० वर्ष ते दूकान होते. आमचे आजोबा सुरुवातीला ते दूकान चालवत असत. त्यात त्यांनी खूप व्यवसाय केला. तिथे आधी लौंड्री होती पण ती बंद करून कापड दूकान सुरु केले. मी लहान असल्यापासून फक्त कापड दूकान बघितले. आमच्याकडे तेव्हा समोरासमोर दोन दुकाने होती. त्यात समोरच्या दुकानात वेगवेगळे जण असायचे. काही वर्ष एक सोनार होता. १-२ वर्ष माझ्या आईने तिथे शिवणकामाचे दूकान पण सुरु केले होते. पण आजीच्या विरोधामुळे ते बंद झाले असावे. माझी आज्जी वाईट होती असे म्हणणार नाही मी. पण बाईने बाहेर जावून काम करण्याच्या विरोधात होती. पण तिची मत सुनेसाठी वेगळी आणि मुलीसाठी वेगळी अशी मात्र होती. कारण माझी आत्या SBI मध्ये officer म्हणून होती असो.. आजी जुन्या काळातील होती असे म्हणू . पण आम्हा नातवंडांवर तिचा खूप जीव होता.

तर आमचे मुख्य दूकान म्हणजे कापडाचे आणि समोरचे दूकान वेगवेगळ्या लोकांना भाड्याने दिले होते. शेवटचा भाडेकरू म्हणजे एक XEROX चं दूकान. मी शाळेत असतानाच ते दूकान आमच्या डोळ्यासमोर पाडलेले बघितले. आम्ही लहान होतो, पण तरी आमच्यासाठी ते दुकान महत्वाचे होते. अगदी थोडं का होईना पण त्याचे भाडे यायचे आणि ते दूकान कोपऱ्यावरील असल्याने दोन्ही बाजूने जागा गेली. त्यामुळे जवळजवळ अख्खं दूकान गेले रस्त्यात. त्याची भरपाई पालिकेने दिली. पण ती रक्कम नगण्य होती.

आमचं मुख्य दुकान म्हणजे कापड दूकान. ते दुकान आजोबा आणि बाबा मिळून चालवायचे. चादरी, बेडशीट, आभ्रे, पंचे, टॉवेल आणि अजून काही काही त्यात विक्रीकरिता असायचे. सोलापूर चादरी आणि हुबळीचे पंचे. हि आमची दुकानातील खासियत. आमची USP म्हणेन मी त्याला. अर्थात आम्हा दोन्ही बहिणींची शिक्षणे, लग्न, घरखर्च सगळे काही मुख्य ह्या दुकानावर आणि बाकी नंतर आई बाबांच्या कष्टांवर झालेले आहे. त्यांच्या कष्टांवर एक आख्खा वेगळा लेख होईल. तर आमचे हे दूकान आमचे उपजीविकेचे मुख्य साधन होते. जागा पण मोक्याची होती. शगुन चौकातून नागनाथपाराकडे जाताना उजव्या कोपऱ्यावर कुमठेकर रोड वर. आमचे लग्न झाले आणि त्यानंतर १-२ वर्षात ते दूकान पाडले. ते दूकान पडणार म्हणून नोटीस आली होती बाबांना. तसे आम्हाला खूप वर्ष माहित होते दूकान जाणार म्हणून. कारण पालिकेने खूप वर्षांपूर्वीच नोटीस दिली होती. पण तेव्हा मात्र शेवटची नोटीस आली. आजूबाजूच्या सगळ्यांना माहित झाले आता हे दूकान जाणार. नातेवाईक, मित्र सगळे जेव्हा जेव्हा दुकानात यायचे तेव्हा हि एकच चर्चा. सगळे बाबांना विचारायचे. आता तू काय करशील शाम. बाबा म्हणाले दूकान नक्की नाही चालवणार. पण सगळ्यांनी विचारून विचारून बाबांना हैराण केले अगदी आणि तेव्हा पासून बाबांना BP ची गोळी लागली. विचारणारे सगळे काही काळजी पोटी विचारायचे असे नाही. काही मोजक्याचं लोकांना काळजी असते बाकी कुचकट हेतूने विचारायचे. बाबांना सगळ्यांना टाळता पण येत नसे. तेव्हा बिच्चारे झाले होते ते.

दूकान रस्तारुंदीत जाणे म्हणजे असलेल्या मालाचे काय करायचे? तो काही परत घेतला जाणार नाही. काही मित्रांकडे ज्यांची कापडाची दुकाने होते त्यांच्याकडे बाबांनी माल पोचवला तो या बोलीवर कि विकला गेला कि पैसे द्या ह्या बोलीवर. त्र्यंबक मोरेश्वर दुकानात सगळे पंचे दिले. सेल लावला. जेवढा माल विकता येईल तेवढा विकायला काढला. जेवढे पैसे सोडवता येतील तेवढे सोडवले. तरी ३,४ वर्ष घरी पण माल पडला होता. हळू हळू मूळ किमतीत विकत होते. शेवटी ती वेळ आलीच आणि सगळे दूकान रिकामे करावे लागले. कपाटे वगैरे सगळे मिळेल त्या किमतीत विकले. अर्थात त्यातील खूप सामान जुने असल्याने त्याची खूप काही किंमत आली नाही. rack घरी घेऊन गेले, त्यादिवशी माझे ऑफिस होते. ऑफिस मधून घरी जाताना बघितले. दूकान पडलेले. बघून सगळ्या आठवणी आल्या दुकानाच्या. हे दूकान पण कोपऱ्यावर असल्याने दोन्ही बाजूने गेले. अगदी छोटी जागा राहिली. पण बाबांनी त्यावर पण पाणी सोडले. त्यांना तिथे आता काहीच नको होते. बाबांना त्या नंतर किती त्रास झाला असेल. आपण एवढी वर्ष ज्या जागेत काम केले. दिवसभर आपण तिथे असायचो ती जागाच आता उरली नाही. करायला काम उरले नाही. अगदी खाण्यापिण्याची काळजी नसली तरी उपजीविकेसाठी असलेले मुख्य साधन बंद झाले. दिवसभर काय करायचे? हा प्रश्न. तोपर्यंत बाबांना ६० पूर्ण झाली होती. त्यामुळे त्यांचा retirement सुरु झाली,असा त्यांनी समज करून घेतला.

बर आता त्या रस्त्यात भला मोठ्ठा फुटपाथ केलाय. तिथे गाड्या उभ्या करतात. तिथे कोपऱ्यावर आता एक डोश्याची गाडी उभी असते. ते बघून खूप त्रास होतो. पार्किंग साठी असलेली जागा, खरीखुरी सामान्य जनतेच्या पार्किंग साठी वापरली जाते एवढेच काय ते समाधान.

आता सुद्धा रस्ता मोठा करतात. पण त्यामुळे कोणाला फायदा होतो? हातगाडी लावणाऱ्यांना. garriage वाल्यांना. ज्यांच्याकडे आपल्या गाड्या लावायला जागा नाही त्यांना. आत्ताच कोंढवा मध्ये रस्ता रुंदीकरण झाले. रस्ता बनवत असताना मनात  म्हणाले छान मोठा रस्ता होईल. रोज होणारे traffic jam कमी होईल. पण ते स्वप्न ठरले. एका garriage च्या आधी ५,६ गाड्या असायच्या. आता रस्ता रुंदीकरणानंतर  २०,२५ असतात. बरोबर आहे म्हणा. त्यांनी तरी गाड्या कुठे लावायच्या. स्वतःचा व्यवसाय कसा वाढवायचा. त्यातील काही गाड्या तर आता इथून परत हलणार नाहीत,अश्या स्थितीतील आहेत. बाकी traffic काय. हलणारे असते. ते त्याची वाट काढून जातील बरोबर. आप्पर इंदिरा पाशी झालेल्या मोठ्या रस्त्यावर truck, टेम्पो, पाणीपुरी, भाजीवाले , रिक्षा लावल्या जातात. रस्ता रुंदीकरणामागे असलेला उदात्त हेतू लक्षात घ्यायला पाहिजे. अश्या सगळ्या लोकांचे व्यवसायवृद्धी हाच तर मुख्य हेतू असतो. बाकी ज्यांची घर दुकाने जातात त्यांना तर काय त्यांचे म्हणणे मांडायला काही जागाच नसते. त्यांना जागा द्यायलाच पाहिजे. नाही देत म्हणले कि लगेच विकासाला अडथळा आणतात असे म्हणणार. विकासाला म्हणजे अश्या लोकांच्या विकासाला. शहराच्या नाही हा!

खराखुरा रस्ता रुंदीकरण म्हणजे काय. तर रस्ता मोठा केला आणि सामान्य लोकांना त्यांच्या गाड्यांसाठी जागा मिळाली. रस्ता खराखुरा मोठा झाला. मोठा झालेल्या रस्त्यावर नीट डांबरीकरण झाले. त्यावरून नीट गाड्या जावू लागल्या. असे झाले तर, ज्यांनी रस्त्यासाठी जागा दिली त्यांना पण वाईट वाटणार नाही आणि खराखुरा लोकांसाठी रस्ता उपलब्ध होईल. ह्याला म्हणतात रस्ता रुंदीकरण.

सौ. मीनल रिसबूड.

Categories
माझा कट्टा

कारण आम्ही अस्वस्थ झालो – जीवित नदी भाग ३

नदीकाठच्या गोष्टी, जागरूकता, ओलिताचा प्रदेश . 

फोटो सौजन्य -जीवित नदी

आज काल कुणाला फारसा वेळ नसतो. कधी कधी निवांतपणे बसावं कुठेतरी … शांतपणे ..निसर्गाच्या सानिध्यात असं वाटलं तर नक्की कुठे जावं? असा प्रश्न पडतो खर आहे ना ? जर तुम्हाला असं कळलं की आता तुमच्या जवळची नदी ही इतकी सुंदर, स्वच्छ झाली आहे की तिथे तुम्ही अगदी मनसोक्त तुम्हाला पाहिजे तेवढा वेळ निवांतपणे बसू शकता. त्याचं रमणीय वातावरणामध्ये बसून तुम्ही नदीकाठच्या गोष्टी ऐकू शकता तर .. कसं वाटेल? एकदम भारी वाटेल ना? हो, आता हे पुण्याच्या मुळा मुठा नदीकिनारी अगदी सहज शक्य केलं आहे ते जीवित नदी या संस्थेच्या मुठाई रिव्हर वॉल्क आणि नदीकाठच्या गोष्टी  या उपक्रमामुळे. हा उपक्रम सुरू करण्यामागे एकच उद्देश होता तो म्हणजे …लोकांना नदीबद्दल माहिती करून देणे, तिचा इतिहास, तिचा उगम पर्यायानं लहान मुलांमध्ये निर्माण होणारी उत्सुकता. नदीकिनारी चालत चालत त्या नदीची माहिती घेणं, त्यावर अवलंबून असलेले प्राणी ,पक्षी.. याची माहिती शिवाय नदी किनारी उगवलेली वेगवेगळ्या प्रकारची झाडं, औषधी वनस्पती याची माहिती देखील यामध्ये मिळते. मुलांनाही या गोष्टी खूप आवडतात. त्यातच अजून एक छान गोष्ट म्हणजे या संस्थेकडून घेतली जाणारी  चित्रकला स्पर्धा.  या सगळ्याची कळत नकळत मदत देखील होते ती म्हणजे लोकांच्या मनामध्ये एक जागरूकता निर्माण होते. जो पर्यंत आपण एखाद्या गोष्टीच्या खोलात शिरत नाही तोपर्यंत आपल्याला त्या गोष्टीचा तळ किती खोल आहे हे माहीत होत नाही म्हणूनच हे काही उपक्रम जीवित नदी या संस्थेद्वारे राबवले जातात. याशिवाय पुण्याच्या काही शाळांमध्ये देखील जीवित नदी या संस्थेमार्फत काही व्याख्याने देखील आयोजित केले जातात. नदीचे पाणी दूषित होण्यासाठी कारणीभूत अशी घटक रसायनं ही मुख्यतः घराघरामध्ये वापरली जातात हेच पाणी पुढे नदीला येऊन मिळते. यासाठीच घरामध्ये वापरले जाणारे वेग वेगळ्या प्रकारचे लिक्विड्स, तसेच अंघोळीसाठी वापरला जाणारा साबण शिवाय शॅम्पू, सौन्दर्य प्रसाधने यातील रसायने किती घातक  असतात याचा विचार करणे हे देखील गरजेचे ठरते. या सगळ्याला काही पर्याय आहे का? असेल तर तो पर्याय कोणता? याची माहिती देखील टॉक्सिन फ्री लाईफ या उपक्रमातून या संस्थेद्वारे दिली गेली.  

कीर्तन हा देखील जागरूकता निर्माण करण्यासाठी सुयोग्य पर्याय आहे याचा विचार करून कीर्तनातून जन जागरूकता निर्माण करणे हा स्तुत्य उपक्रम देखील जीवित नदी ही संस्था पार पाडत आहे. 

फोटो सौजन्य -जीवित नदी

हे सगळे कार्य करत असताना लोकांच्या सहभागाची देखील तेवढीच गरज असते हे देखील खरे आहे. सगळ्यात अवघड काम असते ते म्हणजे ओलीताचा प्रदेश संवर्धन करणे म्हणजे wet land development यामध्ये खरतर खूप जास्त काम करावे लागते.. म्हणजे नदीच्या पाण्यामध्ये जर सांडपाणी मिसळत असेल तर त्याचा स्त्रोत आधी शोधून काढणे..मग त्याची योग्य ती सोय करून .. नदी जवळचा जो भाग आहे त्याची देखभाल करणे. सांडपाण्यामुळे तेथे आधीच अस्वच्छता आणि रोगराई पसरलेली असते. सांडपाण्यामुळे नदीचे पाणी आधीच दूषित झाले असते. त्यासाठी त्या पाण्याची T.D.S level तपासणे. त्या पाण्यामध्ये dissolve oxygen किती आहे त्याचे प्रमाण तपासणे. 

आता मुठा  नदीचीच माहिती घेऊया. मुठा  नदीला मिळणारे आंबील आणि नागझरी हे दोन  पाण्याचे मुख्य प्रवाह याशिवाय अनेक छोटे छोटे स्रोत मुठा नदीला येऊन  मिळतात. १९६० पासून मुठा नदीच्या पात्रामध्ये जलवाहिनीकरणाचे काम टप्प्या टप्प्याने सुरु केले गेले. नदीला समांतर अशी पाईप लाईन नदीच्या पात्रामध्येच टाकली गेली या कारणामुळे  नदीच्या पात्रात टोपोलॉजिकल बदल झाला, नदीला येऊन मिळणारे अनेक पाण्याचे प्रवाह नदीपर्यंत आता पोहचत नाहीत आणि याचाच परिणाम म्हणून नदीकाठी अनेक छोट्या छोट्या स्थिर पाण्याची तळी किंवा तलावांची निर्मिती होते जे पाणी कुठेच वाहून जात नाही…त्याच पाण्यामध्ये मग डासांची पैदास होते, दुर्गंधी पसरते … आपल्यातीलच काही लोक तिथे कचरा टाकतात .. मग नदीकाठ म्हणजे निव्वळ घाणीचे साम्राज्य,अनारोग्य अशीच काहीशी समजूत लोकांची झाल्याने लोकही नदीकडे पाठ फिरवतात. 

पर्यावरणीय सेवांसाठी Oikos या संस्थेच्या  प्रमाणीकरणासह आणि Lemnion Green Solutions Ltd च्या मार्गदर्शनाखाली विठ्ठलवाडी येथे या संस्थेने लहान परंतु बारमाही प्रवाहासाठी एक मोठा प्रकल्प राबविला. या मागे अशी कल्पना होती कि, स्थिर तलावांमध्ये साचलेले पाणी हे कालवा करून ते पाणी किंवा तलाव एकमेकांना जोडून शेवटी त्यातले साठलेले पाणी  नदीत सोडले जावे. नदीला मिळणारे पाणी हे स्वच्छ करता येईल यासाठी आळू, कर्दळ अशी काही झाडे लावणे. कीटक , फुलपाखरे यासाठी काही सुवासिक फुलझाडांचे रोपण करणे अश्या रीतीने काम केले जाते. दर तीन महिन्यांनी नदीच्या पाण्याची तपासणी केली जाते. विशेषत: तरुण पिढीला ही कृती आवडली. या प्रकल्पामुळे जीवितनदी या संस्थेला बरेच स्वयंसेवक लाभले. या प्रकल्पामुळे विठ्ठलवाडीच्या या नदी किनाऱ्याचा पूर्णतः कायापालट झाला. प्रवाही पाणी हे स्वच्छ तसेच दुर्गंधी विरहित असे होते आणि तसेच  Dissolved Oxygen -DO  5.5 पीपीएम झाले. (नदीचे DO  पावसाळ्यातील काही महिन्यांकरिता 0 ते 2 पीपीएमच्या श्रेणीमध्ये आहेत). हा प्रकल्प यशस्वी झाल्याने संस्थेच्या कार्यकर्तांना नवीन अनुभव मिळाला. या प्रकल्पाच्या यशाने त्यांच्या आत्मविश्वासातही भर पडली. आता संस्थेचा यासारख्या प्रकल्पांसाठी “वेटलँड टास्क फोर्स” देखील तयार आहे. मुठा नदीकाठच्या, मुळा आणि राम नदी या ठिकाणी अशी नवीन आव्हानं सहजपणे पेलण्यासाठी! 

नदीच्या प्रवाहाचा कर्णमधुर आवाज, समोर दिसणारा सुंदर ,स्वच्छ नदी किनारा या गोष्टींमुळे लोक पुन्हा नदीकडे एका वेगळ्या, चांगल्या दृष्टिकोनातून आणि मानसिकतेतून बघू लागले. हीच खूप मोठी कौतुकाची थाप आहे असे म्हणता येईल.

नदी किनारी जो प्रदेश दलदलीच्या स्वरूपात आहे त्यासाठी तिथे योग्य अशी स्वच्छता करून तिथे  मृतवत होत जाणाऱ्या या आपल्या नदीस, जिवंत करण्याचे कार्य ही संस्था अगदी उत्साहाने पार पाडत आहे. या कामाची अधिक माहिती मिळवण्यासाठी jeevitnadi.org या लिंक वर क्लिक करा. नदी ही आपली जबाबदारी आहे असे ज्यांना वाटते त्यांनी त्यांच्या महिन्यातला एखादा दिवस नक्की जीवितनदी या संस्थेबरोबर आणि त्यांच्या कार्यकर्त्यां समवेत  घालवावा ही विनंती.

या लेखाबद्दल अधिक माहिती तुम्ही वाचू शकता कारण आम्ही अस्वस्थ झालो- जीवित नदी भाग १आणि भाग २ मध्ये .

Categories
माझा कट्टा

कारण आम्ही अस्वस्थ झालो-जीवित नदी भाग २

नदीशी आपले आणि आपल्या संस्कृतीचे खूप घट्ट नाते आहे. आजही बरेच ठिकाणी त्या त्या स्थानिक नद्यांसाठी वेगवेगळे उत्सव साजरे केले जातात. जसं गंगोत्सव, कृष्णामाईचा उत्सव, काहीजण तर नर्मदा परिक्रमा देखील करतात.  पेशवेकालीन पुण्यामध्ये एकेकाळी लकडी पूल ते मुळा -मुठा संगम या भागामध्ये १४ नदीकाठचे घाट होते. घाट होते म्हणजे नदीपाशी येणे जाणे होते हे अगदीच समजून येते. पेशवाईचा सोनेरी काळ या नद्यांनी आणि या घाटांनीं अनुभवला आहे. अगदी त्यानंतर देखील घाट आणि नदीशी लोकांचं हे नातं अगदी घट्ट होतं.

 १२ जुलै १९६१ हा दिवस अगदी पुणेकरांच्या लक्षात असणारा दिवस आहे. याच दिवशी पानशेत धरणं फुटलं आणि पुण्यात भयानक पूर आला. त्या पूरामध्ये बऱ्याच देवळांची आणि घाटांची हानी झाली. त्यानंतर शहराला पाणी पुरवठा करणे याला प्राधान्य असल्याने घाटांची दुरुस्ती आणि त्यांचे जतन हि कामे थोडी मागे राहिली. त्यातच पूरामुळे वाहून आलेला राडारोडा आणि त्यातच लोकांनी कचरा टाकण्यास सुरुवात केली ,यामध्ये डासांची पैदास होऊ लागली. हळू हळू लोकांचेही  नदी काठी जाणं येणं बंद झालं. एक सुंदर नातं इथे दुरावले.

फोटो सौजन्य -जीवित नदी

हेच दुरावलेले सुंदर नाते पुन्हा एकदा नव्याने प्रस्थापित करण्याचे काम जीवित नदी ही संस्था करत आहे. एखाद्या जागेचे संवर्धन करायचे असेल तर त्या जागेचा भौगोलिक अभ्यास करणे हे खूप महत्वाचे असते.

 पुण्यातील पर्यावरण तज्ञ श्री. प्रकाश गोळे यांच्या इकॉलोजिकल सोसायटी तर्फे Sustainable Management of Natural Resources & Nature Conservation  असा अभ्यासक्रम घेतला जातो. त्यामुळेच बऱ्याच गोष्टींचा ज्ञान झाले आणि काही मंडळींनी एकत्र येऊन जीवितनदी हि स्वयंसेवी संस्था सुरु केली. ही संस्था सुरु करण्यासाठी सम विचारांची,नदी साठी मनापासून ज्यांना तळमळ आहे  अश्या लोकांनी एकत्र येऊन काम करणं हे गरजेचं होतं. श्री.प्रकाश गोळे सरांनी १९८२ मध्ये नदी संवर्धनावर तयार केलेल्या आणि पुणे महानगरपालिकेला सादर केलेल्या आराखड्याचा अभ्यास करायचा आणि त्यावरून सद्य स्थितीमध्ये जे काही आवश्यक बदल आहेत ते करून, नवीन तयार केलेल्या आराखड्यासाठी नदीचे सर्वेक्षण करायचे असे ठरले. काम  करत असताना असे लक्षात आले की लोकांच्या सहभाग असेल तर लोक भावनिक रित्या त्या गोष्टीशी एका वेगळ्याच नात्याने जोडले जातात. अभ्यास करताना प्रत्यक्ष नदी परिसराचा आढावा घेऊन तेथील स्थानिक लोकांशी बोलून चर्चा करणे, त्यांच्या समस्या जाणून घेणे हे देखील गरजेचे होते. हाती घेतलेले प्रकल्प आणि योजना या लोकांचा सहभाग असल्याने लवकर यशस्वीरीत्या पूर्ण होऊ शकतात. जसं जशी कामाला सुरुवात झाली तसे लोकांना याबद्दल माहिती होऊ लागली. त्यातून  एक गोष्ट समजली ती म्हणजे प्रत्येकाला नदीसाठी काहीतरी करायचं होतं पण नक्की काय करायचं आणि ते कसं ? हे कळतं नव्हतं. सर्व लोकांसाठी म्हणून “दत्तक घेऊया नदी किनारा “हा एक प्रकल्प सुरू झाला. आता जीवित नदीसाठी काम करणारे बरेच जण शनिवार आणि रविवार वेळ काढून, या प्रकल्पासाठी हातभार लावतात. कधी काळी नदीशी असलेलं नातं परत एकदा पुन्हा नव्यानं तयार करणं हेच या संस्थेचं ध्येय. लोकांचा नदीकडं बघण्याचा दृष्टिकोन बदलावा हीच अपेक्षा. पुण्यातील मुळा -मुठा या नद्यांवर मुख्यतः ही संस्था काम करते. या संस्थेमध्ये आधी काहीच सभासद होते हळू हळू लोकांना माहित होत गेले आणि अनेक माणसं  जोडली गेली.

विठ्ठलवाडी येथील मुठा नदीचा किनारा  

ओंकारेश्वर मंदिर येथील मुठा नदीचा  किनारा 

एस्  .एम् . जोशी पूल येथील मुठा नदीचा  किनारा 

औंध येथील मुळा  नदीचा किनारा

औंध येथील मुळा आणि राम नदी संगम इथला  किनारा या भागांमध्ये जीवितनदी या संस्थेने काम केले आहे. 

सगळ्यात आधी म्हणजे हे कार्यकर्ते स्वतःची नोकरी,व्यवसाय हे सर्व सांभाळून शनिवार आणि रविवार असे दोन दिवस जीवितनदीसाठी काम करतात. नदीचा एक किनारा दत्तक घ्यायचा आणि त्या भागाचे चांगल्या रीतीने, योग्य पद्धतीने, काळजीपूर्वक संवर्धन करायचं. पर्यावरण संवर्धन करताना त्यासाठी सामान्य लोकांना पर्यावरणाच्या जवळ घेऊन जाणे हे देखील काम ही संस्था करत आहे. आता हे वाचल्यावर तुम्हाला वाटेल हे तर अगदीच सोप्पं काम आहे पण तसं नाहीये बरं .. नदीसाठी काम करायचं म्हणजे तेवढं सोप्पं नाही. एखाद्या जागेचे संवर्धन करायचे असेल तर त्या जागेचा भौगोलिक अभ्यास करणे हे खूप महत्वाचे असते. नदीकाठचा अभ्यास करण्यासाठी ती जागा स्वच्छ करणे हे ओघाने आलेच. आज आपण त्याबद्दल थोडी माहिती घेऊया. 

नदीचा किनारा स्वच्छ करणे – 

नदी किनाऱ्यावर  बऱ्याच प्रकारचा कचरा दिसून येतो. त्याला घन कचरा(solid waste )असे म्हणतात. हा कचरा सर्वप्रथम कसा येतो? याचा विचार करू. काही कचरा हा नदी किनाऱ्यावर पुराबरोबर वाहून येतो. काही कचरा तिथल्याच जलवाहिनीत असतो, तर काही कचरा हा आपणचं  टाकला असतो. बरं  या कचऱ्यामध्ये काय काय असतं  याचा विचार केला तर तुम्ही चक्रावून जालं. त्यामध्ये काचेच्या बाटल्या असतात, कापसाच्या उश्या, गाद्यादेखील असतात. त्याचबरोबर प्लॅस्टिक तर असतेच. शिवाय सॅनिटरी वेस्ट या मध्ये जो कचरा येतो तोदेखील असतो. घरातील नको असलेल्या काही शोभेच्या वस्तू, थर्मोकॉलचे तुकडे आणि असाच बराच प्रकारचा कचरा त्यामध्ये असतो. आता हा कचरा गोळा करायचा म्हणजे खरंतर तसं अवघडचं  काम आहे नाही का? 

फोटो सौजन्य -जीवित नदी

Hand-gloves ,shoes घालून आणि डासांपासून संरक्षण व्हावे म्हणून योग्य ती काळजी घेतं. कुठे चिखलात पाय रुतलेला काढत.. योग्य त्या हत्यारांचा उपयोग करत .. मध्येच कुठेतरी बेडूक किंवा साप, नाग यांच्या पासून स्वतःचा बचाव करत हे सगळे कार्यकर्ते  हा सगळा कचरा गोळा करतात. 

हा कचरा कुठल्या प्रकारचा आहे याची नोंद ठेवण्यात येते. मग जो कचरा पुनर्वापर करण्यायोग्य नसेल तर तो महानगर पालिकेला पाठविण्यात येतो. जो कचरा ज्या मध्ये अखंड  काचेच्या बाटल्या असतील त्या स्क्रॅप च्या दुकानांमध्ये दिल्या जातात.

आताशी कुठे किनाऱ्यावरचा कचरा साफ केलाय अजून भरपूर काम बाकी आहे. आता यापुढे काय? अशी उत्सुकता तुम्हालाही वाटतं असेल ना …भेटुया पुढच्या भागात.. (क्रमशः)

या लेखाविषयी तुम्ही अधिक माहिती कारण आम्ही अस्वस्थ झालो- जीवित नदी भाग १ आणि भाग ३ मध्ये वाचू शकता.

Categories
माझा कट्टा

कारण आम्ही अस्वस्थ झालो- जीवित नदी भाग १.

मागच्या वर्षीची गोष्ट, आज तुमच्याबरोबर शेअर करत आहे. माझ्या मुलीच्या शाळेमध्ये फॅन्सी ड्रेस compitition होती. मुलीला विचारलं, “काय ग… mam नि काही specific असच करायला सांगितलं आहे का? कि आपल्या मनावर आहे”? त्यावर ती म्हणते,” अगं ,असं specific  असं काही नाही, mam म्हणाली तुम्ही tree, fruit असं काहीही करू शकता. ज्या दिवशी compitition होती. तो दिवस बघितला तो होता २२ मार्च मग मनात आलं, “ अरे, हा तर जल दिवस म्हणजेwater day !” मग लागलीच तिला म्हणलं, चल ठरलं तर, तू a drop of water होशील का? तसं ती म्हणाली, wow, so unique  ,चालेल मला ,माझ्या बाकीच्या friends princess होणार आहेत, मग मी हेच करते”. मग न्युज पेपर आणि चार्ट पेपर वापरून कात्रीची मदत घेऊन कराकरा कागद कापत, drop of water तयार केला आणि तिच्या सुपूर्द केला. थोडं फार काय बोलायचं ते सांगितलं. तिला म्हणलं, “ हे बघ किती थोडक्यात आणि लगेच आपलं काम झालं बघ. नाहीतर तो प्रिन्सेसचा ड्रेस, crown  हे सगळं कोण बघत बसणार”? मग हि म्हणते कशी,अगं हो आणि water is so precious ना, मग भारीच झालं एकदम”.शाळेत गेल्यावर मात्र तिच्या फ्रेंड्स नि तिला चिडवलं, श्ये, तू काय drop of water? अस कोणी करत का? मुलींनी कसं छान प्रिन्सेस व्हावं. स्वतःच्या ड्रेस दाखवून बघ हा असा भारी ड्रेस घालून यायचा, सोबत ती magic wand घ्यायची आणि परफॉर्म करायचं. माझ्या मुलीचा मूड थोडा ऑफ झाला. तिचा परफॉर्मन्स बघितल्यावर स्वतः प्रिन्सिपल मॅमना  ती कल्पना खूप आवडली. मग माझ्या मुलीचा आनंद अगदी.. सातवे आसमान पार था।

आज महाराष्ट्र आणि इतर काही ठिकाणी अतिवृष्टीमुळे पूर आला. आज नद्यांना एवढं पाणी आलं आहे म्हणून बरेच जण पाऊस पडत असताना देखील नदीचे पाणी बघण्यासाठी जातात. उत्सुकता म्हणून. हीच उत्सुकता जेव्हा नदीला पाणी नसतं तेव्हा मात्र कुठेच दिसून येत नाही. 

हे इथे सांगण्याचं कारण एवढचं  कि मुलांना आज पाण्याचं महत्व समजावून सांगणे हि आता काळाची  गरज झाली आहे. शिक्षण जितकं गरजेचं आहे, तितकंच आजूबाजूच्या भीषण वास्तवाची जाणीव मुलांना करून देणं पालक म्हणून आपलं कर्तव्य आहे. मी स्वतः महाराष्ट्रा बाहेर राहत असल्याने .. एक दोन आठवड्याखाली आमच्या अपार्टमेंट मध्ये पाण्याचे खूप हाल झाले. Save water म्हणून बरेच campaign  पण झाले. काही लोकांना ते पटले, काही लोकांनी ते फार गांभीर्याने घेतले नाही. टँकर जिकडून पाणी घेऊन येतात तिथले पाण्याचे स्रोत देखील आटले, पर्यायाने अजून लांब ठिकाणाहून पाणी आणावे लागल्याने टँकरचे रेट मात्र वाढले. आज बरेच ठिकाणी ओला दुष्काळ आणि कोरडा दुष्काळ असे दोन्ही प्रकार बघायला मिळतात.

रोज बातम्या बघतो, एकीकडे पाणीच पाणी चहूकडे अशी परिस्थिती तर दुसरीकडे पाण्याची किती ओरड आहे हे देखील  बघतो पण एकदाचा का पाऊस सुरु झाला कि या सगळ्या गोष्टी आपण किती पटकन विसरतो. आता पाऊस पडला ना…. आता काही हरकत नाही पाणी वापरायला असा विचार करून आपण त्याकडे सोयीस्कर रीतीने दुर्लक्ष करतो. पाणी आलं नाही तरी आपण ओरडतो…  पाणी साठून राहीलं, तुंबलं तरी… आपण ओरडतोच. आज जरी बरा पाऊस झाला तरी पुढच्या वर्षी काय होईल? हे कुणालाच माहित नसतं…. बरं आपल्या घरी ज्या नदीतून पाणी येतं किंवा ज्या धरणातून पाणी येत ते पिण्यायोग्य आहे की नाही किंवा आज ती नदी कोणत्या स्थितीमध्ये आहे याचं  आम्हाला कोणालाच काहीही घेण देणं नसत. थोडं कठोर वाटेल ऐकायला पण आपण एवढे स्वयंकेंद्री झालो आहोत का? प्रत्येक गोष्टीसाठी सरकारकडे बोट दाखवायचं आणि आपण मात्र निष्क्रिय राहायचं.

समुद्राला मिळणारी नदी….  कित्येक गोष्टी समृद्ध करते. नदीच्या काठी संस्कृती विकसित होती म्हणून तर  नदीला इतकं महत्व. नदी मुळे आपल्या जगण्याला अर्थ मिळाला. अनेक संस्कृती तिथे विकसित झाल्या. शहरं  वसली. त्या नदी मध्ये एक जीवसृष्टीचं चक्र निर्माण होतं. मासे, प्राणी, पक्षी असे सगळेच आणि हो अगदी माणूस प्राणी देखील त्यावरच अवलंबून आहे, नाही का? आज आम्हाला मात्र त्याच्याशी किंचितही देणं घेणं नाही.आम्ही कधी बरं नदीच्या किनारी गेलो ? ते देखील  आता आम्हाला आठवावं लागतं. नदीच्या किनारी अतिशय घाण, कचरा, नदीचं प्रदूषण, नदी मध्ये साचलेला कचरा हे सगळं आम्हाला दिसत. आजूबाजूला त्यामुळे पसरलेली दुर्गंधी,त्यामुळे पसरणारे आजार. आम्ही काय करतो? बघतो… शी ssss किती घाण आहे नदी, असे म्हणतो… मग आपल्या जवळचा एक रुमाल काढतो … नाकावर लावतो मनातल्या मनात…. सरकारच्या नावाने पुट पुट करतो … काय करायचं … चालायचेच … असा विचार करून तिथून पुढे निघून जातो.. आपापल्या कामाला लागतो.  इतकी अनास्था आहे. यामागे कारण एकचं आहे ते म्हणजे ….आज नळ सुरु केला कि माझ्या घरी पाणी येतेय ना … मग पुरे… मला काय घेणं देणं .. हा सगळ्याच गोष्टींकडे बघायचा तयार झालेला आपला दृष्टिकोन. आपण अस्वस्थ होतं नाही. ती नदी साफ करता येईल का? हा विचार आपल्या मनातही येत नाही. ज्या काही लोकांच्या मनात हा विचार येतो त्या लोकांना नक्की काय करावं हे कळतं नाही.

नदी आपली जबाबदारी आहे, ती स्वच्छ ,शुद्ध करता येईल का? असा विचार  काही चार सहा लोकांनी केला. ते अस्वस्थ झाले. त्यांनीच एकत्र येऊन एक चळवळ सुरु केली. पुढे काही वर्षांनी एक संस्था स्थापन केली ती म्हणजे 

“ जीवितनदी”- Living River Foundation आता ही संस्था नक्की कुठल्या प्रकारे काम करते ते आपण वाचूया पुढील दोन भागामध्ये … कारण आम्ही अस्वस्थ झालो- जीवित नदी भाग २ आणि भाग ३ मध्ये.

Categories
माझा कट्टा

एक दुर्लक्षित आयुष्य

होय त्या तशा कुणासाठी खास नव्हत्या आणि त्यांच्या नसण्याने ही कुणाला विशेष फरक पडणार नव्हता. अशा येसुआत्या. माझ्या लहानपणापासून मी त्यांना बघत आली आहे. सगळ्यांना त्या असल्या तरी आणि नसल्या तरी एकच होत्या. असं म्हणतात की प्रत्येक जण आपलं नशीब घेवून जन्माला येतो, तसचं येसू आत्या त्यांचं नशीब जगत होत्या. 

 येशु आत्या म्हणजे माझ्या आजोबांची चुलत बहीण. माझ्या आजोबांना सख्खी भावंडे नव्हती. त्यामुळे आत्या आणि त्यांच्या बहिणी आजोबांना जवळच्या वाटायच्या. 

लहानपणापासून फार कोड कौतुक न होता वाढल्या. त्यांच्या आईला म्हणे ३ मुलगे झाले पण तिन्ही दगावले. वाचल्या त्या तिघी मुली. म्हणून मोठी आजी म्हणायच्या मुली काय उकिरड्यावर ठेवल्या तरी जगतात. मोठ्या आजीला मुलींबद्दल खास आपुलकी नव्हती. 

येसु आत्या लहानपणी आजारी पडल्या आणि त्यांना कमी ऐकायला येवू लागले. वयपरत्वे हे बहिरे पण वाढत गेले. लग्नानंतर १२वर्षे संसार झाला, पण मुलबाळ झाले नाही. नंतर वैधव्य आले. कुणी आधार नाही म्हणून आजोबा त्यांना माहेरी घेवून आले. तेव्हा मोठ्या आजी होत्या, त्यांना हा निर्णय विशेष पटला नाही पण दुसरा पर्याय ही नव्हता. हे त्यांना ठाऊक होते. त्या म्हणायच्या स्वतःची मुलगी असली म्हणून काय झाले सतत सहवासामुळे माणूस मनातून उतरतो. त्या दोघींचं पटायचं नाही म्हणून दूध, स्वयंपाकाचे जिन्नस दोघींचे वेगळे ठेवलेले असायचे. आपापल्या कपाटात. येसु आत्यांचा खर्च कसा चालायचा हे मला माहीत नव्हते. कदाचित आजोबा देत असावेत. घरच्या शेतीत त्यांचा हिस्सा होता. 

अशा ह्या आत्या आजी , थोड्याशा संशयी, रागीट आणि घाबरट होत्या. त्या आजोबांबरोबर मोठ्या काकांकडे राहायच्या. त्यांची ठरलेली कामं होती. सकाळी देव पूजेची तयारी करायची. मग स्वतःचे कपडे धुवून घालायचे. दुपारचा चहा आणि संध्याकाळच्या भाकरी त्या करायच्या. 

त्यांचे उपासाचे दिवस ठरलेले असायचे. गुरूवार आणि शनिवार. उपवासाच्या दिवशी संध्याकाळी हमखास साबुदाण्याची खिचडी करायच्या. आम्हा मुलांमध्ये माझा धाकटा भाऊ योगेशवर त्यांचा विशेष जीव होता. त्याला एका वाटीत खिचडी काढून ठेवायच्या. चहाच्या वेळी आम्ही दिसलो तर अर्धा कप चहा आम्हालाही मिळायचा. लगेच त्यांना पोच पावती लागायची. चहा छान झालाय म्हटलं की खूश व्हायच्या. आपली स्तुती, कौतुक व्हावे ह्यासाठी त्या नेहमीच उत्सुक असायच्या.”काय म्हणतो दादा माझ्याबद्दल किंवा सूनबाई काय म्हणते माझ्याबद्दल”? असे त्या आम्हा मुलांना नेहमी विचारायच्या. मोठ्या आजी बोललेल्या त्यांना ऐकू येत नव्हते त्या आपल्यालाच काही बोलल्या असे समजून रागा रागाने आजीकडे बघायच्या. त्यांच्या बहिरेपणामुळे त्यांच्याशी खाणा खुणा करून बोलावे लागायचे. माझे धाकटे काका त्यांची खूप थट्टा करायचे. त्यांना खुणा करून खोट्या गोष्टी सांगायचे आणि आत्यांना ते खरे वाटायचे. 

ज्योतिष शास्त्राचा थोडा अभ्यास होता त्यांचा. आजूबाजूच्या बायका दुपारी त्यांच्याकडे प्रश्न विचारायला यायच्या.त्यांनी दक्षिणा म्हणून दिलेले १० ,२०  रुपये आत्या जपून ठेवायच्या. 

नऊवारी लुगडे नेसायाच्या त्या. मग दर वर्षी माझ्या आई बरोबर लुगडी खरेदीला पंढरपूरची वारी असायची. मीही एक, दोनदा त्या दोघींन बरोबर पंढरपूरला गेलीय. विठोबाचं दर्शन मग लुगडी खरेदी करून संध्याकाळी घरी परतायचं असा ठरलेला कार्यक्रम असायचा. 

दर गुरुवारी आमच्या घरी जेवायला यायच्या. आई त्यांच्या आवडीचा स्वयंपाक बनवायची. काहीतरी गोड करायची. म्हणून त्या आईवर खुष असायच्या 

काळाप्रमाणे आम्ही भावंडं मोठी झालो .आम्ही मुली लग्न होवून आपापल्या संसारात मग्न झालो. माहेरी गेल्यावर आत्या प्रेमाने पाठीवर हात फिरवून सगळं बराय ना ? असं विचारायच्या. 

हळू हळू आत्यांच वय होत गेलं. कधी तरी फोनवर आई त्याच्याबद्दल सांगायची आणि एक दिवस त्या गेल्याचं कळलं. 

शेवटचे काही दिवस त्या झोपून होत्या. त्यांची नातसून देवयानी वहिनीने त्यांची खूप छान सेवा केली. आयुष्यभर रख रख सोसली पण शेवट सुखाचा झाला त्यांचा. असं हे आयुष्य ना कुणाचं ना कुणासाठी पण त्या जगत राहिल्या. 

 आज महालय अमावास्येला त्यांची आठवण आली. म्हणून हा प्रपंच. 

नमिता पटवर्धन

Categories
माझा कट्टा

पुण्यातील रस्त्यावरचे गाडीचालक शूरवीर

मी पर्वा गाडी चालवत होते. माझा पाच वर्षाचा मुलगा मागे car seat मध्ये बसला होता. माझी गाडी आमच्या lane मध्ये जात असताना एकदम मधे एक बाईक वाला आला. ‘अहो बाईक कर काका जरा जपून!’ माझ्या तोंडून पटकन असे उदगार निघाले. तोच माझा मुलगा पटकन म्हणाला, बाईक कर काका म्हणजे कोण? तुझे काका की माझे काका? त्याच्या प्रश्नांनी मला हसूच आले. तर हे बाईक कर काका कोण आणि का?

पुण्यात गाडी चालवत असताना मला विविध प्रकारचे लोक दिसतात. ह्यातील काही प्रकार वारंवार दिसतात आणि अश्या लोकांच्या विशिष्ट सवयींमुळे मी त्यांना काही विशिष्ट नावे दिली आहेत. त्यातलाच एक नाव म्हणजे बाईक कर काका.

पुण्यातील रस्त्यावरचे गाडीचालक  शूरवीर

बाईक कर काका

हे सहसा ३० पार केलेले, पण अजूनही स्वत:हाला कॉलेज मध्ये समजणारे असतात. त्यांच्या कडे कुठली तरी स्कूटी असते किंवा कुण्या एके काळाची बाईक असते. अहो पण केवढा तो गाडीवरचा आत्मविश्वास! ते स्वतःची गाडी कुठल्या high speed bike पेक्षा कमी लेखत नाहीत. अर्थात त्यांच्या गाडीचा वेग हि high स्पीडचं . पण मनात कितीही असलं तरीही त्या बिचाऱ्या गाडीला झेपलं पाहिजे ना! ती आपली side hero ला स्टन्टस करायला लावल्या सारखी रडत जीव ओढत असते. Lane वगेरे पाळणे ह्यांना फारसे पटत नाही आणि सिग्नल हिरवा होई पर्यंत थांबणे त्यांच्या तत्वांत बसत नाही.

Airplane mode Kaku

ह्या सहसा स्वत:हा गाडी शिकलेल्या, license वगेरे मिळवायच्या फंदात न पडलेल्या मूली आणि काकू असतात. गाडी balance झाली म्हणजे, गाडी आली हे त्यांचे ठाम मत असते. ह्या सहसा आपल्या माहितीचा परिसर सोडून फार कुठे जात नाहीत. पण तेवढ्या भागात फिरताना त्या स्वत:हला स्पेशालिस्ट पेक्षा कमी समजत नाहीत. इंडिकेटर, साईड मिरर हे सगळे जास्तीचे पैसे उकळण्यासाठी गाडी बनवणाऱ्या कंपन्यांनी दिलेले फीचर्स आहेत, असे त्यांचे ठाम मत असते. ह्या गोष्टी म्हणून वापरल्या जात नाहीत किंवा दयनीय अवस्थेत असतात. कधी कधी मिरर चा वापर लिपस्टिक लावण्यासाठी आणि इंडिकेटर चा वापर मुलाला खेळण्यासाठी असा केला जाऊ शकतो.

स्टाइल भाई

हे आपले नवीन गाडी हातात मिळालेले तरुणअसतात. त्यांच्या गाडी मध्ये फीचर्स आणि वेग ह्याची कमी नसते. हेल्मेट घालणे, traffic शिस्त पाळणे वगेरे त्यांच्या लेखी महत्त्वाचे नाही. जागा मिळेल तिथे गाडी घालणे, म्हणजे अगदी फूटपाथ वर सुद्धा गाडी घालणे ह्यात त्यांना काहिं चुकीचे वाटत नाही. Lane cutting, मोठ्या गाड्यांना कट मारून जाणे ह्यातच thrill असत असं त्यांना वाटते, पण घरी आपली कोणी वाट बघत आहे, हे त्या thrill मध्ये ते विसरून जातात.

मल्टी तस्कर

ह्यांना कमालीचा आत्मविश्वास असतो. ह्या सिग्नल वर एकाच वेळी त्या कानात लावलेल्या रेडिओ चे गाणे बदलत असतात, दुसरीकडे रस्त्यावर काहीतरी विकत घेत असतात आणि सिग्नल सुटणार म्हणलं कि, नेमके पैसे काढून देतात आणि मागून हॉर्न वाजवणाऱ्या लोकांना शिव्या देत सरळ निघून जातात. ही वेगळी गोष्ट की, हे सगळे करत असताना त्यांनी u-turn आणि उजवीकडे वळणारे traffic अडवून धरलेले असतात. हेल्मेट चा वापर डोके वाचायलाच न्हवे तर मोबाईल होल्डर म्हणून पण करता येतो हे मी ह्याचाच कडून शिकले.

डी जे बाबू

हे तरुण असतात, वडिलांची किंवा तत्सम कोणाची तरी नवीन अथवा महागडी गाडी फिरवत असतात. त्या गाडी मध्ये त्यांचे मित्र मैत्रीणी ही असतात आणि हे सगळे joyride साठी आलेले असतात. सहसा ह्यांच्या गाडीत लेटेस्ट गाणी एकदम high volume वर चालू असतात. ही गाणी इतक्या जोरात असतात की, बंद खिडकीतून सुद्धा मंद आवाज बाहेर येत असतो. ह्यांना मागच्या लोकांचे हॉर्न ऐकू येतात का? ही दाट शंका मला नेहमीच असते. 

हे काही लोक जे मला पुण्याच्या रस्त्यांवर सर्रास आढळले. तुमच्या शहरात असे लोक तुम्हाला आढळले का? काय सांगता, काही नवीन प्रकार चे लोक ही दिसले? जरूर कळवा खाली कमेंट मध्ये.