Categories
Uncategorized माझा कट्टा

करोनाचे उद्यम जगतावरील सकारात्मक आणि नकारात्मक परिणाम

करोना नामक विषाणूने जगात कसा हाहाकार माजवला आहे हे नव्याने सांगण्याची गरज नाही. करोनाचे भिन्न व्यक्तींवर, व्यापाऱ्यांवर आणि उद्यम जगतां वर झालेल्या परिणामांमध्ये कशी तफावत आहे याचं विवेचन करूया. काही उद्योग आणि रोजगार करोनामुळे निर्माण झालेल्या प्रतिकूल परिस्थितीत बंद पडले तर हीच प्रतिकूलता काही उद्योग जगतात अनुकूलता बनून पोषक ठरली आणि त्यांचा व्यापार वृद्धिंगत झाला.

याचं सगळ्यात ठळक उदाहरण द्यायचं झालं तर मॉल्स आणि ई-कॉमर्स हे असेल. ई-कॉमर्समुळे आणि त्यांच्या भारी सवलतींमुळे असाही मॉल संस्कृतीला थोडा फार धक्का बसला होता, पण मॉल्स बंद पडले नव्हते कारण समाजात असा एक मोठा वर्ग आहे जो ते टेक जाणकार नसल्यामुळे म्हणा किंवा त्यांच्यासाठी आभासी/वर्चुअल खरेदी समाधानकारक व सोयीस्कर नसल्यामुळे म्हणा मॉल्स आणि दुकानांकडे आकर्षिला जातच होता. पण करोनामुळे आणि पर्यायाने आलेल्या लॉकडाऊन मुळे हे चित्र पूर्णपणे पालटलं. मॉल्स आणि दुकाने बंद पडल्यामुळे ॲमेझॉन, फ्लिपकार्ट, मिंत्रा अशा अनेक ई-कॉमर्स कंपन्यांची चलती झाली. एकीकडे मॉल्स मधले दुकाने बंद पडून त्यांना टाळे बसण्याची वेळ आली आणि दुसरीकडे ई-कॉमर्स कंपन्यांना होणाऱ्या नफ्यात किती तरी पटींनी वाढ झाली.

माहिती-तंत्रज्ञान उद्योग जगतात आणि त्यांच्याशी संलग्न असलेल्या उद्यम जगात घरून काम करण्याची मुभा असल्याने त्याचे अनेक फायदे आणि तोटेही झाले. लोकांचा घरातून ऑफिस आणि ऑफिस मधून घरी येण्यात जाणारा वेळ, श्रम आणि पैसा वाचायला लागला. हवा आणि ध्वनी प्रदूषण काही काळाकरता का होईना कमी झाले. काम ऑनलाईन करता येऊ लागल्यामुळे भौगोलिक दृष्ट्या तुमचं कुठेही असं चालणार होतं. बऱ्याच लोकांनी या परिस्थितीचा अदमास घेतला आणि आपल्या मूळ गावी किंवा शहरी किंवा आईवडिलांकडे बस्तान हलवलं. त्यामुळे दर महिना घरभाड्यात आणि इतर खर्चात जसे वीज पाणी वगैरे बचत झाली. बऱ्याच लोकांनी तो वाचवलेला पैसा स्टॉक मार्केटमध्ये निवेश केला. पाश्चात्त्य जगात काही लोकांनी शहराच्या मध्यवर्ती भागात असलेली छोटी घर विकुन उपनगरात मोठी घरं घेतली कारण घरून काम करणे ही संधी त्यांना करोनामुळे मिळाली होती. त्याकरता ऑफिस जवळ घर असणं हा जो एक निकष होता तो निकालात लागला. आपल्याकडेसुद्धा काही लोकांनी वाचवलेला पैसा घरात गुंतवणूक करण्यात वेचला.

घरून काम करण्याचा एक मोठा तोटा म्हणजे कामाच्या वेळा ज्या आधीच ताणलेल्या होत्या त्यांना आता काहीच निर्बंध उरलेला नाही. कनेक्टेड किंवा इंटरनेट बरोबर जोडला गेला आल्यामुळे आजकाल माणूस सतत ऑनलाईन किंवा कॉल वर असतो.

दुसऱ्या काही उद्योग जगतात याच्या अगदी विरोधी चित्र दिसते. जिथे व्यक्तीने शारिरिकरित्या कामावर हजर राहणे ही एक गरज आहे असे व्यवसाय बंद पडले. अनेक बांधकाम मजूर, कारखान्यातील मजूर आणि इतर यांचे रोजगार गेले. लहान-मोठे व्यापार करणाऱ्यांना आपल्या रोजीरोटी देणाऱ्या मूळ स्त्रोताला काही दिवस टाळे लावावे लागले.

वैद्यकीय जगात आणि त्याच्याशी निगडीत असलेल्या उद्योग जगतात जसे फार्मास्युटिकल्स, औषधांची दुकाने इन्शुरन्स कंपन्या यांचादेखील खूप फायदा झाला.

मॉल्स आणि ई-कॉमर्स याप्रमाणे आणि एक एक उदाहरण देता येईल ते म्हणजे उपाहारगृहे आणि खाद्य वितरण ॲप्स, जसे स्विगी आणि झोमॅटो. जरी उपहारगृहांचा व्यवसाय लॉकडाउनच्या सुरुवातीच्या काळात कमी झाला असला तरी नंतरच्या काळात झोमॅटो, स्विगी वगैरे सारख्या खाद्य वितरण ॲप्सनी त्यांना तारून नेलं आणि काही प्रमाणात सावरायला मदत केली. अशी परिस्थिती असून सुद्धा काही उपहारगृहे कायमची बंद झाली. यात उपहारगृह आणि खाद्य वितरण ॲप्स यांच्यावर झालेल्या परिणामांमध्ये तफावत दिसून येते.
एकीकडे पुरुष आणि महिला प्रसाधन गृह बंद पडली तरी दुसरीकडे अर्बन clap सारख्या उद्योगांमधून ब्युटीशियनना रोजगार संधी उपलब्ध झाल्या.

आपल्याला जगायला आवश्यक फक्त तीन गोष्टी रोटी, कपडा और मकान या त्रिसूत्रीप्रमाणे जीवनावश्यक वस्तू जसं फळ, भाज्या, वाणसामान या दुकानात पूर्वी जशी अमिताभ बच्चन यांच्या पिक्चरला गर्दी व्हायची तशी गर्दी झाली होत होती. संग्रह करण्याकडे मनुष्यजातीचा कल असल्यामुळे भीतीपोटी जीवनावश्यक वस्तुंचा साठा केला गेला. ज्या योगे जीवनावश्‍यक वस्तू विकणाऱ्या व्यापारांचा खूप फायदा झाला. ज्यांचे रोजगार गेले त्यांनी फळ, भाजी यांची दुकानं थाटली आणि आपला उदरनिर्वाह केला.

ऑनलाईन शाळेमुळे इतरही क्लास ऑनलाईन होऊ शकतील याची जाणीव व्हायला लागली. ऑनलाईन योगा, झुम्बा, फिटनेस क्लासेस, आर्ट अँड क्राफ्ट क्लासेस असे इतर अनेक व्यवसाय उदयाला आले. बऱ्याच गृहिणींनी डबे पुरवण्याचा व्यवसाय सुरू करून घरच्या आर्थिक परिस्थितीला हातभार लावला.

या सगळा बदल शक्य झाला तो संगणक/कम्प्युटर्स, इंटरनेट, स्मार्टफोन्स यामुळे. यांच्याशिवाय काय करू शकलो असतो आपण?

माणसाचा मूळ स्वभाव आशावादी असतो. प्रतिकूल परिस्थितीला शरण न जाता शेवट पर्यंत त्याच्याशी झगडण्याचा त्याचा प्रयत्न असतो. या करोनाच्या संकटात अत्यंत वाईट गोष्टी घडल्या याबद्दल अजिबात दुमत नाही पण काही अशा काही गोष्टी घडल्या ज्यामुळे आपल्या आयुष्यात काही सकारात्मक बदल घडले आणि प्रत्येकाची एक नवीन जीवनशैली विकसित झाली. अशा प्रतिकूल परिस्थितीतहीआपल्याला त्या सिल्वर लायनिंग किंवा चंदेरी किनार दाखवून गेल्या. म्हणतात ना उम्मीद पे दुनिया कायम है. या म्हणीला अनुसरून आशा करूया केव्हा न केव्हा तरी हम होंगे कामयाब, हम होंगे कामयाब, एक दिन…..मन मे है विश्वास….

प्रिया सामंत

Categories
माझा कट्टा

कोरोना आणि अभ्यास … एक अनुभव

सध्या सगळीकडे एकच चर्चा चालू आहे. कोरोना आणि त्या मुळे होत असलेले नुकसान. पण ह्या सगळ्या मध्ये चंदेरी किनार काय आहे माहिती आहे? अहो आपण किती सहज गोष्टी ऑनलाईन करायला लागलो आहे ते! ह्याचा सर्वात मोठा फायदा आपल्या मुलांना आणि त्यांच्या अभ्यासाला झाला आहे असे मला वाटतं.

हे कोरोनाचं सावट आलं तेव्हा माझ्या मुलांची परीक्षा नुकतीच संपली होती. CBSE पद्धतीच्या अभ्यासक्रमात असल्यामुळे त्यांना पंधरा दिवसांची सुट्टी होती आणि मग एप्रिल मध्ये परत नवीन वर्ष सुरु होणार होते. आता नेमकं तेव्हाच कोरोनाचा संचार वाढल्यामुळे आणि सगळीकडे lockdown जाहीर झाल्यामुळे आमची पंचाईत झाली. म्हणजे नवीन वर्षाची काहीच तयारी करू शकलो नाही. अगदी पुस्तके आणि वह्या आणणे सुद्धा शक्य नव्हते.

मला तर वाटलं आता काही नवीन वर्ष सुरु होत नाही आणि आधीचे वर्ष संपल्या मुळे मुलांना अभ्यासाला बसवण्याचा प्रश्नच नाही. मग ह्यांचा वेळ सत्कारणी कसा लावायचा ? शाळा सुरु झाल्या नंतर मुलांवर किती ताण पडेल? पुढच्या सुट्ट्या मिळतील का? ते सगळे ह्या सुट्ट्या भरून काढण्यात जातील का ? असे असंख्य प्रश्न माझ्या मनात घोळत असतानाच शाळेचा ई-मेल आला. 

ई-मेल मध्ये लिहिले होते की शाळा online classes सुरु करत आहे. ई-मेल वाचून सुद्धा माझ्या मनात शंका होतीच! असे किती आणि काय शिकवणार, मुलांकडे वह्या पुस्तके कुठे आहेत? टीचर नी शिकवलं तरी सराव कसे करणार इत्यादी. 

अखेर तो दिवस उजाडला. आम्हाला कुठे लॉगिन करावे, password, किती वाजता? इत्यादि ची माहिती ई-मेल वर आली होतीच, त्या प्रमाणे सकाळी जवळ जवळ शाळा सुरु होते त्याच दरम्यान माझी मुलगी तयार होऊन कॉम्पुटर समोर बसली. लॉगिन केले आणि सगळं इतकं सोपे झाले, जणू कोणी जादूची कांडीच फिरवली.

कोरोना आणि अभ्यास … एक अनुभव

Dashboard वर सगळ्या तासांची माहिती, त्यांच्या वेळा इत्यादी लिहिले होते. विडिओ session कधी सुरु होणार ह्याची देखील माहिती होती. विडिओ session मध्ये जॉईन झाले की तिथे नेहमीच्या टीचर दिसल्या. सगळ्या वर्गातील मुलांना शिक्षकांशी संवाद साधता यावा म्हणून chat ची सोय होती. ते सोडून मुलांना आणि शिक्षकांना एकमेकांशी बोलण्यासाठी विडिओ आणि ऑडिओ फॅसिलिटी सुद्धा होती.

जणू भविष्यातील ऑफीस जीवनासाठी मुलांना आत्ता पासूनच तयार करत आहेत असं मला वाटलं. वर्ग सुरु झाल्यानंतर शिक्षकांनी एक वेगळे टॅब/ पान उघडायला सांगितले ज्यावर ह्यांचे पुस्तके अपलोड केलेली होती.

मला शिक्षक आणि शाळेचे खूप कौतुक वाटले. त्यांनी आत्ताच्या परिस्थितीत सुद्धा मुलांचा वेळ वाया जाऊ नये ह्या साठी बरेच कष्ट घेतले होते.

माझ्या मुलीसाठी सुद्धा हा अनुभव अतिशय प्रेरणादायी आणि आनंदी होता. पहिल्या दिवशी Online classes असे तब्बल 4  तास झाले. झाल्यानंतर जेवताना अगदी वर्गात बसून आल्यासारखी माझी मुलगी गमती जमती सांगत होती. एक वर्ग संपवून दुसरा चालू होई पर्यंत मुलांनी कश्या एक दुसर्याशी मनसोक्त गप्पा मारल्या हे हि त्यात आलंच! 

आता असे classes सुरु होऊन एक आठवडा झाला आहे. मुलगी अगदी व्यवस्थित रुळली आहे. Online पुस्तके बघून गृहपाठ सुध्दा करायला लागली आहे. आता पुढच्या आठवड्यात प्रत्येक धड्या वर शिक्षक छोटी टेस्ट सुद्धा घेणार आहेत. हे सगळं अर्थात ऑनलाईन! आता घरी  चित्र असं आहे की आई -वडील remote working आणि मुलगी remote learning करत आहे . 

ऑनलाईन शिक्षण जे अगदी काही महिन्यापूर्वी पर्यंत असंभव किंवा फक्त कॉलेजच्या मुलांनी अथवा executive learning साठी वापरल्या जाण्याचे साधन मानले जात होते ते आज चिमुकली मुलंही वापरत आहेत. माझी एक मैत्रीण सातारा मध्ये शिक्षिका आहे. ती देखील online साधने आणि zoom कॉल्सच्या मदतीने वर्ग घेते असं मला समजलं. 

जबरदस्ती ने घरी बांधल्या गेल्यामुळे का होईना पण ही एक अतिशय चांगली बाब झाली आहे असं मला वाटतं. विचार करा जर अशी साधने आपल्या संपूर्ण शिक्षण प्रणाली ने वापरली तर एक सुद्धा मूल अशिक्षित राहणार नाही . फक्त एक चांगला फोन एका मुलाची शाळा होऊ शकते! 

कोरोनाच हे सावट कधी पर्यंत असेल हे माहित नाही. देशाच्या पातळीवर मी काही बदल घडवून आणू शकेन असे मला वाटत नाही  पण ह्या अनुभवानंतर आमच्या शाळेच्या पातळीवर मी नक्की प्रयत्न करेन. अशी online साधने जास्तीत जास्त शाळेनी वापरावी ह्या साठी माझा आग्रह असेल. 

तुमच्या शाळेत सुद्धा अशी काही साधने वापरली गेली का? तुमच्या मुलांचा अनुभव कसा होता ? आणि मुख्य म्हणजे तुमचं ह्या सगळ्याबद्दल काय मत आहे ? जरूर कळवा!