Categories
Uncategorized काही आठवणीतले

मला उमगलेली ‘माझी आजी’

लहाणपणी आजीफक्त ‘आजी’ होती पण आज ती गेल्यावर तिच्याबद्दल लिहिताना अधिक आदर वाटतो कारण मी आता तिला एक स्त्री म्हणून, एक सून म्हणून, एक आई म्हणून, एक पत्नी म्हणून आणि अश्या अनेक नात्यांमधून समजू शकते. तिच्याबद्दल लिहिताना एक स्त्री म्हणून, एक व्यक्ती म्हणून ती मला कशी उमगली हे मला सांगायचे आहे. आता जेव्हा स्वतः कमवायला लागल्यावर ‘दाल-आटे का भाव’ समजतोय तेव्हा कळतं आजी-आजोबांनी त्याकाळी कसा संसार केला असेल!

आजीचा जन्म मूर्तीजापूरला झाला. तिच्या वडिलांची सारखी बदली होत असायची. त्यामुळे आजी बऱ्याच शहरांमधून राहिली होती. तिची आई ती दोन वर्षांची असतानाच गेली. वडिलांनी दुसरे लग्न केले. त्यांच्यापासून आजीला अजून भावंडं झाली…म्हणजे एकूण १२! आणि म्हणून आम्ही आजीला “thedozensiblings’ असे चिडवायचो. अर्थात सावत्र आईने खूप चांगला सांभाळ केला असं ती नेहमी सांगायची.पण आम्हाला मात्र 12 भाऊ-बहिणी असणे म्हणजे मजा वाटायची .”येवढे!!!!” ,“तुम्ही राखी आणि भाऊबीज कसे करायचे?” आम्ही आजीला विचारायचो. ती म्हणायची आम्हाला कधीच काही वाटलं नाही.मज्जेत घालवले दिवस!

            आजी सुरुवातीपासूनच कविता लिहिणे, सार्वजनिक ठिकाणी बोलणे, नाटक बसवणे, ह्या सगळ्या गोष्टींमध्ये हुशार होती. ती शीघ्रकवी पण होती. मुंज, लग्न, साठीशांत, बारसे, इ.सगळ्याच सणांवर आणि प्रसंगांसाठी तिचे काव्य तयार असे. तिचे उखाणे प्रसिद्ध होते आणि आम्हाला कौतुक वाटायचं कारण ती इंग्रजीतसुद्धा उखाणे करायची. तिचे उखाणे पत्रिकां[a1] मधून छापून सुद्धा आलेले आहेत. स्वरचित ती चाल पण लावीत असे. तिचं वाचन भरपूर   होतं. लेखनही खूप  करायची. तिला खरंतर लेखिका व्हायचं होतं पण ती पूर्ण वेळ लेखिका होऊ शकली नाही. दिवसभर नोकरी आणि घरातली कामं करून रात्री लेखन करत बसायची. शाळेत असल्यापासून एका डायरीमध्ये ती कार्यक्रमांना आलेल्या पाहुण्यांच्या स्वाक्षऱ्या घेऊन ठेवायची. यात त्यावेळचे प्रसिद्ध कवी-लेखक असत. नंतर तिने बऱ्याच मोठ्या लेखकांना आणि नेत्यांना वेळोवेळी पत्रं  लिहिली  होती. यातील काही महत्वाची नावे म्हणजे कुसुमाग्रज,व्ही.व्ही.वी.वी. गिरी, नीलम संजीव रेड्डी. त्यांची आलेली उत्तरेसुद्धा ती  जपून ठेवायची.

तिचं पाठांतर जबरदस्त होतं नुसते श्लोकनव्हे, तर  तिला अख्खे ग्रंथ पाठ होते असं म्हंटलं तरी चालेल. शेवटच्या दिवसांमध्ये हॉस्पिटलमधे झोपलेली असताना सुद्धा तिलाअस्खलित श्लोक आठवत होते अस्खलित! औषधाच्या गुंगीत ती माणसं ओळखत नव्हती, पण नामस्मरणासाठी पाठ केलेले श्लोक खणखणीत आवाजात म्हणून हॉस्पिटल मधला पूर्ण स्टाफ तिच्या शुद्ध संस्कृत उच्चारामुळे आणि अस्खलित इंग्रजीमुळे तिचा चाहता झाला होता. तिने “फैन” बनवून सोडले होते.

आजी लवकर नोकरीला लागली. वयाच्या 18व्या वर्षीच रेल्वेत क्लार्क म्हणून नोकरी आधी आणि मग लग्न. तिला मिळालेल्या पहिल्या पासाच्या आनंदाचे वर्णन तिच्या तोंडून ऐकावे. किती आनंद झाला होता तिला. ती पहिला पास घेऊन दक्षिण भारताच्या टूर वर गेली होती. तिला अजून शिकायचे होते पण घरातल्या परिस्थितीमुळे तिला उच्च शिक्षण घेता आले नाही. आजी-आजोबांची भेट पुढे तिथे ऑफिस मध्येच झाली. एकाच टेबलावर बसायचे दोघे. आजीच्या कवितांमध्ये आजोबांबद्दलचे प्रेम, त्यांच्या विषयीचा आदर आणि जोडीदाराबद्दलच्या तिच्या कल्पना एका कवितेत स्पष्ट दिसून येतात

मौक्तिक माले मधली मोत्येँ

सांग सख्या रे काय म्हणाली ?

रंगीत-गंधित पुष्पे बागेमधली

सांग साजणा शी लाजली?

लग्नाबद्दल, किंवा जोडीदाराबद्दल एका कवितेत ती लिहिते :

मनी नसे तरी स्वप्नी दिसे

सत्य असे कि भास असे?

कसे दिसावे?‘तू’ मज स्वप्नी

अनपेक्षित हे यावे घडूनी ॥

परी एक दिवस तो असा उगवला

जणू भासले ‘स्वप्नच’ मजला

क्षणात स्मरले “पूर्वस्वप्न’ ते

ज्यास पाहिले त्यांना वरीले॥

मंगल दिनही तोच तोच तो

तेच तेच मज ‘पति’ लाभले

‘पूर्वस्वप्न’ हे कसे रंगले?

जीवन माझे कसे बदलले? ॥

त्यांचा प्रेम विवाह झाला. (अर्थात हा अगदी रसाळ चर्चांचा विषय) आजोबांच्या घरून खूप विरोध होता म्हणे. एकाच जातीतले असून आजोबांची आई आजी बद्दल साशंक होती. तिला घरात ‘करणारी’ सून हवी होती. आजोबांचे मूळ गाव साताऱ्याजवळ पाचवड इथे होते. ते घरात सगळ्यात मोठे होते. घरी थोडीफार शेती होती. त्यांचे वडील लवकर गेले आणि आजोबांपेक्षा खूप लहान पाच-सहा भावंडंही होती. अशा परिस्थितीमुळे पणजी आजीला घरातल्या कामात मदत करणारी सून हवी होती. नोकरी करणारी मुंबईतली “मॉडर्न’ पोरगी नको होती पण झालं लग्न. हळू-हळू आजीने सर्व घर सांभाळलं. अर्थात ती गावात राहत नव्हती. सणासुदीला सगळे एकत्र यायचे. भावंडं कधी सातारा, कधी गोवंडीला असायची. गोवंडीला छोट्याशा भाड्याच्या घरात सगळी जणं राहत होती. जागा खूप कमी पण माणसांमध्ये प्रेम खूप. आणि इथेच मला आजीचं खूप कौतुक वाटतं.

आजीच्या पिढीने खरंच खूप कष्ट घेतले असं मला वाटतं. आजच्या पिढीला तंत्र-ज्ञानाची मदत उपलब्ध आहे. सोयी आहेत, सुविधा आहेत. आजीच्या पिढीला तसं नव्हतं. आज आमची पिढी नोकरी करत असली आणि घरही सांभाळत असली तरी त्याचे काही विशेष कौतुक मला वाटत नाही. पुणे–मुंबई सारख्या मोठ्या शहरांमध्ये सगळं विकत मिळतं. सण असला की पुरणपोळी मिळते, मोदक मिळतात. कामाला बाया मिळतात. पैसे खर्च केले की छान-छान वस्तु मिळतात. पण त्या काळी म्हणजे 1960च्या दशकामध्ये असं नव्हतं. आजी घरातलं सगळं करून सकाळी 8 ची लोकल धरून ऑफिस ला पोचायची. वरून एक सण असा नाही जो तिने केला नाही, . आणि पूर्ण निगुतीने नाही केला.गोवंडी-सीएसटी ( तेव्हा चे व्ही टी) दीड तासाचा प्रवास होता. एक लोकल चुकली तर दूसरी खूप नंतर असे. टॅक्सी करणे तेव्हा परवडण्यासारखे नव्हते. तिला लेट मार्क मिळाला तर रडायला यायचं. कामातही मिसेस काळे चोख. काम वेळेवर पूर्ण करणार. इंग्रजी अस्खलित लिहिता-वाचता-बोलता येत होतच. नोकरीमुळे ती खूप काही नवीन पण शिकली. पण राहणीमान अत्यंत साधे. कमावती म्हणून स्वतःसाठी खूप साड्या घेतल्या आहेत किंवा नट्टा-पट्टा केला आहे किंवा हिंडली आहे असे नाही. गुडघ्या पर्यंत लांब जाड काळे केस नेहमी अंबाड्यात बांधलेले असायचे.शेवटपर्यंत तिचे केस फार पांढरे झाले नव्हते ही खूप आश्चर्याची गोष्ट. नेहमी साडीच नेसायची. शेवटच्या दिवसांमध्ये हॉस्पिटलमध्ये गाउन आणि घरी माझे जुनेकुर्ते घालायला दिले होते. केस कापले होते गुंता खूप झाला होता म्हणून. डिसेंबर मध्ये जबलपूरला खूपच थंडी असल्यामुळे कुर्त्याखाली तिला स्लॅक्स घालायचो. तर आईला म्हणायची मी आज ‘मुमताज़’ दिसत आहे का! तू रोज मला एखाद्या नटीसारखी तयार करतेस.

जवाबदारीची सतत जाणीव ती ठेवून होती. सामानाला किंवा फूल-पुडीला बांधून आलेल्या दोऱ्याचे सुद्धा तिने वीणकाम करून घरात काही वस्तु बनवल्या होत्या. पै-पै जोडून तिने खूप काही जमवलं. थोडं थोडं  सोनं घेऊन ठेवायची सवय होती तिला. मला खरंच आश्चर्य वाटतं की तिला हे सर्व कसं काय जमायचं. नोकरी करते म्हणून घरकामाकडे दुर्लक्ष झालं नाही. तिच्या हातची लोणची, पापड, चटण्या एकदम ‘फेमस’. तिला ही तिखट पदार्थ खायला आवडायचं. गोड फार आवडत नव्हतं. त्यामुळे तोंडी लावण्याचे प्रकार ती खूप करायची. मला स्वतःला तिच्या हातची करडईची भाजी खूप आवडायची. मी सुट्ट्यांमध्ये पुण्याला आल्यावर ती माझ्यासाठी हमखास करायची.

माहेर असो वा सासर तिने सगळ्यांची खूप मदत केली. सगळ्यांकडे येणं-जाणं  होतं. तसं तिला माहेरपण असं खूप काही मिळालं  नाही. कधीतरी मध्ये एखाद्या दिवशी जायची माहेरी. एका कवितेतून माहेर-सासर तुलना तिने खूप छान केली आहे :

ललना मी सबला मी

माहेर किती प्रिय मला

सासर परि गृह माझे

भूषविते मी सकला ॥

नावडते कोणाही

दीन हीन जीवन जरि

स्वाभिमान जगण्याचे

‘सासर’ हे स्थान खरे ॥

स्वातंत्र्या ना तोटा

‘स्वच्छंदी ‘ जीवन हे

बंधनात सुख येथे

स्वातंत्र्ये स्त्री जगते ॥

एकीचे ‘माहेर’ ते दूसरीचे ‘सासर’जरी

एकीने दुसरीला

सावरणे प्रीत खरी ॥

लोकल मध्ये येता–जाता तिचा एक वेगळा ग्रुप झाला होता. वेळोवेळी सगळ्यांचे वाढदिवस, सगळे सण, विशेष प्रसंग साजरे करायची. नेहमी पुढाकार घेऊन करण्याचा तिचा स्वभाव होता. सगळ्यांशी संबंध ठेवून सगळ्यांसाठी करणे तिला आवडायचे.

तिला मैत्रिणी पण खूप होत्या. कार्यालयातून निवृत्त होणाऱ्या मैत्रिणीस ती लिहिते , “

प्रेम असू द्या, सुहृद जनांचे

स्नेहभाव ही जपा तयांचे

निवृत्तिची परंपरी ही

पुढती नेईल पिढी उद्याची ॥

निरोप देतो सुखी असावे

तन, मन प्रसन्न रहावे

सत्कार्याला वाहूनी घ्यावे

जीवनास सामोरे जावे ॥

आजोबा तसे खूप समंजस असले तरी त्या दोघांचे खटके पण खूप उडायचे. आजीच्या दुसऱ्याच्या मदतीला धावून जाण्याच्या स्वभावामुळे तिचे कधी-कधी घराकडे दुर्लक्ष( असे त्यांचे मत, हिचे नाही!) होत असे. ती रात्री जागून लिहिते, ते त्यांना मुळीच आवडत नसे. पण तिला रात्रीच्या शांततेतच  लिखाण सुचायचे, त्याचं काय! तिच्याच शब्दात ,

“ झरझर यावे काव्यपंक्तींनी

एका मागूनी एक फिरूनी।

सुंदरशी मग माझी कविता

रसिक रंजन दावी जगता॥

आजी कामगार यूनियन मध्ये सक्रिय असल्यामुळे कामगारांची सभा भरवणे, भाषणं देणे, त्यांच्या हक्कासाठी लढणे, इत्यादी व्याप तिने करू नये असे आजोबांना वाटायचे. पण  ती  मात्र मनापासून कुठली ही अपेक्षा न ठेवता ही कामं करायची . दुसऱ्याचं दुःख तिला पाहवत नव्हतं . जेवढं शक्य होईल मदत करावी असे तिला वाटे. आजोबांना पण हेच वाटायचं पण दोघांच्या कार्यपद्धतीत  फरक होता . आणि आजी घराचा विचार नव्हती करत असे त्यांना  वाटे.  ऑफिस मध्ये पण ती बऱ्याच लोकांची मदत करायची . कोणाला कँटीन मध्ये काम लावून दे, स्वयंपाकाचे काम मिळवून दे, इत्यादी कामे बिना कुठल्या लोभ-लाभाच्या अपेक्षेने तिने केली आहेत. किल्लारीला झालेल्या भूकंपात ती प्रत्यक्ष मदतीला गेली होती. कवितेतून तिने पाहिलेली परिस्थिती तिने वर्णवली आहे :

मराठवाडयाच्या कुशीत वाढलेले

गाव किल्लारी नष्ट आज झाले

निसर्गाचा भयग्रस्त कोप झाला

आणि देशावर पडे क्रूर घाला ॥

अनेकांची घरकुले भग्न झाली

तरीही धारणी ही शांत न जाहली

सूर्य उदयाला , सूर्यास्त जणू झाला

दीन वस्त्यांचा पोळून  जीव गेला ॥

ती देवभक्त होती। कुळाचार , रीतीभाती सांभाळणे तिला आवडायचे , मनापासून दान-धर्म करायला आवडायचे. तिने आणि आजोबांनी त्यांच्या गावातल्या ग्राम-देवतेच्या मंदिराच्या जीर्णोद्धारासाठी बरीच रक्कम खर्च केली होती. पुण्याच्या घराजवळच्या मंदिरातही दान-धर्म चाले.पण काही बाबतीत आजी ची विचारसरणी “आधुनिक’ होती आणि आजोबांचे आणि तिचे याबाबतीत पटत नव्हते. आजोबांना सोवळं लागायचं. त्यांचं म्हणणं पडे की पूजा, दान धर्म आपण शास्त्रोक्त पद्धतीनेच केला पाहिजे. तिचे म्हणणे असे की ते नेहमीच शक्य आहे असे नाही. दोघे देवभक्त पण दोघांचे दृष्टीकोन वेग-वेगळे. तिला मासिक पाळीचे चार दिवस बाजूला बसणे पटत नव्हतं. दान-धर्म योग्य माणसाला करावे असे तिला वाटे. ज्यांच्याकडे आहे त्यांनाच देण्यात काय अर्थ आहे. तिला देव माणसातच दिसायचा.तिच्या एका कवितेत तिने लिहिले आहे :

जेथे जावे तेथे मजला

दिव्यत्वाची प्रचिती येते

आपोआप मम दृष्टी वळते

त्यांना पाहूनी मस्तक लवते.

फिरण्या जाता चार पावले

सज्जन दिसती जिकडे तिकडे

भेदभाव मी विसरूनी जाते

त्यांना पाहूनी मस्तक लवते॥

याच भावनेतून तिने घरी आलेल्या सर्व माणसांचे आवडीने केले. याबाबतीत मात्र आजोबा आणि तिचे विचार जुळत होते. घरी सामान पोचवणारा मजूर किंवा रिक्षावाला कधीच चहा/पाणी/अल्पोपहार घेतल्याशिवाय गेला नाही. दोघांनी खूप माणसं जोडली. गोवंडी मध्ये जिथे भाड्याने आधी राहत होते तिथे जवळच दोघांनी मिळून नंतर घर घेतले.

 त्याकाळी हिंदीतून काम करणे सगळ्यांनाच जमत होते असे नाही. म्हणजे मुंबईत तेंव्हा हिंदी कमी बोलली जायची  आणि  कार्यालयीन काम हिंदीतून करणे सोपे  नव्हते. पण आमच्या ‘मिसेसकाळे’बाई ते काम सुद्धा आवडीने करायच्या. त्यासाठी तिने बरीच कार्यालयीन बक्षिसे ही पटकावली होती. बॉस सोबत भांडणंही होत होती. समोर स्पष्ट बोलून द्यायची. मागून गॉसिप तिने कधी केले नाही. 

‘आजी’ म्हणून तिने तसे लाड कमीच केले. बोलायची गोड. कौतुक करायची. तिच्या तोंडून‘सोनू गं, माझा सोनचाफा’ ऐकायला खूप आवडायचं. पण शिस्त कडक होती. मी भावंडांमध्ये  सगळ्यात मोठी असल्यामुळे तिच्या प्रेमाबरोबर तिचा कडक स्वभाव ही जास्त अनुभवला आहे. पुण्यात शिकायला होते तेव्हा तिच्याकडे रहात होते. आईने जरी तिच्या स्वभावाची कल्पना आधी दिली असली आणि तिच्याच मुलीच्या हाताखाली वाढलेले असले तरी तिचा ओरडा खायचे. माझ्या मैत्रिणींना वाटायचं ही आजी-आजोबांजवळ राहते म्हणजे काय मज्जा आहे हिची. आता काय सांगू त्यांना!

              लाड पुरवणे हा विभाग पूर्णपणे आजोबांकडे होता. चॉकलेट, बॉन-बॉनची बिस्किटे, खारी बिस्किटे, नाना प्रकारच्या गोळ्या आजोबा आणायचे. ती म्हणायची हे सगळं मुलांना नाही द्यायचं.  मात्र लाडू बनवून देणे, भाकरी करणे, वरण-भात खाऊ घालणे तिला आवडायचं. तिला आमच्या वह्या पहायला आवडायचं. अक्षर चांगलं काढा असं सारखी म्हणायची. अभ्यासातल्या प्रगतीवर विशेष जोर द्यायची.म्हणूनच आम्हाला ती आजोबांपेक्षा खाष्ट वाटायची. आजोबा म्हणजे निःस्वार्थ अमर्याद प्रेम, आजी म्हणजे थोडं भीतीयुक्त प्रेम असं समीकरण होतं. तिने जर काही आणण्यासाठी पैसे दिले तर तिला पूर्ण हिशोब द्यायला लागायचा. बिना मागता हिशोब दिला की ती खुश. तसं नंतर ती जस-जशी म्हातारी होत गेली तिचा कडक शिस्तीचा स्वभाव थोडा मवाळ झाला. पुण्यात राहायला लागल्यावर बऱ्याच  गोष्टी आता विकत आणलेल्या चालत होत्या. काही निवडक गोष्टीच घरात करत होती. बाकी बाहेरून आणायची. आता पैश्याच्या दृष्टीने तसे काही चिंतेचे कारण नव्हते. पगारापेक्षा पेन्शन जास्त अशी ही पिढी. आरामात जगत होती. कविता वाचन, पुण्यातील नवीन मैत्रिणी, नातेवाईक, नातवंडं  चालूच होतं. कवितांचे प्रकाशन करायची इच्छा होती. प्रयत्नही सुरू केले होते. पण आजोबांचे अल्पशा आजाराने अचानक निधन झाल्यामुळे ती थोडी खचली. ते दोघे पुण्यात शिफ्ट होउन काहीच वर्षे झाली होती. मुंबईचे घर विकून पुण्यात स्थाईक झाले होते आणि आता एकदम आरामात जगायचं होतं. पण दैवाला ते मान्य नव्हतं. आजोबा गेल्यावर आजी कवितेत लिहिते :

किती प्रेमाने त्यांच्यासाठी

सुख दुखाच्या सोसूनी राशि

दिवस सुखाचे येतील म्हणूनी

निशिदिनी श्रमले वाट पाहूनी ॥

कष्टकष्टले ना विश्रांती

लगेच का हो ही चिरशांती

वैराग्याचे जिणे ऐसे

विरह दुख मी साहू कैसे ॥

यमराजा तव उलटी रिती

कशास असली दुष्टच नीती?

मनीं किती मी व्याकूळ! व्याकूळ!

जगण्याचे मग कोठून रे बळ ? ॥

आजोबा गेल्यावरही लिखाण, वाचन चालू होतेच. पण तिला आता एकटं-एकटं वाटायला लागलं होते. लहान मुलांसाठी संस्कार वर्ग इत्यादी कामे ही चालूच होती. आमच्याकडे रहायला तिला नको वाटे. स्वतःच्या घरीच राहायचं होतं. तब्बेत उत्तम असल्यामुळे एकटं रहायला काही वाटत नव्हतं. मग तिने ते केलं जे तिला खूप दिवसांपासून करायचे होते. कुठे तरी काही कारणांमुळे ते तिला करायचे जमत नव्हते. कोणाच्या तरी ओळखीतून तिने एका मुलीला स्वतः कडे ठेवून घेतले. आम्हाला आश्चर्य वाटलं नव्हतं कारण आम्ही आजीला ओळखत होतो . पण आमचा  त्या परक्या मुलीवर विश्वास नव्हता. तिने असे एकटच अनोळखी मुलीसोबत राहवे आम्हाला पटत नव्हतं. तिचे फक्त नाव कळले होते. मराठवाडयातील कुठल्या तरी गावातून एका मागासवर्गीय कुटुंबातून ती आली होती . घरी आई वडील नव्हते. ते तिच्या लहानपणीच वारले होते. एक लहान भाऊ होता आणि म्हातारे आजी-आजोबा होते ज्यांनी हलाखीच्या परिस्थितीमुळे तिला पुण्याला पाठवायची तयारी दाखवली होती. महिन्याला थोडे-फार पैसे ठरवून आजीने तिला ठेवून घेतले. सुरवातीला सगळ्यांना वाटलं घरातली कामं आणि आजी चा सांभाळ करण्यासाठी 11 वर्षाच्या मुलीला ठेवले आहे . पण काही महिन्यातच तसं नव्हतं हे सगळ्यांना दिसून आले. आम्ही सुट्ट्यांमध्ये गेल्यावर आम्हाला थोडा मत्सर वाटायचा. आजीच्या नातवंडांमध्ये अजून एक भर पडल्यामुळे प्रेम आटले असे आम्हाला वाटणं साहजिक होतं. आता ही कोण नवीन असे झाले होते. पण तिचे आजीवर खूप प्रेम होतं. आम्हाला आजीच्या स्वभावाचा जो भाग खाष्ट वाटत होता त्याच भागावर तिचे प्रेम होते. आम्ही आजीवर चिडायचो, ती आम्हाला आजीची बाजू घेऊन समजवायची! आजीने तिला हळू-हळू घरकाम तर शिकवलेच पण बरोबरीने लिहिणे-वाचणे, पाढे, रोजचा हिशोब ठेवणे, कपडे शिवणे, हार करणे, बैंकेची कामे इत्यादी सगळं शिकवले. सुरुवातीला ती थोडी ‘स्लो’ होती. तिला ऐकायलाही कमी यायचे. नंतर ती इतकी स्मार्ट झाली की आजी तिचे फारच कौतुक करे. ती आता आमच्या घरातली सदस्य झाली होती. आजी सोबत ती सगळ्यांकडे जायची-यायची. हळू-हळू आम्हाला ही तिची सवय झाली आणि आता मत्सर न वाटता ती हवीहवीशी वाटायला लागली. आजी जबलपूरला आली की ती पण आमच्याकडे यायची आमच्याकडे ही सगळ्यांना तिचा लळा लागला होता. वर्षातून कधीतरी ती घरी गेल्याची मला आठवते पण आता ती तशी आजीची पूर्ण वेळ जोडीदार झाली होती. जवळ-जवळ 10 वर्षे ती आजी जवळ राहिली. आम्हाला सुरवातीला जी भीती वाटत होती ती पूर्णपणे चुकीची ठरली. आजीने तिचा वयात येण्यापासून लग्नाच्या वयापर्यंत सांभाळ केला. अर्थात कोणी कोणाचा सांभाळ केला हे सांगणे कठीण आहे. आज तिचे लग्न होउन ती सुखी संसार करत आहे.आजीनेच तिचे लग्न ही लावून दिले.

आज मला वाटतं आजी खऱ्या अर्थाने ‘आधुनिक’ होती. तिने हे दाखवून दिलं की माणूस कपड्यांनी नाही, राहणीमानाने नाही तर विचारांने ‘मॉडर्न’ असतो. फार शिकलेली नसूनही ती व्यावहारिक होती. सगळ्या बंधनात असून सुद्धा ती स्वतंत्र होती. साधारण असून असाधारण आयुष्य जगली. आपल्या आयुष्यातली 85 वर्षांत तू एकही दिवस वेळ वाया घालवला असशील असे मला वाटत नाही, आजी ! तू सगळ्यांना वाट दाखवली आणि स्वतः ही वेगळी वाट चाललीस. तुझ्यासारखी तूच!

तू गेल्यापासून तुझी खूप आठवण येते गं,आजी! तुझे शब्द आम्हाला चांगले जगण्याची प्रेरणा देत असतात.

चित्तवृत्ति मम पुलकित करीते

विवेकबुद्धि जागी होते

कर्तव्याची जाणीव देते

कानमंत्र मज देऊनी जाते

आणि अचानक मजला नेते ॥

एकच अद्भुत शक्ती येते…….

  • आजीची नात
  • सौ.समृद्धी मिलिंद पटवर्धन,
  • samruddhipathak86@gmail.com

 [a1]

Categories
काही आठवणीतले

मोखाड्याचा बोहाडा

मोखाड्याचा बोहाडा
प्रत्येक सणाची, उत्सवाची आपल्याकडे विशेष अशी संस्कृती आहे. अजूनही काही खेड्यांमध्ये वंशपरंपरागत चालत आलेल्या काही मजेशीर पण ज्ञानप्रबोधन करणाऱ्या आणि आपल्या सांस्कृतिक प्रथा जतन केलेल्या रूढी पाळल्या जातात. एवढ्यातच होळी सण झाला. होळी संबंधित तर खूप वेगवेगळ्या रूढी, प्रथा दिसून येतात. एका माझ्या नाशिकच्या मित्राने अशाच एका बोहाडा या उत्सवाचे फोटो आणि व्हिडीओ share केले. इतके वर्षे नाशिक मध्ये राहूनही नाशिकबद्दलच्या या गोष्टीची मला अजिबातच कल्पना नव्हती. अर्थात उत्सुकता शिगेला पोहोचली. थोडी त्याच्याकडून,थोडी गूगल साहेबांकडून मी माहिती मिळवली. खरंच किती विविधता आहे आपल्या संस्कृतीमध्ये!!! आदिवासी लोकांनाच नाही तर आपल्यालासुद्धा या परंपरांचा सार्थ अभिमान वाटायला हवा. तर या उत्सवाबद्दल मला मिळालेली माहिती☺️

नाशिक पासून 60 km वर मोखाडा गाव आहे, ते आता पालघर जिल्हयात आहे. त्रिंबकेश्वरच्या पुढे. तेथे होळी पासून 7 दिवस किंवा रंगपंचमी पासून 4 दिवस रामायण महाभारत या महाकाव्यांमधील पात्रे घेऊन गावाची वेस ते गावदेवीचे मंदिर अशी मिरवणूक नाचत नाचत आणतात.

मोखाड्याचा बोहाडा
संकलित छायाचित्रं.


गावाच्या परंपरेनुसार प्रत्येक घराला ठरवून दिलेले पात्राचे सोंग घ्यायचा मान असतो. ती लोक अभिमानाने तशी सोंग वर्षानुवर्षे घेत असतात.


गावकरी, पाड्यातील आदिवासी आणि बघ्यांची प्रचंड गर्दी ,चैतन्य आणि उत्साहपूर्ण वातावरण, आनंद, सणासारखी किंबहुना त्याहुनही जास्त धामधूम ह्या चार दिवसांमध्ये असते. शेवटच्या दिवशी मंदिरातील पुजारी देवीचा मुखवटा धारण करून गावात मानाच्या घरी दर्शन द्यायला जातात आणि परत मंदिरात येऊन उत्सव समाप्त होतो.


ठाणे जिल्ह्यातील मोखाडा या आदिवासी पट्ट्यातील गावात नुकताच ‘बोहाडा’ उत्सव पार पडला. सुमारे २०० वर्षांची परंपरा व संस्कृतीचे प्रतीक मानला जाणारा जगंदबा यात्रा उत्सव ‘बोहाडा’ म्हणून ओळखला जातो. हा उत्सव होळी पौर्णिमेच्या दुसऱ्या दिवसांपासून सुरू होऊन सात दिवस चालतो.
मुखवट्यांचे नृत्यनाट्य किंवा मुखवटेधारी सोंग म्हणजे ‘बोहाडा’ हा आदिवासी समाज आणि संस्कृतीचा अविभाज्य भाग आहे. रात्री या उत्सवाला सुरुवात होते. निसर्गाशी संबंधित अनेक देव-देवतांचे मुखवटे व वेषभूशा परिधान करून आदिवासींचे पारंपरिक वाद्य असलेले संबळ व पिपाण्यांच्या तालावरती मिरवणूक काढली जाते. काठीला कापड बांधून तयार केलेल्या मशाली पेटवून त्या उजेडात सकाळ होईपर्यंत ही सोंगे नाचवली जातात. कागदाचा लगदा व जंगली झाडपाला वापरून देव-दानवांचे मुखवटे तयार केलेले असतात. सातव्या दिवशी मोठ्या प्रमाणात सोंगं काढली जातात. गणपती, सरस्वती, मच्छ-राक्षस, मारुती-जंबुमाळी, त्रिपुरासूर-शंकर, त्राटिका-राम लक्ष्मण, खंडेराव-दैत्य, वेताळ-विक्रमराजा, एकादशीदेवी-राक्षस, भस्मासूर-मोहिनी, इंद्रजीत-लक्ष्मण, रक्तादेवी-राक्षस, गजासूर-शंकर, भीमा-जरासंध, रावण-राम लक्ष्मण, वीरभद्र-दक्षप्रजापती, नरसिंह-हिरण्यकश्यपू अशा सोंगांची मिरवणूक काढली जाते. त्यानंतर जगदंबा व महिषासुराच्या युद्धात त्याचा वध करून विजयी जगदंबा देवीची मिरवणुकीने यात्रेची सांगता होते.


काही ठळक वैशिष्ट्ये म्हणजे


गावात मंदिराच्या पुढे गावातील लोक कुठलाही मोबदला न घेता ह्या पात्रांना रंगवत (make up) असतात, तेही बघायला मजा येते. मंदिराच्या बाहेर नाच्या रात्रभर नाचत असतो, तो filler चे काम करत असतो, दोन सोंगांच्या मधल्या वेळात हा नाच्या पायाचा किस पडेपर्यंत ( ती ही एकच स्टेप) नाचत असतो. आदिवासी लोक विशिष्ठ पारंपरिक गाणी तार सप्तकात म्हणत असतात, रात्र जसजशी चढते तसतशी गाणी आणि नाच्याचा चाळांचा आवाज चढत जातो. हल्ली filler म्हणून लायटिंगचा विंचू, भुतं इत्यादी अनेक “item” लोकांना आकर्षित करत आहेत.
वेगवेगळ्या पाड्यावरचे आदिवासी आबालवृद्ध तरुण तरुणी एक कांबळे घेऊन दुपार पासून गावातल्या मिरवणुकीच्या रस्त्यावर खास जागा बघून ठाण मांडतात. अंतरा अंतराने येणाऱ्या सोंगांना झोपेने जड पडलेल्या डोळ्यात साचवून घेत असतात. आता घराघरात tv आला तरी बोहाड्याच्या सोंगांचे आकर्षण आजही तितकेच आहे. टेंभ्याच्या(चाफ्याची(च) फांदी घेऊन कापड कच्च्या तेलात भिजवून ठेवलेले मशालीसारखे टेम्भे) प्रकाशात कलाकार बघताना झोपने तारवटलेले डोळे विस्मयाने तेजोमय होतात. अवर्णनीय अनुभूती पूर्ण रात्रभर मिळते.


बोहाडामध्ये भाग घेतलेल्या सोंगांना छान नटवले जाते. बोहाडा सादर होण्याआधी देव-देवतांची सोंग कलाकार करतात. राम लक्ष्मण त्राटिका सादर केली जाते. सातव्या दिवशी विशेष मोठा बोहाडा असतो. त्याची सुरुवात गणपतीच्या सोंगाने होते. कृष्णाने धारण केलेला मच्छ अवतार आदिवासींना विशेष भावतो. बोहाडासाठी आदिवासींची तुफान गर्दी हे दरवर्षीचेच चित्र आहे. हनुमानाचे सोंग गदा फिरवत येते तेव्हा त्याला आपसूकच वाट मोकळी करून दिली जाते.
आजकालच्या कृत्रिमतेच्या दुनियेत जिथे सगळे चित्रात बघण्याची मुलांना सवय झाली आहे, तिथे ही सोंगं घेतलेली जिवंत माणसे बघताना खरंच खूप छान अनुभूती मिळते यात काही शंकाच नाही…धकधकीच्या जीवनातूून थोडा बदल….आपणही एकदा तरी अनुभवायलाच हवे ना!!!
सुज्ञा
Heritage of India….

Categories
काही आठवणीतले

सुट्टीची गंम्मत सांगतोय समीहन

माझा मुलगा चि. समीहन ह्यांने सुट्टीत केलेली गंम्मत तो तुम्हाला सांगतोय. चला तर मग ऐकूयात त्याची सुट्टीची गंम्मत त्याच्याच शब्दांत.

नमस्कार मित्रांनो, मी सुट्टीत मुंबईला गेलो होतो. तिकडे माझी आजी राहते. मी तिकडे खूप मज्जा केली आणि मला जास्तीत जास्त गेटवे ऑफ इंडिया आवडला. मी तिकडे होडीत बसलो. मी अजून पण खूप गोष्टी पाहिल्या आणि तुम्हाला माहिती आहे का? मी भलीमोठी युद्धनौका पण पाहिली. तिथे मोठ्या मोठ्या cruise ship पण येतात. मी मत्स्यालय पाहिलं त्याचं खरं नाव होतं तारापोरवाला मत्स्यालय. मी अजून कुठेतरी गेलो होतो. ते म्हणजे नॅशनल गॅलरी ऑफ मॉडर्न आर्ट. अजून काही पाहिजे असेल तर, हे बघा! मी तिकडे जादू पण शिकलो. माझ्या गुरूंचे चे नाव कृती आहे. मी जादू मध्ये शिकलो की, माझी जादूची कांडी काही नसलेल्या हातातून अचानक कशी आणायची, छोट्या छोट्या तीन रंगीत गोंड्यातून अचानक एक नवीन गोंडा आणायचा, वेगवेगळ्या length च्या माकडांच्या शेपट्या जादू करून सगळ्या एकसारख्या length च्या करायच्या. आता ही झाली माझी मुंबईची ट्रिप.

त्याच्या नंतर मी सिद्धेश्वर ट्रेन पकडली आणि सोलापूरला आलो. सध्या मी इकडे पण मज्जा करतोय. मुंबई सारखच मी सोलापूर मध्ये पण मज्जा केली. मी तिकडे आईस्क्रीम खाल्ले अजुन मी सिद्धेश्वर मंदिराला गेलो होतो. मुंबईमध्ये आणि सोलापूर मध्ये मी खूप मजा केली पण मी फक्त थोड्याशाच लिहिल्या. ही झाली माझी सोलापूरची ट्रीप.

झुकू झुकू आगीन गाडी ……….

 त्याच्यानंतर मी  हुतात्मा एक्सप्रेस पकडली आणि पुण्याला आलो. नंतर मी पोहायला जायला लागलो( म्हणजे त्याला असे सांगायचे आहे की, तो basic पोहायला शिकला ). दहा दिवसातच मी पोहण्याची पहिली लेवल पार केली. मला काही दिवसात पोहोण्याच सर्टिफिकेट मिळालं. मग त्याच्या नंतर तीन जूनला माझी शाळा सुरू झाली. मी आत्ता खूप काही नवीन शिकतोय आणि मी तिसरीत असल्यामुळे अभ्यास पण वाढला आहे. आता पुढच्या उन्हाळ्याच्या सुट्टी मी कुठे जाणार आहे ते माहीत नाही .जेव्हा मज्जा करिन तेव्हा परत तुम्हाला सांगेन. आत्ता पुरते टाटा.

तुम्हाला कशी वाटली समीहन ची सुट्टीची गंम्मत? नक्की कळवा आणि हो तुमच्या मुलांच्या अश्या गमती जमती भाव मराठी वर लिहायला विसरू नका .

Categories
काही आठवणीतले माझा कट्टा

माझा शालेय अनुभव

नमस्कार मंडळी! आज तुम्ही हा लेख वाचत आहात म्हणजे नक्कीच तुम्ही साक्षर आहात. म्हणजेच तुम्ही लहान असताना शाळेतही गेला आहात. मी पण! विनोदाचा भाग सोडला तर शाळा हा नेहमीच आपल्या जिव्हाळ्याचा विषय असतो आणि शाळेच्या कुठल्या न कुठल्या वर्षात आपण केशवकुमारांच्या ‘ही आवडते मज मनापासुनी शाळा, लाविते लळा ही,जसा माऊली बाळा!’ या ओळींचा अनुभव नक्की घेतलेला असतो. म्हणूनच की काय पण आजकाल खूप शाळांची रियूनियन्स होताना आपल्याला बघायला मिळतात.

        पण आपल्याला शाळेबद्दल हे इतकं प्रेम, आपुलकी का बरं वाटते असा विचार त्यादिवशी सहज माझ्या मनाला चाटून गेला. हे प्रेम नक्की कशाबद्दल/कुणाबद्दल असतं? शाळेच्या इमारतीबद्दल? शाळेच्या संस्कृतीबद्दल? तिथल्या शिक्षकांबद्दल? की तिथे आपण मित्रमैत्रिणींबरोबर केलेल्या मजेच्या आठवणींबद्दल? की मित्रमैत्रिणींबद्दल? पण मला काही या प्रश्नाचं उत्तर सापडलं नाही पण प्रश्न काही डोक्यातून गेला नाही.

माझा शालेय अनुभव

माझा शालेय अनुभव

        त्यासुमारास मी एका शाळेच्या प्राथमिक विभागाची ग्रंथपाल म्हणून कार्यरत होते. खरं सांगायचं तर मी घेतलेल्या शिक्षणाचा तिथे काही फारसा उपयोग होत नसल्यामुळे मला त्या नोकरीचा नाही म्हटलं तरी कंटाळाच आला होता. आदल्या दिवशी पडलेल्या प्रश्नाचा विचार करत करतंच मी दुसर्‍या दिवशी शाळेत गेले आणि काय आश्चर्य! मला पहिल्यांदा तिथल्या विद्यार्थ्यांमध्ये मला माझे सहविद्यार्थी दिसू लागले. कुणी शांत, कुणी खोडकर, कुणी अभ्यासू, तर कुणी क्रीडापटू! एक शिक्षिका म्हणून मला ही सगळी मुलं इतकी जवळची वाटायला लागली. प्राथमिक शाळा असल्यामुळे इयत्ता पहिली ते चौथीची मुलं माझ्या संपर्कात अधिक येत असत. त्यांचं तर त्यांच्या शिक्षकांवर इतकं प्रेम असतं. देवाच्या दयेनं मलाही ते वर्षभर अनुभवला मिळालं.

        त्या वर्षभरात मला शाळेबद्दल अनेक गोष्टी कळल्या. शिक्षकांचं आयुष्य कसं असतं, त्यांच्यावर किती जबाबदार्‍या असतात, त्यांच्या काय समस्या असू शकतात, या आणि अशा कितीतरी गोष्टी! अनेकदा मला असंही ऐकायला मिळालं, “अरे वा! तू काय शाळेत आहेस! सगळ्या सार्वजनिक सुट्ट्या मिळत असतील.” “वेळेवर घरी पोहोचत असशील.” ”मजा आहे बुवा तुझी!” वगैरे वगैरे…

शालेय शिक्षक आणि त्यांचा अनुभव

        हो! शाळेतल्या शिक्षकांना सगळ्या सार्वजनिक सुट्ट्या मिळतात. त्यांना मे महिन्याची आणि दिवाळीची सुट्टीही मिळते. पण त्या मे महिन्याच्या सुट्टीत ते घरी पुढल्या वर्षीचा लेसन प्लॅन तयार करत असतात. दिवाळीच्या सुट्टीत शाळेत येऊन किंवा घरी पेपर तपासात असतात आणि कदाचित म्हणूनच त्यांची एवढी मोठी रजा भरपगारी असते.

        तुमच्यापैकी शिक्षक नसलेले किती जण तुमच्या मुलांच्या शाळेत जातात? तिथे गेल्यावर अर्थातच तुम्ही फक्त आपल्या पाल्याबद्दल चौकशी करत असाल आणि साहजिकच आहे ते. पण प्राथमिक शाळेतल्या शिक्षकांवर त्यांच्या स्वतःच्या मुलांइतकीच त्यांच्या वर्गातल्या मुलांचीही जबाबदारी असते. पहिलीच्या मुलांना तर अक्षरशः आईसारखं सांभाळावं लागतं. त्यांच्या खाण्यापिण्यापासून, औषधांपासून अभ्यासापर्यंतच्या बर्‍याच गोष्टींची जबाबदारी त्यांच्या वर्गाशिक्षकांवर असते, कारण हल्ली मुलांचा जास्त वेळ घरापेक्षा शाळेतच जातो. त्याखेरीज पोर्शन पूर्ण करण्यासाठी त्यांची होणारी धावपळ निराळीच! शाळेच्या वेळात तर शिक्षकांना अनेकदा त्यांच्या नैसर्गिक विधींनाही जाता येत नाही.

        तरी मी मुंबईसारख्या शहरात एका नावाजलेल्या शाळेत कार्यरत होते. त्यामुळे निदान शाळेची इमारत आणि इतर स्वच्छतेच्या सोयी उत्तम होत्या. पण खेड्यापाड्यातून एक-शिक्षकी शाळा चालवणार्‍या शिक्षकांचं तर मला जास्त कौतुक वाटतं. काही काही ठिकाणी तर मुलांना घरी आणण्यापासून त्यांच्या शाळेच्या संदर्भातील सगळ्याच गोष्टींची जबाबदारी या शिक्षकांना घ्यावी लागते. एवढं करून पुन्हा वेतन वेळेवर मिळेल, मिळेल की नाही याची काहीही शाश्वती देता येत नाही. या गोष्टीचा नुसता विचार करूनही माझ्या अंगावर शहारा आला आणि “तुम्ही काय नुसते शिक्षकच नं!” असं नाकं मुरडून म्हणणार्‍या अनेक मंडळींना सांगावंसं वाटलं की तुम्हाला फक्त शिक्षकांच्या सुट्ट्या आणि वेळेत जाणं-येणं दिसतं पण शाळेच्या वेळात त्यांना काय काय करायचं असतं याची तुम्हाला कदाचित पुसटशीही कल्पना नसेल. म्हणून मला तरी असं मनापासून वाटतं की प्रत्येकाने कमीत कमी सहा महिने तरी शाळेत नोकरी केली पाहिजे. तो आपल्याला सर्वार्थाने समृद्ध करणारा अनुभव असू शकतो.

        एवढ्या सगळ्या विचारांची डोक्यात गर्दी  झाल्यावर मला माझ्या शाळेतल्या सगळ्या शिक्षकांची, तिथल्या कार्यालयीन कर्मचार्‍यांची अगदी शिपाईदादांची सुद्धा आठवण आली. या सगळ्यांबद्दल माझ्या मनात असलेला आदर दुणावला आणि माझ्या या (जिथे मी कार्यरत होते त्या) आणि त्या (ज्या शाळेत मी शिकले त्या) अशा दोन्ही शाळांच्या बाबतीत पुन्हा एकदा केशवसुतांच्या ओळींची प्रचिती आली.

सौ. मधुरा बाळ.

Categories
काही आठवणीतले

संगीतमय घरकाम😀


गेल्या शनिवारी कामवाल्या मावशीची सुट्टी होती… त्यांनी सकाळी सकाळीच फोन करुन सांगितलं…..ताई बरे वाटतं नाही…..आता काय आलीया भोगासी असावे सादर☺️…रविवारी तिची हक्काची साप्ताहिक सुट्टी असते…..😢 २ दिवस कामाचा रामरगाडा मलाच ओढायचा होता …..No worries, आपण असतोच ना any time every time available 😀.सकाळच्या Classच्या बॅचेस चालूच होत्या!!!! स्वयंपाक, डबा सगळे तयार होतेच!!! क्लास झाल्यावर दीर्घ श्वास घेतला आणि एक जुनाचं पण झगमगीत ड्रेस घातला…खास आवरण्यासाठी!!!!! आता काम तर करायचे होतेच मग जरा style मध्ये करावे ना……मस्त पैकी मोबाईल वर FM लावले 95 ….Big Fm फर्निचर वर, एरवी दुर्लक्षित केले जाणारे धुळीचे साम्राज्य आज अगदी जाणवत होते…मग काय एक नवीनच फडके काढले….कर्म-धर्म-संयोगाने गाणे कोणते  लागले असेल ……हाथोमें आ गया जो कल रुमाल आपका😊पुढची ओळ मला सुचली…. घर साफ करेगा मेरा ये प्यारा फडका……फटाफट सगळीकडे हात फिरवून मी जरा सोफ्यावर बसले…..गाणी चालूच होती…पिया का घर है ये, रानी हू मैं….. नौकरानी हूं आज के दिन की!!!! 


मग काय कपड्यांचा एवढा मोठा ढीग होता बाथरूम मध्ये….आज रपट जाये तो हमे … उठय्यो …..साबण जो गिरे खुद भी फिसल जय्यो☺️ गाणी म्हणत म्हणत संचरल्यासारखे सपाट्याने धप्पाटे देणे सुरूच होते कपड्यांना!!! मग वॉशिंग मशीनला टाकून मी जरा घाम आणि पाणी पुसले!!! आता मात्र कॉफीची जाहिरात ऐकून कॉफीची तल्लफ आली. मग काय मस्त कॉफी ब्रेक!!!!वाफळलेली कॉफी …आईंनी करुन दिली!!!!मस्त refreshing….आता केर काढायचा होता….. दरवाजा मागे लटकवलेला कुंचा बघून मलाच गाणे सुचले…तू मेरे सामने, मैं तेरे सामने, तुझे देखू या केर काढू…….
जाळे जळमटे काढतांना एक पालीच छोटेसे पिलू दिसले, मोठा आवंढा गिळून मी मोठ्यानेच गाणे म्हणाले, जा जा जा जा पाली तू पटकन बाहेर जा, कामाचा तो ढीग पडलाय त्रास नको देऊ जा…. ती बया कुठली ऐकतीये, जोरात कुंचा आपटला तर मॅडम कपटामागे जाऊन लपल्या… जणू म्हणत होती…. ये दोस्ती हम नही छोडेंगे, छोडेंगे दम मगर तेरा घर ना छोडेंगे….एवढं मोठं घर आणि टेरेस झाडून पोटात खड्डा पडला होता😂दुनिया मे हम आये है तो खाना हि पडेगा। खानेके बाद फिरसे बाकी काम करनाही पडेगा!!!!
आता सोहमलाही माझी दया आली…microwave मध्ये गरम करून त्याने ताटे वाढली…..मी म्हणाले… चंदा है तू  मेरा सूरज है तू……त्याचे आणि आईंचे चेहरे बघून मला खूपच मज्जा वाटली. जेवण झाल्यावर मागचा पसारा बघून जामच tension आले….मी सुरु केले मग… साथी हाथ बटाना, एक अकेला थक जायेगा मिलकर बोझ उठाना….जरा पाठ टेकते ना टेकते तोच वॉशिंग मशीन आठवले…कपडे वाळत घालायचे होते…FM चालू केले….आज ना छोडूंंगी तुझे दम दमा दम म्हणत झटकून सगळे दोरीवर टाकले!!!सकाळीच किराणा मालाची यादी काढली होती…तुझको चलना  होगा….म्हणत दुकानात जाऊन आले….आल्यावर  टबभरभांडी पण झाली….झाडांना पाणी टाकायचे होते….अगदी आवडीचे काम!  मी मुद्दाम राखीसारखे, झिलमिल सितारो का आंगन होगा रिमझिम बरसता सावन होगा  म्हणत फुलांच्या सान्निध्यात खूपच मज्जा आली सगळा शिणवटा कुठच्या कुठे गेला…..आता परत batch होती….आवरून  बॅच घेतली…संध्याकाळी मस्त गरमागरम चहा अहाहा…तेवढ्यात बाहेर धुवाधार सुरु झाला…..पाऊस!!! रिमझिम रिमझिम …भिगी भिगी ऋत मै तुम हम हम तुम…..
इतक्यात ऑफिसमधून अजित आला आणि म्हणाला चला बाहेर जाऊ या….मग काय आज मै उपर आसमा नीचे……🤗
बापलेकांची मिलीभगत होती..आईला आराम!!एक दुसरे से करते है प्यार हम, एक दुसरे के लिये बेकरार हम!!! रात्री घरी परत आल्यावर  पलंगावर लोळताना एक गोष्ट अगदी प्रकर्षाने जाणवली Now a days all independent women are totally dependent on their maids….खरंच ती पण एक बाईच आहे ना कामवाली…तिलाही हक्काची सुट्टी हवीच ना!! एरवी तिची दर रविवारची डोळ्यात सलणारी सुट्टी आज मात्र अगदी योग्य, वाजवी वाटत होती…. असो पण एकूण काय तर गाण्याच्या संगतीमुळे माझा the most happening day कसा संपला ते कळलेच नाही…उद्याचा नाश्ता काय करायचा ते ठरवून माझी ब्रम्हानंदी टाळी लागली होती…ये जीवन है, इस जीवन का यही हैं यही हैं रंगरूप!!!
दिलसे सुज्ञा

Categories
काही आठवणीतले प्रवास

सुधा कार्स म्यूझिअम

सुधा कार्स म्युझियम हे भारतातील हैद्राबाद येथे असणारे एक special ऑटोमोबाइल संग्रहालय आहे . संग्रहालयामध्ये दररोज वापरल्या जाणाऱ्या वस्तूंच्या आकाराच्या cars कनिबॉयना सुधाकर (के. सुधाकर किंवा के. सुधाकर यादव) यांनी बनवल्या आहेत. गंमत म्हणजे त्यांनी आपले शालेय दिवसांत त्यांचा छंद म्हणून गाड्या बनवण्यास सुरुवात केली आणि 2010 मध्ये हे संग्रहालय उघडले. नावातच त्यांच्या cars बद्दलचे प्रेम दिसून येते.

संग्रहालयात जगातील सर्वात लहान दुहेरी डेकर बस आहे जी 10 लोकांना सामावून घेण्यास सक्षम आहे. लहान आकाराचे 12 वेगवेगल्या मोटर सायकली आहेत. ज्यात सर्वात कमी 33 सेंटिमीटर (13 इंच) उंचीचे आहेत आणि 30 किलोमीटर प्रति तास (19 मील प्रति तास) वेगाने चालविले जाऊ शकतात.

वेगवेगळ्या आकाराच्या गाड्या जसे lipstick, purse, high heel shoe, पतंगाची रेल्वे, लाडू, सॉफासेट, पलंग, पेन, पेन्सिल, eraser, कंडोम, खंजीरआणि खूप काही.. या सगळ्या कार बरोबरच इथे काही unique models पण ठेवलेली आहेत. त्यातलेच एक म्हणजे foldable motorcycle जी मुख्यत्वे paratroopers सैनिकांसाठी १ल्या आणि 2ऱ्या महायुदधात वापरली गेली होती. ही बाईक 1 फुटापेक्षा कमी उंचीची 30 kmph ने चालवता येत असे आणि फोल्ड करून इतर ठिकाणी नेता येत असे. तिथे काही old vintage cars पण ठेवलेल्या आहेत ex.Old Rolls Royce, Ford, Ambassador models. गम्मत म्हणजे तिथे जुने Advertising Posters लावलेले होते ज्यात गाड्यांबद्दल माहिती दिलेली होती. त्या काळच्या जाहिराती!!👌यावरून पूर्वी गाड्यांची निर्मिती आणि विक्री कशी व्हायची याची झलक बघायला मिळाली. इथे काही Multiseater Cyclesचे मॉडेल्स बघितले जे इतर देशांमध्ये वापरले जातात.

मोटारींच्या उत्पादनासाठी बरेच खर्च होतात पण या गाड्या विक्रीसाठी नाहीत. गाड्या वर्षातून एक दोनदा रोड शोसाठी संग्रहालयातून बाहेर काढल्या जातात जेथे लोक त्यांना चालवताना पाहू शकतात .तसे फोटो सुद्धा तिथे लावले आहेत. जगावेगळे काही करण्याच्या ध्यासात, K Sudhakar यांच्यासारख्या अवलीयांंनी निर्माण केलेल्या या गाड्या आणि हे आगळेवेगळे संग्रहालय …आवर्जून भेट द्यावे असेच आहे…यातूनच पुढे आविष्कार निर्माण होतात हे मात्र नक्की!!

यावर्षी दिवाळीच्या सुट्टीत आम्ही हैैैद्राबादला गेलो तेव्हा या अनोख्या संग्रहालयाला भेटण्याचा योग आला. सोहम बरोबरच आम्हीही खूप एन्जॉय केले. सालारजंग museum आणि इतर प्रेक्षणीय स्थळांबरोबरच आवर्जून बघावे असे एक आगळे वेगळे Wacky Car Museum of hand made cars!! ज्याची Guiness book of records ने नोंद केली आहे ते अगदी जरूर बघावे👌

सुज्ञा

Categories
काही आठवणीतले

पहिला पाऊस

🌧🌧☔

तप्त मातीला आणि मनाला
गारवा देणारा पहिला पाऊस..
ओसाड भकास सृष्टीला
हिरवा करणारा पहिला पाऊस..
अल्लड मुलांना अन् साऱ्यांनाच,
चिंब करणारा पहिला पाऊस……

लखलखत्या उन्हाच्या झळांनी होरपळणाऱ्या, तप्तशील जमिनीतून पावसामुळे हिरवेगार समृद्धीचे अंकुर उमटून सुखाच्या, रमणीय गालिच्याची चादर कधी पसरते, हे मनाला न सुटणारे गणित आहे.

कधीकधी मनाला उन्हाळ्यातही बाहेरील जगाची सफर करावीशी वाटते; पण घराचा उंबरठा ओलांडल्यावर भासणारा उकाडा आणि रणरणतं ऊन पाहून डोळे आपोआपच घरातील ‘Air Conditioner’ कडे वळतात आणि बाहेर पडण्याचे मनसुबे रहित होतात.पण मन मात्र घरबसल्या साऱ्या दुनियेच्या सफरीला जातंच…

परंतु जेव्हा आषाढाला सुरुवात होते, तेव्हा हे मन शरीराला घरात स्थिरपणे थांबू देत नाही. कारण मनाला मोह होतो बाहेरील सृष्टी प्रत्यक्ष पाहण्याचा…तिला अनुभवण्याचा.

जेव्हा आपले पाय ग्रीष्म ऋतूतील उष्णतेचे चटके विसरून जाऊन मनमोकळेपणाने बाहेरील जग पाहण्यास बाहेर पडतील, तेव्हा माथ्यावरील ढगांचाही संयम संपून तेसुद्धा अफाटपणे, आनंदाने बरसायला लागतील, आणि पावसाळ्यातील पहिल्या पावसाची सुरुवात होईल….

पायांखालील मृदा जणू कस्तुरीच्या असंख्य माळा कवेत घेऊन निजली आहे, असे नाकांना जाणवेल. म्हणूनच हा सुगंध भरभरून घेऊन आपल्या मनात साठवून ठेवावा तो थेट दुसऱ्या पावसाळ्यापर्यंत!

साधारणतः आठ-साडे आठ मासांनंतर पाहिलेले सृष्टीचे असे रूप पाहून नेत्रांना सुख मिळते. पिवळसर-सोनेरी रंगाचे हिरव्यागार रंगात रूपांतर झालेले सर्वत्र दिसते. जिकडे नजर जावी, तिकडे पृथ्वीमाता सुंदर हिरव्या रंगाचा शालू परिधान करुन प्रसन्न मुद्रेने आपला आनंद व्यक्त करताना दिसते.

पावसाळ्यात काळ्या ढगांची रांगच्या रांग फिरत फिरत आकाशात जमा होणं, त्यांचा तो आपापसांत भांडल्यासारखा गडगड आवाज ऐकू येणं, अशा गोष्टींनी कधीकधी मन घाबरायलाही होते.

कधीकधी बाहेरची ही सफर करीत असताना पायाखाली नकळत सूक्ष्म अंकुरांचा नाश होतो, हे मनाला समजत ही नाही. मात्र जेव्हा त्याची जाणीव होते, तेव्हा मन हळहळते.

‘पावसाळयाबरोबर’ म्हणून येणाऱ्या शहरातल्या बाकी सगळ्या कटकटीच्या गोष्टी पटकन लक्षात येतच नाहीत. पण पावसाळ्याचा आनंद घेण्यासाठी रस्त्यांवरचा चिकचिकाट, पाणी तुंबणे आणि मग ‘ट्रॅफिक’ सारख्या समस्या भासणे, या गोष्टींना दुर्लक्षित करणे हेसुद्धा जमले पाहिजे!

पावसाला सुरुवात झाली, की ‘शहरातील’ लोकांची आवडती जागा म्हणजे घराची खिडकी. खिडकीत बसून पावसाच्या रिमझिमत्या सरी पाहत गरमागरम, चटपटीत असे खाद्य खात पावसातल्या थंडीचा अनुभव मिळवत ते आनंद लुटत असतात.

तसेच गावाकडील, खेड्यातील लोकांची पावसाविषयीची भावना शब्दात कशी सांगावी ?

उन्हाळा संपत येताच, आसुसलेल्या नजरेने आभाळाकडे डोळे लावून बसलेल्या बळीराजाचे केवळ ‘पाऊस’ हेच जीवन होय.

first rains- पहिला पाऊस

आभाळाकडे पाहून तो त्याच्या इच्छा व्यक्त करीत असतो. कदाचित याच प्रबळ इच्छाशक्तीमुळे मेघराजही स्वतःचा संकोच बाजूला ठेऊन कोसळू लागतो.. आणि लाखो शेतकऱ्यांच्या जीवनाला आधार देत असतो.

“ये रे, ये रे पावसा” हे बालगीत गाताना चिमुरड्या मंडळींना वाटणारा उत्साहही अनमोल असतो. पावसाच्या सरींमध्ये या चिमुरडयांचे शेताच्या बांधावर होत असलेले आनंदाचे नाचगाणे पाहण्याला खरोखर नशीब लागते!

सकाळी पडणारे ते हलकेसे धुके, मधूनच येणारी ती रिमझिम, ऊन-सावल्यांचा लपंडाव, कधी हळूच डोकावणारा तो सूर्यप्रकाश आणि सप्तरंगांची उधळण करणारा ते इंद्रधनुष्य.. ते पाहण्यासाठी आपण आतुर असतो. ते नजरेस पडले, की जसे स्वर्गसुखच मिळते.

उन्हाळ्यात जे पक्षी चिडीचुप असतात, तेच या पावसाळ्यात गाणे गाऊन देवाच्या ह्या देणगीला धन्यवाद देत असतात. झाडे-पाने तर आनंदाने जणू पावसाच्या तालावर नाचत असतात! पावसात खळखळून वाहणारे झरे, आनंदाचा बांध फुटून तुडुंब वाहणाऱ्या नद्या, तो फेसाळणारा समुद्र, आणि त्यावर उसळणाऱ्या त्या उंचच उंच लाटाही प्रेक्षणीय असतात.

हवाहवासा वाटणारा पाऊस वर्षातून एकदाच का येतो? असा प्रश्न मला पडतो. थोडी उष्णता, थोडी थंडी, मध्येच सरींची भुरभूर हे सारे असेच का राहत नाही? असे मनात सारखे येते..

पण म्हणतात ना, ‘अतिपरिचयात् अवज्ञा सन्ततगमनात् अनादरो भवति।’ असाच जर पाऊस रोज- रोज येत राहिला, तर आपल्याला हळूहळू त्याचा कंटाळा येईल व तो नकोसा होईल!

खरंतर पावसाची मजा ही जून ते सप्टेंबर अशा पावसाळी महिन्यांमध्येच येते. ती त्याच वेळेला उपभोगण्यातच गंमत आहे.

हाच तो उन्हाळ्यासारख्या कंटाळवाण्या, नीरस ऋतूमधून मुक्त करणारा, सर्वांना आनंद देणारा, मन उल्हासित करणारा, ‘कधी येतो?’ असा ध्यास लावणारा, संपूर्ण पृथ्वीला आनंदित व प्रफुल्लित करणारा पावसाळा..!

Categories
काही आठवणीतले

खाद्य भ्रमंती – गोष्ट जळगावच्या केळीच्या वेफर्सची !

यंदा दिवाळीत आम्ही सगळे माहेरच्या कुलदेवीला यावलला गेलो. भुसावळच्या पुढे यावल हे छोटेसे गाव आहे…. नाशिक धुळे रस्ता तर मस्तच, पुढे मात्र खूपच खड्डे… जळगावच्या पुढे भुसावळ आणि मग यावल चा रस्ता…. जळगाव तर केळींसाठी प्रसिद्धच!!! रस्त्याच्या दुतर्फा केळीच्या बागा डोळ्यांना सुखावत होत्या…
रस्त्यावर एक छोटीशी टपरी दिसली…. केळ्याच्या वेफर्सची…. आम्ही सगळे कुतूहल म्हणून खाली उतरून बघू लागलो…. त्या टपरीत एक जोडपे होते. तिथे शेड मध्ये… त्या ताई… मागच्या बाजूला ताजे वेफर्स करत होत्या आणि दादा बाहेर रस्त्यावर त्या गरम वेफर्सना तिखट मीठ लावून वजन करून विकत होता…ताज्या वेफर्सच्या वासाने जीभेला अगदी पाणी सुटले होते…

फोटो क्रेडिट- सुज्ञा.


सहाजिकच तायडे ताईशी गप्पा सुरु झाल्या.. रोज केळीच्या बागेतून कमीत कमी अर्धा क्विंटल किलो केळी आणून ते वेफर्स तयार करतात आणि फक्त जाणाऱ्या येणाऱ्या प्रवाशांना ते विकतात…. season मध्ये अजूनही आणतात… पण कोणत्याही दुकानात हॉटेल मध्ये नाही तर लागेल तसे रस्त्यावरच ते समोर तळून देतात… चुलीवरच्या कढईत! रोज त्यांना 10 ते 15 लिटर तेल लागते. चुलीची धग दिवसभर चालूच…. केळीची साले धारदार सोलण्याने पटापट काढून, ती तुरटीच्या पाण्यात टाकायची आणि मग किसणीने सपासप किसून कढईत डायरेक्ट सोयाबीन तेलात किसायची….बापरे!!!! इतक्या धारदार होत्या दोन्ही गोष्टी. मला भीतीच वाटली ..जेव्हा मी प्रयत्न केला वेफर्स करण्याचा तेव्हा!!!!😢 खरंच कमाल त्या बाईची, एकटी दिवसभर ते जोखमीचे काम करत होती…. हाताची बोटे पूर्ण काळी झालेली….संध्याकाळीच घरी जाऊन लिंबाने धुवायची…. सगळे काम दोघेच करणार… मदतनीस ठेवणे पण परवडत नाही… जवळच्या गावातून ते येतात… त्या ताई मला सहज जीवनाचा सार सांगून गेल्या… ” कष्टाविना पैसे नाही!!!! हाताला लागते बऱ्याचदा पण काय करणार… करावे लागते “… लागलेल्या बोटाना लिंबू लावताना किती वेदना होत असतील, या कल्पनेनेच माझ्या अंगावर काटा आला….
पण वाफर्सची चव मात्र कमालच होती….थोडी थोडके नाही तर तब्बल 6 किलो वेफर्स आम्ही घेतले….त्यांच्या चेहऱ्यावर असणारा आनंद पाहून मला खूपच छान वाटले.
दुकानामध्ये पुण्यात पण ताजी तळून मिळतातच पण तरीही मला ते सगळे live बघून निसर्गाच्या सानिध्यात विकत घेताना खूपच समाधान वाटले.

सहज जाता जाता!

सुज्ञा

Categories
काही आठवणीतले

सय- बुचाच्या फुलांची!!!

पांढरा रंग तर खूपच सुंदर आणि त्यातून पांढरी सुवासिक फुले तर निसर्गाची देणगीच आपल्याला!!! सुवासिक जाई, जुई, मोगरा, चमेली, कुंद, निशिगंध, प्राजक्त…आणि किती तरी! वास न येणारी चांदणी, तगर, बटमोगरा, काटेकोरांटी….असंख्य नावे आहेत…. पण या सगळ्यात एक वेगळे आणि सहज उपलब्ध असूनही तसे दुर्लक्षिले गेलेले एक फुल म्हणजे बुचाचे!! रस्त्यावर पावसाळ्यात पडलेला खच कायमच आपले लक्ष वेधून घेतो. लहानपणी शाळेत जात येताना वाटेवर बुचाची झाडे होती. मस्त सुगंधित वाटायचे. आम्ही मैत्रिणी गोळा करायचो फुले आणि एका मैत्रिणीला वेणी करता यायची त्याची…रोज एक एक वेणी करून बाईंना द्यायचो डोक्यात माळायला… देताना आमचे हात आणि घेताना बाईंचे मन, त्या सुंदर परीमळाने आनंदित, सुगंधित व्हायचे…अजूनही शाळेजवळ ते झाड आहेच….आणि मनात आठवणी !!!

फोटो क्रेडिट- सुज्ञा.


बुचाचे झाड तसे सर्वत्र आढळते..सरळ सरळ उंच २५-३० फूट उंचीची झाडे असतात. सहा महिने तरी बहर असतोच…माझ्या घराजवळ असलेल्या बस स्टॉप पाशी एक मोठे जुने झाड आहे. तिथून जात येताना मन प्रफुल्लित होते. खाली पडलेल्या फुलातून एक तरी उचलल्याशिवाय पाय निघतचं नाही तिथून!
बुचाची फुले पांढरीच, पण क्वचित गुलाबी, पिवळी छटा पण दिसते. फुलांचा देठ हा बारीक नळीसारखा आणि साधारण दोन ते अडीच इंच लांब असतो. फुलाला पाच पाकळ्या असल्या तरी त्यापैकी दोन पाकळ्यांची.. एकच पाकळी वाटावी अश्या एकमेकांना जोडलेल्या असतात. झाडावर फुलांचे घोस लटकलेले असतात, पण झाडावर न राहता ती खालीच पडतात. पूर्ण बहरात झाडाखाली फुलांचा गालिचा सुंदर दिसतो. सुगंध आजूबाजूच्या परिसरात दरवळतो… खूपच मस्त वाटते.
आज मात्र पु. ल.देशपांडे उद्यानात त्याचा खच पडलेला पाहून थोडे वाईट वाटले…एकतर खूप पाऊस त्यामुळे फुलांचा अगदी चिखल झाला होता….चालणारी लोक त्यांना पायदळी तुडवून जात होती….साहजिक आहे म्हणा.. इतकी फुले ताजी -शिळी फुलं एकत्र. कोण किती काळजी घेणार ना!!! पण तरी वाकून मी ताजी नुकतीच पडलेली फुले उचलली आणि एक गुच्छ केला आणि घरी घेऊन आले…माझ्या बालपणीच्या आठवणी ताज्या केल्या….
जी गोष्ट मुबलक प्रमाणात असते त्या गोष्टीचे आपल्याला महत्त्व नसते हेच खरे.. नवरात्रात गजरे महाग मिळाले तरी आपण घेतो पण निसर्गाचीच देणगी असलेली ही फुले मात्र दुर्लक्षित करतो….कदाचित गाडी वरून जा ये होत असल्याने पायी जाताना दिसणारी हि फुले आपल्या नजरेत येतचं नसावीत. ३-४ तास झाले तरी ती फुले ताजीच आहेत…का त्याची वेणी करून आपण देवाला किंवा डोक्यात घालत नाही?असा प्रश्न मला पडला.

ते काहीही असो आज या फुलांच्या स्पर्शाने आणि सुवासाने मन भूतकाळात गेले आणि प्रसन्न झाले…

निसर्गाची किमया आणि बालपण!!!!

सुज्ञा

Categories
काही आठवणीतले माझा कट्टा

वाढदिवस कि सोहळा?

काल एका वाढदिवसाला गेले होते. माझ्या मुलीची मैत्रीण तिचा १०वा वाढदिवस अगदी जोरदार साजरा करायचा असं त्या आई -वडिलांनी ठरवले होते . एका बड्या हॉटेल मध्ये हॉल बुक केला होता. तिथे कितीतरी फुगे लाऊन सजावट केली होती. अर्थात प्रिन्सेसची थिम होती! 

वाढदिवसाची तयारी सजावट आणि सगळा चकचकाट पाहता माझी मुलगी मला म्हणाली.

“माझा पुढचा वाढदिवस असाच आणि इथेच करायचा हं !” मी नुसतीच मान डोलावली आणि “उद्या बोलू त्यावर” असे म्हणाले. 

तिथले विविध खेळ, (tattoo, nail art, extensions – इत्यादी कॉउंटर्स वर माझी मुलगी मनसोक्त खेळली आणि निघताना एक रिटर्न गिफ्टचा पॅकेट घेऊन परत आलो . 

दुसरा दिवस 

दुसऱ्या दिवशी सुट्टी असल्यामुळे मुलगी निवांत उठली पण तो आदल्या दिवशीचा वाढदिवस तिच्या डोक्यात घोळत होता . 

मुलगी – “ तुम्ही कसे करायचा वाढदिवस ?” असा प्रश्ण तिने विचारला.

मी- “आमचा अगदी साधा घरच्या घरी व्हायचा वाढदिवस” मी म्हणाले 

मुलगी – “ मग तुला वाईट वाटायचं का ?”

मी- छे ग ! तेव्हा सगळ्यांचा तसाच व्हायचा . १ वर्ष  आणि ५ व वर्ष वाढदिवस त्यातल्या त्यात जोरात. बाकी सगळे घरीच!

मुलगी – म्हणजे आजी तुझ्या मैत्रिणींना पार्टीला बोलवत नव्हती,  special थिम ठरवत नव्हती? आणि cake चं काय? मुलीनी आश्चर्याने विचारले. 

मी- ( हसत ) अगं तेव्हा वाढदिवस म्हणजे घरच्यांसाठी महत्वाचा दिवस होता, पण तो असा commercialize झाला नव्हता. 

मुलगी – तुला तुझे बर्थडे आठवतात ?

मी – हो ! तेव्हाच्या वाढदिवसात महागडे गिफ्ट नव्हते पण मनापासून दिलेले “ यशस्वी हो ! औक्षवंत हो!” अशी आपुलकीचे आशीर्वाद होते . तेव्हा cake कापला जायचा आणि सगळ्यांमध्ये वाटला हि जायचा पण जिभेवर चव रेंगाळायची ती म्हणजे आईने केलेल्या माझ्या आवडीच्या गोडाची !

मुलगी – मग आजी सगळ्यांना काय द्यायची खायला? Chineseकि चाट ?

मी – अगं तेव्हा पार्टी म्हणलं कि सगळ्यांच्या घरी ठरलेला मेनू असायचा – वेफर्स , cake आणि सामोसा किंवा ढोकळा. 

मुलगी  -( जोरजोरात हसत ) हा काही मेनू आहे! तुम्ही पिझ्झा किंवा बर्गर का ठेवत नव्हता!

मी – कारण तो तेव्हा इतक्या सर्रास मिळतच न्हवते!

आता मात्र मुलगी चाट पडली 

मुलगी – तुम्ही नक्की वाढदिवसाला करायचा तरी काय ?

फार काही नाही . आमचा वाढदिवस आमच्या घरच्यांसाठी एक आनंददायी दिवस होता, पण त्याचा सोहोळा झाला नव्हता. दिवाळीत आई दोन ड्रेस घेत असे . त्यातला एक वाढदिवसाचा आणि एक दिवाळीचा. जर वाढदिवसाच्या दिवशी शाळा असेल तर शाळेत चांगला ड्रेस घालून जायचो. 

आई माझ्या आवडीचा स्वयंपाक करायची आणि मला आवडतो म्हणून खास हलवा ! मग संध्याकाळी आजू बाजूचे मित्र मैत्रीण बोलवायचे. मोजून ७-८ मुलं असत . तेव्हा हे रिटर्न गिफ्ट च काही फॅड नव्हतं. काही गिफ्ट मिळायची, नाहीतर सगळे मिळून एक काहीतरी उपयोगी वस्तू देत. 

मग संध्याकाळी cake कापला जायचा . तेव्हा आमचे cake हि साधे! कधी आई घरी करायची , कधी कोपऱ्यावरच्या बेकरी मधून मागवायची . Cake चे आकारही ठरलेले! चौकोनी, गोल किंवा फार फार तर बदाम आकाराचा . त्यावर गुलाब आणि काही फुलं पानं सोडली तर वेगळे काही फारसे नसत. 

सगळे आले, कि आई आधी औक्षण करायची . मग सगळ्यांच्या पाया पडायचे , देवाच्या पाया पडायचे आणि शेवटी cake कापायचा. तेव्हा आईला मदतीला म्हणून आपणहुन शेजारच्या काकू यायच्या. तेव्हा  स्मार्ट फोन नव्हते मग कोणीतरी त्या रीळवाल्या कॅमेरा तुन २-४ फोटो काढायचे कि झाला आमचा वाढदिवस. सुट्टीच्या दिवशी वाढदिवस असेल तर सकाळी देवळात जाऊन यायचो इतकंच.

वाढदिवस म्हणून आई-बाबा सुट्ट्या टाकून घरी बसत नव्हते किंवा वाढदिवस पुढे ढकलणे वगैरे प्रकार नव्हते. भल्या मोठ्या पार्ट्या नव्हत्या, त्यातून निर्माण होणार कचरा आणी अन्नाची नासाडीही नव्हती, कोणाला नको असलेले खेळांचे ढीग नव्हते कि अव्वाच्या सव्वा खर्च नव्हते. सगळं कसं सुटसुटीत .. short and simple but still sweet असं असायचं. आमचे वाढदिवस असे भव्य दिव्य नव्हते पण इतक्या वर्षांनंतर देखील त्या वाढदिवसाची आठवण मनाला सुखावा देते. 

इतका देखावा आणि ग्रँड सेलेब्रेशनची खरंच गरज आहे का? हा प्रश्ण आज आपण पालकांनी स्वतःला विचारणे गरजेचे आहे, नाही का?